Chmielewski Stanisław

powiększ mapę
Zdjęć: 3

Historia Stanisława Chmielewskiego

Uratował albo pomagał w ratowaniu ponad dwudziestu osób, w tym m.in. Leona Płockera i Janiny Bauman z matką i siostrą. W 1961 roku sporządził relację, która przetrwała w Żydowskim Instytucie Historycznym. Zaznaczył w niej, że w pierwszych dniach okupacji w Lublinie, kiedy rozstawał się ze swoim ukochanym Władysławem Bergmanem, złożyli sobie obietnicę. Mieli opiekować się swoimi matkami. Nigdy się już nie spotkali – Władysław zginął pod Tobrukiem. Został pochowany na Cmentarzu Wojennym Heliopolis w Kairze.

Przed powrotem do Warszawy pod koniec października 1939 roku Stanisław odwiedził Wilno. Przywiózł do stolicy listy swoich żydowskich przyjaciół do ich rodzin (m.in. dla rodziców Pawła Hertza). Po utworzeniu getta pomagał dostarczać jedzenie. Następnie organizował aryjskie papiery i bezpieczne mieszkania poza murem getta. Uratował matkę Władysława – Sarę Bergman (Stefanię Zagórską) i jego siostrę Marylę Bergman (Marię Nowak). Janina Bauman wspominała Stanisława przy każdej możliwej okazji, opowiadając o swoich doświadczeniach okupacyjnych. Pisała wprost o miłości Stanisława i Władysława. Nie ukrywała ich orientacji psychoseksualnej. Stanisław był jedną z ostatnich osób, która pomagała rodzinie Baumanów przed wyjazdem w 1968 roku:

„Wśród ludzi, którzy odwiedzali nas [Zygmunta i Janinę Baumanów oraz ich trzy córki – red.] był Staś Chmielewski, mój opiekun z czasów okupacji. Przez wiele lat nie miałam z nim kontaktu. Teraz znów się zjawił, gotów – jak kiedyś – pomóc nam w trudnej sytuacji”.

Prawie osiemdziesiąt lat po wojnie biografia Stanisława Chmielewskiego jest nadal praktycznie nieznana. Dotychczas niewielu interesowała opowieść o homoseksualnym Polaku bezinteresownie ratującym żydowskie rodziny w ramach obietnicy złożonej ukochanemu. Być może – podobnie jak w przypadku innych queerowych historii z okresu wojny – chodziło po prostu o radykalne przemilczenie „odmieńczego” potencjału zakodowanego w tej opowieści. Wreszcie przyszedł czas, aby odzyskać tę biografię.

10 lutego 1983 r. Instytut Yad Vashem w Jerozolimie uhonorował Stanisława Chmielewskiego tytułem Sprawiedliwego wśród Narodów Świata.

Historie pomocy w okolicy