Rodzina Tomaszewiczów

powiększ mapę

Historia rodziny Tomaszewiczów

Podczas II wojny światowej Wincenty i Zofia Tomaszewiczowie udzielali pomocy swoim przedwojennym znajomym z Łodzi, prof. Annie Margolis i jej córce Alinie, późniejszej żonie Marka Edelmana, które wydostały się z getta warszawskiego. Tomaszewiczowie zamieszkali w Warszawie przy ul. Twardej po ucieczce z Łodzi, gdzie Wincentemu groziło aresztowanie przez gestapo.


Wincenty Tomaszewicz ukończył medycynę na Uniwersytecie Moskiewskim. Pierwszą pracę podjął jako lekarz rejonowy w guberni tambowskiej. W czasie I wojny światowej przyjął posadę naczelnego lekarza szpitala gubernialnego w Jekaterynosławiu na Ukrainie, a rok później znalazł się w gronie organizatorów uniwersytetu w tym mieście (dziś Dniepr). Tam też poznał swoją przyszłą żonę Zofię Partnoję, także lekarkę.

W końcu lipca 1922 r. Tomaszewiczowie zdecydowali się na wyjazd do Polski. Wincenty po nieudanych próbach zatrudnienia na Uniwersytecie Warszawskim, podjął pracę jako chirurg w szpitalu w Grudziądzu. Następnie przyjął propozycję zastępcy lekarza naczelnego łódzkiej Kasy Chorych, w której podjął pracę z początkiem kwietnia 1925 r., stając się jednym ze znaczących współorganizatorów lecznictwa społecznego w Łodzi. Pracował przy stole operacyjnym w klinikach i szpitalach, uprawiał działalność pedagogiczną. W 1938 r. wszedł w skład miejscowego Komitetu Organizacyjnego Wyższej Uczelni Lekarskiej w Łodzi, był także członkiem Zarządu Miasta. W tym czasie Zofia pracowała w wielu placówkach służby zdrowia, m.in. w poradni dla młodocianych, w szkołach w charakterze higienistki oraz w ambulatorium.

Pomoc dla Anny i Aliny Margolis

9 listopada 1939 r. Wincenty został aresztowany wraz z pięćdziesięcioma innymi mieszkańcami Łodzi jako zakładnik, w ramach przeprowadzonej przez miejscowe gestapo akcji represyjnej, tzw. Intelligenzaktion Litzmannstadt, skierowanej przeciwko tutejszej inteligencji. Aresztowani umieszczeni zostali w tymczasowym obozie w fabryce Michała Glazera na Radogoszczu, przy ul. Krakowskiej 55 (dziś Liściasta 17). Z bliżej nieznanej przyczyny Wincenty został odłączony od tej grupy, którą rozstrzelano 12 listopada 1939 r. w lasach lućmierskich. Podczas pobytu w obozie, pełnił funkcję lekarza obozowego. Stamtąd, wraz z innymi więźniami, został przeniesiony w styczniu 1940 r. do fabryki Samuela Abbego i zwolniony 16 stycznia 1940 r. Po zwolnieniu, w obawie przed dalszymi represjami, wyjechał wraz z rodziną z Łodzi, wcielonej w granice III Rzeszy, do Warszawy w Generalnym Gubernatorstwie, gdzie pracował pod fałszywym nazwiskiem jako robotnik w sklepie z artykułami żelaznymi.

W styczniu 1943 r. do mieszkania Tomaszewiczów przy ul. Twardej, zwróciła się z prośbą o pomoc ich dawna znajoma – dr Anna Margolis, działaczka Powszechnego Żydowskiego Związku Robotniczego (pot. Bundu), a w getcie warszawskim ordynator oddziału gruźliczego w szpitalu Dziecięcym im. Bersonów i Baumanów. Razem z córka Aliną przebywała u Tomaszewiczów przez kilka tygodni, po czym obie wróciły do getta. Na tzw. aryjską stronę przeszły ponownie jeszcze przed wybuchem powstania w getcie, choć później Alina wzięła udział w walkach jako łączniczka Żydowskiej Organizacji Bojowej. Uczestniczyła także w powstaniu warszawskim.

Losy po wojnie

Po II wojnie światowej Wincenty Tomaszewicz był jednym z założycieli Uniwersytetu Łódzkiego i dziekanem Wydziału Lekarskiego na tymże Uniwersytecie. Następnie organizował Akademię Medyczną w Łodzi, a także ośrodek naukowo-badawczy chorób naczyń obwodowych w Lądku-Zdroju. Był działaczem Stronnictwa Demokratycznego, członkiem Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w Łodzi.

Alina Margolis została po wojnie lekarzem pediatrą, poślubiła Marka Edelmana. Po antysemickiej kampanii marca 1968 r. wyjechała z dziećmi do Francji. Zaangażowana w działalność organizacji Lekarze bez Granic, współtworzyła organizację Lekarze Świata. Pracowała przy pomocy uchodźcom z Wietnamu, a także w szpitalach w Salwadorze, Czadzie, Afganistanie oraz Bośni i Hercegowinie. Współzałożyła francusko-polskie stowarzyszenie SOS Aide aux Malades Polonais (pol. Pomoc Chorym w Polsce). Fundację Dzieci Niczyje, Biuro Pomocy Inicjatyw Społecznych. 6 kwietnia 1998 r. na wniosek dzieci została Kawalerem Orderu Uśmiechu. Od 2011 r. osobom pomagającym dzieciom przyznaje się nagrodę im. Aliny Margolis-Edelman.

23 października 2017 r. Instytut Yad Vashem w Jerozolimie uhonorował Wincentego i Zofię Tomaszewiczów tytułem Sprawiedliwych wśród Narodów Świata.

Historie pomocy w okolicy

Więcej

Bibliografia

  • Archiwum Ambasady Izraela w Polsce, Materiały z ceremonii uhonorowania Sprawiedliwych w Łodzi, 29.08.2019