Historia Aleksandra Kamińskiego | Polscy Sprawiedliwi

Kamiński Aleksander

powiększ mapę

Galeria

Zdjęć: 1

Historia Aleksandra Kamińskiego

Aleksander Kamiński urodził się w Warszawie 28 stycznia 1903 roku. Jego ojciec Jan był farmaceutą, matka Petronela z d. Kaźmierczak zajmowała się domem. W 1905 r. rodzina Kamińskich opuściła Warszawę i osiedliła się w Kijowie, gdzie Aleksander ukończył czteroklasową szkołę powszechną. Po śmierci ojca w 1911 r. przerwał naukę i ponownie podjął ją dopiero po siedmiu latach, w Humaniu, gdzie przeniósł się wraz z matką. W 1921 r. wrócił do Polski.  

Zamieszkał w schronisku dla sierot w Pruszkowie i kontynuował edukację. Po maturze rozpoczął studia historyczne na Uniwersytecie Warszawskim. Wkrótce, po latach rozłąki, dołączyła do niego matka. Na ich wspólne życie Kamiński zarabiał pracując jako wychowawca, m.in. kierował bursą Rady Głównej Opiekuńczej w Pruszkowie. Po zakończeniu studiów rozpoczął pracę jako nauczyciel w Gimnazjum im. Stanisława Kostki w Warszawie. W latach 1930-1931 był kierownikiem bursy Związku Osadników Wojskowych dla młodzieży szkół zawodowych w Warszawie.

Służba w harcerstwie

Gdy miał 15 lat, wstąpił do harcerstwa. W 1918 r. złożył przyrzeczenie w 1. Męskiej Drużynie Skautowej im. T. Kościuszki w Humaniu. Szybko awansował z zastępowego do drużynowego i przybocznego hufca. Od 1920 r. stał na czele całego Gniazda Skautów w Humaniu. Służbę w harcerstwie kontynuował również w Pruszkowie, gdzie związał się z 1. Pruszkowską Drużyną Harcerzy im S. Czarneckiego i z 3. Pruszkowską Drużyną Harcerzy im. T. Zana. W 1924 r. otrzymał stopień podharcmistrza, rok później pełnił już funkcję komendanta Hufca Pruszkowskiego. Od 1928 do 1930 r.,  już w stopniu harcmistrza, kierował Chorągwią Mazowiecką ZHP.

W tym samym czasie Kamiński rozpoczął swoją przygodę z pisarstwem, dziennikarstwem i publicystyką. W Hufcu w Pruszkowie zaczął wydawać swoje pismo „Znicz”, równocześnie pisywał do „Iskier”, „Płomyka”, „Na tropie”.

W latach trzydziestych zaangażował się w ruch zuchowy. W Górkach Wielkich prowadził Szkołę Instruktorów Zuchowych, a potem Ośrodek Harcerski, gdzie spędził ostatnie trzy lata przed wybuchem wojny.

II wojna światowa

Wybuch wojny zastał Aleksandra Kamińskiego w Górkach Wielkich. Stamtąd przedostał się do Warszawy, gdzie od razu zaangażował się w prace konspiracyjnego harcerstwa. Od października 1939 r. wchodził w skład Głównej Kwatery Szarych Szeregów. Równocześnie przystąpił do Służby Zwycięstwu Polsce, gdzie działał pod pseudonimem „Kaźmierczak”.

W listopadzie tego samego roku objął funkcję redaktora naczelnego organu prasowego KG ZWZ-AK – „Biuletynu Informacyjnego”, którego był pomysłodawcą. Od listopada 1942 r., kiedy zaistniało zagrożenie dekonspiracji, zaczął występować pod pseudonimem „Hubert”. Stanowisko redaktora naczelnego zajmował do upadku powstania warszawskiego.

