W latach okupacji niemieckiej ks. Bolesław Wróblewski – duchowny rzymskokatolicki, działacz społeczny, pierwszy proboszcz parafii pw. Świętej Rodziny w Częstochowie, udzielał pomocy osobom potrzebującym – ubogim, wysiedlonym i dzieciom. W okresie tzw. likwidacji getta częstochowskiego przez Niemców, współpracując ze Zgromadzeniem Sióstr Służebniczek Najświętszej Maryi Panny, ks. Wróblewski pomógł ocalić wiele żydowskich dzieci, organizując dla nich bezpieczne schronienia i fałszywe dokumenty. Wśród nich była Miriam Rubin (po wojnie Rothschild).
Ksiądz katolicki i działacz społeczny. Losy ks. Bolesława Wróblewskiego do 1939 roku
Bolesław Bonawentura Wróblewski urodził się 19 sierpnia 1867 r. w Rzuchowie w Wielkopolsce. Był synem urzędnika sądowego Wojciecha i Eufemii Franciszki z Majewskich. Ukończył gimnazjum w Kaliszu, a następnie Seminarium Duchowne we Włocławku. Święcenia kapłańskie przyjął w 1889 r. z rąk biskupa Aleksandra Bereśniewicza.
Posługę duszpasterską podjął jako wikariusz w parafii pw. św. Mikołaja Biskupa i Wyznawcy w Warcie k. Sieradza, a od 1890 r. w Częstochowie – najpierw w parafii pw. św. Zygmunta, rok później w parafii pw. św. Barbary. W 1894 r. został proboszczem w Rędzinach k. Częstochowy, w 1906 r. w Wolborzu k. Piotrkowa, a w 1910 r. w Praszce k. Wielunia. Od 29 października 1917 r. pełnił posługę proboszcza w nowo powstałej parafii pw. św. Rodziny w Częstochowie. Tam dokończył budowę neogotyckiego kościoła, jednego z największych w Europie, który od 1925 r. jest katedrą diecezji częstochowskiej.
Poza pracą duszpasterską ks. Bolesław Wróblewski angażował się w działalność społeczną. Już w Praszce pełnił funkcję m.in. członka Rady Miejskiej, wiceprezesa Kółka Rolniczego i prezesa Rady Opiekuńczej. Za działalność patriotyczną wśród miejscowej ludności władze carskie zakazały mu pracy duszpasterskiej oraz pobytu w guberniach warszawskiej, piotrkowskiej, lubelskiej i siedleckiej. Do wybuchu I wojny światowej (28 lipca 1914 r.) znajdował się pod dozorem policji.
W Częstochowie ks. Wróblewski prowadził szeroko zakrojoną pracę społeczną i dobroczynną: przyczynił się do powstania m.in. Zakładu dla Bezdomnych Dzieci, Domu Noclegowego dla Kobiet i Przytułku dla Starców. W 1918 r. należał do zarządu Rady Opiekuńczej Miasta Częstochowy i Towarzystwa Dobroczynności dla Chrześcijan. Podczas walk polsko-ukraińskich o Lwów w styczniu 1919 r. był jednym z współzałożycieli Komitetu Niesienia Pomocy dla Lwowa, a po wybuchu I powstania śląskiego pracował w Komitecie Niesienia Pomocy dla Górnego Śląska. W okresie wojny polsko-rosyjskiej należał do Tymczasowego Zarządu Ligi Antybolszewickiej. Wspólnie z matką Eufemią zorganizował kuchnię i herbaciarnię dla żołnierzy udających się na front. Od 1922 r. działał w częstochowskim oddziale Związku Obrony Kresów Zachodnich, które zajmowało się m.in. pomocą dla Polaków z Niemiec.
W 1919 r. został posłem do Sejmu Ustawodawczego Rzeczypospolitej Polskiej z ramienia Związku Ludowo-Narodowego. Należał do zarządu częstochowskiego oddziału Polskiego Czerwonego Krzyża. Za swoją działalność społeczną w okresie międzywojennym został odznaczony Złotym Krzyżem Zasługi (1937) i Medalem Niepodległości (1938).