W grudniu 1940 r. założył młodzieżową Organizację Małego Sabotażu, której nadano kryptonim „Wawer”, podporządkowaną KG ZWZ-AK. Kamiński został jej komendantem, występując pod pseudonimem „Dąbrowski” i pełnił tę funkcję do wybuchu powstania warszawskiego.  Organizacja ta zajmowała się zwalczaniem propagandy niemieckiej oraz prowadziła działania skierowane bezpośrednio przeciwko Niemcom i kolaborantom. Do jej zadań należało m.in. wybijanie szyb Polakom współpracującym z okupantem, kolportowanie ulotek, wrzucanie gazów łzawiących do kin itp. Spod ręki członków „Wawra” wyszły m.in. rysunki kotwicy Polski Walczącej oraz znaku V. Na temat działań tej organizacji Kamiński, pod pseudonimem „J. Górecki”, napisał Wielką grę, książkę, która stała się swego rodzaju vademecum konspiracji.

W kwietniu 1941 r. otrzymał stanowisko Szefa Biura Informacji i Propagandy Komendy Warszawa Miasto ZWZ – Okręgu Warszawa AK, które zajmował  do czerwca 1944 roku. Występował tam pod pseudonimem „Faktor”, później „Fabrykant”. Zajmował się tam głównie sprawami wychowania, walki z propagandą wroga. W drugiej połowie 1942 r. utworzył w ramach tego biura komórkę „Sztuka”, której zadaniem było zaktywizowanie środowiska artystów, literatów, aktorów, poetów, malarzy i kolportowanie efektów ich pracy na łamach „Biuletynu Informacyjnego”.

Jednocześnie Kamiński rozwinął działalność wydawniczą biura, firmowaną głównie kryptonimem „KOPR”. W ramach biblioteczki KOPR ukazała się m.in. broszura autorstwa Antoniego Szymanowskiego Likwidacja getta warszawskiego, napisana w formie dziennika rejestrującego wydarzenia w getcie od czerwca do września 1942 roku. W porozumieniu z Kamińskim ukazała się także praca Marii Kann Na oczach świata dotycząca powstania w getcie warszawskim w kwietniu 1943 roku. Efektem prac wydawniczych KOPR-u było również opowiadanie Kamińskiego Kamienie na szaniec, które w wersji poszerzonej po wojnie stało się jego najbardziej znanym dziełem.

Jedocześnie Kamiński mocno zaangażował się w sprawy dotyczące ludności żydowskiej. Przed wojną silne więzy łączyły go z działaczami żydowskiej organizacji  Haszomer Hacair, z którymi stykał się jako kierownik wydziału drużyn mniejszościowych w Komendzie Głównej ZHP. W latach trzydziestych przewodniczył KG Związku Żydowskich Drużyn Harcerskich i Gromad Zuchowych. Po powstaniu getta w Warszawie regularnie informowany był przez swoich żydowskich przyjaciół o tragicznej sytuacji Żydów, a pozyskane  informacje zamieszczał na łamach „Biuletynu Informacyjnego”. Był w stałym kontakcie z Jerzym Grasbergiem – harcmistrzem ZHP, łącznikiem Szarych Szeregów i korespondentem „Biuletynu” z getta warszawskiego.

Wiedzy na temat położenia ludności żydowskiej dostarczali mu mieszkańcy innych gett i zbiedzy z transportów wysyłanych do obozów. W tej pracy pomagała mu Irena Adamowicz, która potajemnie wchodziła do gett w Białymstoku, Wilnie czy Kownie. Kamiński pośredniczył  w nawiązaniu kontaktu z Żydowską Organizacją Bojową. Bliskie kontakty utrzymywał również z Icchakiem Cukiermanem – łącznikiem ŻOB z AK. Siebie i swoich współpracowników, harcerzy, wspomnianą Adamowicz i Tadeusza Kwaśniewskiego, nazywał „ambasadorami żydowskiego ruchu oporu” w ZWZ-AK.

Kamiński wielokrotnie krytykował Polskie Państwo Podziemne za zbyt zachowawczy stosunek do akcji pomocy Żydom. Władysław Bartoszewski wspominał, że „Kamiński był idealistyczny, bezpartyjny, ale raczej bliższy ideałom dawnym PPS-u. On sam był ze środowiska kryształowo etycznych, czystych, idealistycznych harcerzy”. Za swoją sympatię i działalność na rzecz ludności żydowskiej znalazł się na liście osób z kręgu „Żegoty” posądzonych o sprzyjanie komunistom, przygotowanej w kwietniu 1944 r. przez NSZ. Kamiński jest tam określony jako „żydofil”.

Kamiński pomógł również  w marcu 1943 r. wydostać się z getta wspomnianemu już Jerzemu Grasbergowi z żoną. Dostarczał również Żydom „aryjskie” dokumenty i, jak mówił, „wyrobił ich więcej w latach 1943-44 niż Delegatura Rządu”. Po upadku powstania w getcie  warszawskim zaangażował się w pomoc na rzecz działaczy żydowskiego podziemia. Pomógł m.in. Lubie Gewisser ukryć się po „aryjskiej stronie”, znalazł jej mieszkanie i zapewnił dokumenty. Dzięki jego pomocy przeżyła wojnę.

Po upadku powstania warszawskiego i pobycie w obozie pruszkowskim Kamiński wycofał się z działalności konspiracyjnej. Do końca wojny przebywał w Skierniewicach.

Po wojnie

Po zakończeniu wojny Kamiński przeniósł się do Łodzi. Tam podjął pracę w Katedrze Pedagogiki Społecznej na Uniwersytecie Łódzkim, jedocześnie zaangażował się w ruch harcerski. Od stycznia 1946 r. zasiadał w Tymczasowej Naczelnej Radzie Harcerskiej, a od marca pełnił funkcję wiceprzewodniczącego ZHP. W 1947 r. otrzymał stopień dra filozofii; w tym samym roku został członkiem Związku Literatów Polskich. Już wówczas rozpoczęły się jego problemy z władzami komunistycznymi. Za „reakcyjne poglądy na temat harcerstwa” w 1948 r. został relegowany ze stanowiska wiceprzewodniczącego ZHP, a w styczniu następnego roku z przyczyn ideologicznych usunięty z harcerstwa i pozbawiony stopnia instruktorskiego. W kolejnym roku zwolniono go z Uniwersytetu  Łódzkiego, a jego książki  objęte cenzurą  wycofane były z bibliotek i księgarń. Kamiński pozostawał także stale pod obserwacją UB.

Do pracy harcerskiej powrócił w 1956 roku. Przez pół roku przewodniczył Naczelnej Radzie Harcerskiej. Był zwolennikiem reaktywowania ZHP w porozumieniu z władzami i za ich akceptacją, pozostawał jednak przeciwny podporządkowaniu ideologicznemu organizacji PZPR.

W 1958 r. Kamiński powrócił na UŁ, gdzie się habilitował. Zmarł w Warszawie w 1978 r., został pochowany na Powązkach. W 1991 r. został uhonorowany tytułem Sprawiedliwego wśród Narodów Świata.

Historie pomocy w okolicy

Bibliografia

  • Bartoszewski Władysław, Polacy – Żydzi – Okupacja. Fakty, postawy, refleksje, Warszawa 2016
  • Bartoszewski Władysław, Lewinówna Zofia, Ten jest z ojczyzny mojej, Warszawa 2007

    Publikacja ta składa się z 3 części: zarysu monograficznego problematyki pomocy Żydom; zbioru wydanych dokumentów niemieckich i polskich dotyczących losu Żydów oraz pomocy Żydom; zbioru relacji powojennych Polaków i Żydów dotyczących pomocy.

  • Bartoszewski Władysław, Z kart wojennej służby Aleksandra Kamińskiego, „Tygodnik Powszechny” 1978, nr 18-19
  • Friszke Andrzej, Związek Harcerstwa Polskiego 1956-1963. Społeczna organizacja wychowawcza w systemie politycznym PRL, Warszawa 2016
  • Heska-Kwaśniewicz Krystyna, Braterstwo i służba. Rzecz o pisarstwie Aleksandra Kamińskiemu, Katowice 1998
  • Nycz Edwarda (red.), Aleksander Kamiński, działacz i uczony, Opole 1993
  • Wierzbicki Marek red., Studia z dziejów harcerstwa 1944-1989, Warszawa 2009
  • Żbikowski Andrzej red., Polacy i Żydzi pod okupacją niemiecką 1939-1945. Studia i materiały, Warszawa 2006

    Na tom składają się artykuły, których autorzy analizują wybrane aspekty stosunków polsko-żydowskich pod okupacją niemiecką. Książka zawiera sześć studiów regionalnych oraz cztery studia tematyczne, poświęcone m.in. polskim Sprawiedliwym oraz negatywnym postawom Polaków wobec Żydów.