Pomoc dla ubogich, wysiedlonych, dzieci. Działalność ks. Bolesława Wróblewskiego podczas okupacji niemieckiej
Od 1940 r. ks. Bolesław Wróblewski organizował pomoc materialną dla Polaków wysiedlonych z innych regionów okupowanej Polski. We współpracy z Polskim Komitetem Opiekuńczym i Zgromadzeniem Sióstr Służebniczek NMP stworzył w Częstochowie kuchnię dla dzieci wysiedlonych i kuchnię dla ubogich. Opiekował się domem starców.
Od początku okupacji niemieckiej udzielał pomocy także prześladowanym Żydom, którzy od kwietnia 1941 r. przebywali w stworzonym przez Niemców getcie częstochowskim, znajdującym się tuż obok katedry. 22 września 1942 r. Niemcy rozpoczęli tzw. likwidację getta, która oznaczała wywiezienie Żydów do niemieckiego nazistowskiego ośrodka zagłady Treblinka II lub zamordowanie części z nich na miejscu.
Położenie katedry sprzyjało niesieniu pomocy Żydom w getcie, jak i w organizowaniu ucieczek z getta na tzw. aryjską stronę. Ksiądz Wróblewski organizował kryjówki dla Żydów oraz wystawiał fałszywe dokumenty, m.in. metryki chrztu dla żydowskich dzieci ukrywających się w stworzonym przez niego sierocińcu. Wśród nich była Miriam Rubin.
Ocalenie Miriam Rubin z getta częstochowskiego przez ks. Bolesława Wróblewskiego
Miriam, córka Mosze Aleksandra Rubina z Radomska i Dwory z domu Szlezinger z Częstochowy, urodziła się 9 marca 1942 r. w getcie częstochowskim. Na początku 1943 r., kiedy dziewczynka miała dziesięć miesięcy, została wyniesiona z getta w wiklinowym koszyku, mając przy sobie notatkę zawierającą dane osobowe. Jak wynika z powojennych dokumentów, dziecko wyniosła Polka o nazwisku Kwiatkowska.
Po tzw. aryjskiej stronie Miriam trafiła do polskiej rodziny, która następnie oddała ją pod opiekę Sióstr Służebniczek NMP, które przy wsparciu ks. Wróblewskiego prowadziły sierociniec przy ul. Kazimierza 1 w Częstochowie. Dziewczynka przebywała tam do grudnia 1944 r., kiedy została adoptowana przez rodzinę Doboszów. Od tej pory nazywała się „Jolanta Maria Dobosz”.
Miriam to jedyne znane z imienia i nazwiska dziecko ocalałe z pomocą ks. Bolesława Wróblewskiego. Tożsamość innych dzieci, jak również skala świadczonej przez księdza pomocy nie jest znana. Za swoją działalność ks. Wróblewski został w 1944 r. pobity przez gestapo podczas rewizji mieszkania. Siostra księdza, Maria, zmarła na skutek pobicia.
Losy ocalałej i ratującego po wojnie, uhonorowanie tytułem Sprawiedliwego
Matka Miriam, Dwora Rubin, nie przeżyła Zagłady – została rozstrzelana przez Niemców podczas tzw. likwidacji getta. Ojciec, Mosze Rubin, ocalał z obozu pracy przymusowej Hasag w Częstochowie. Przez ponad dwa lata bezskutecznie poszukiwał córki. W maju 1947 r., dzięki pomocy organizacji żydowskich, które odzyskiwały po wojnie ocalałe dzieci, Miriam wróciła pod jego opiekę. Zamieszkali w Sosnowcu, następnie wyemigrowali z Polski do Izraela.
Ks. Bolesław Wróblewski zmarł 7 czerwca 1951 r. w Częstochowie. W Bazylice Archikatedralnej Świętej Rodziny, a także w kościele pw. św. Mikołaja w Wolborzu, znajdują się poświęcone mu tablice pamiątkowe. Jest patronem ulicy w częstochowskiej dzielnicy Stare Miasto.
18 czerwca 2024 r. Instytut Yad Vashem w Jerozolimie, na wniosek ocalałej Miriam Rothschild z domu Rubin, uhonorował pośmiertnie ks. Bolesława Wróblewskiego tytułem Sprawiedliwego wśród Narodów Świata. Ceremonia przyznania medalu i dyplomu honorowego odbyła się 26 maja 2025 r. w Ratuszu Miejskim w Częstochowie z udziałem jego rodziny oraz władz samorządowych i kościelnych.
