Bartoszewski. Więcej niż przyzwoitość

Redakcja / Editorial staff / English translation: Andrew Rajcher, 5 maja 2022
W ramach obchodów Roku Władysława Bartoszewskiego, ustanowionego przez Radę m.st. Warszawy w 100. rocznicę jego urodzin, Dom Spotkań z Historią prezentuje wystawę plenerową „Bartoszewski. Więcej niż przyzwoitość”. Autorzy ekspozycji przedstawiają najważniejsze wątki biograficzne oraz główne obszary zainteresowań i aktywności politycznej Władysława Bartoszewskiego – więźnia Auschwitz, żołnierza Armii Krajowej, historyka i działacza społecznego, członka Rady Pomocy Żydom „Żegota”, Sprawiedliwego wśród Narodów Świata i Honorowego Obywatela Państwa Izrael.

„To opowieść o najnowszej historii. Znajdują w niej odbicie zarówno mroczne, jak i pełne nadziei, splecione ze sobą losy Polaków, Niemców i Żydów w XX wieku. Niesie także uniwersalne przesłanie: opowiada o oporze przepełnionego duchem wolności człowieka wobec wszelkich form ucisku i obojętności w obliczu zła. Przypomina o ofiarach prześladowań i wskazuje na gotowość do dialogu wszędzie tam, gdzie mimo doświadczonego cierpienia możliwe jest porozumienie i pojednanie”, mówi kurator Marcin Barcz.

Wystawa powstała w 2015 r. z inicjatywy Kancelarii Premiera RP i od siedmiu lat jest pokazywana w różnych miastach Polski i Niemiec. W tym roku Dom Spotkań z Historią we współpracy ze Stowarzyszeniem Skwer Władysława Bartoszewskiego przygotował jej nową, plenerową wersję, którą do 19 maja 2022 r. będzie można oglądać na skwerze ks. Jana Twardowskiego w Warszawie.

Autorzy ekspozycji, Marcin Barcz i Cyryl Skibiński, przedstawiają najważniejsze wątki biograficzne oraz główne obszary zainteresowań i aktywności politycznej Władysława Bartoszewskiego. Omówiona została jego działalność konspiracyjna w okupowanej Warszawie, współtworzenie Rady Pomocy Żydom „Żegota”, doświadczenia obozowe i powstańcze oraz ponad sześcioletni pobyt w stalinowskich więzieniach. Na wystawie pojawiają się też wątki dotyczące zaangażowania opozycyjnego i dziennikarskiego, współpracy z Rozgłośnią Polską Radia Wolna Europa i polskimi kręgami emigracyjnymi. Opowieść o życiu Bartoszewskiego jest więc też opowieścią o wolnej Polsce.

W 2001 r. Bartoszewski w swoim przemówieniu „Wspólna europejska odpowiedzialność” mówił:

„Wrogość jest czymś nieporównanie łatwiejszym od pojednania. Zdarza się przecież, że z wrogiem czujemy się niemal zaprzyjaźnieni, mogąc nań przerzucić odpowiedzialność za wszystkie nasze nieszczęścia. […] A pojednanie? Jakże żyć pośród gruzów? Jakże wyzbyć się pamięci krzywd? Jak zapomnieć cierpienie, które wypełniło całe życie ofiary? […] Pojednanie wymaga namysłu, wrażliwości moralnej, sumienia, wymaga wielkiej pracy duchowej, wymaga rozstania się z urojeniami, z mitologią nienawiści, wymaga ujrzenia – w dawnym wrogu i w sobie samym – człowieka pod tym samym niebem”.

Ekspozycję tworzą niepokazywane wcześniej zdjęcia z prywatnych zbiorów Władysława Bartoszewskiego oraz kuratora wystawy i jego wieloletniego sekretarza, Marcina Barcza.

Materiały związane z życiem Władysława Bartoszewskiego staną się częścią bezpłatnej aplikacji „Wasza Warszawa”. Trafi do niej ponad osiemdziesiąt punktów opatrzonych opisem miejsca, cytatami ze wspomnień, zdjęciami z archiwów i rodzinnych albumów. Kontekst historyczny i ciekawostki będą doskonałym uzupełnieniem spacerów ścieżkami Władysława Bartoszewskiego.

Na skwerze ks. Jana Twardowskiego można zobaczyć również wystawę „Byli sąsiadami: ludzkie wybory i zachowania w obliczu Zagłady”, przygotowaną przez United States Holocaust Memorial Museum, która omawia zagadnienie postaw Polaków wobec Żydów podczas Zagłady. W 2013 r. Władysław Bartoszewski odebrał w Waszyngtonie Nagrodę im. Elie Wiesela, czyli najwyższe odznaczenie przyznawane przez USHMM. Medal, opatrzony inskrypcją: „nawet jedna uczciwa osoba może coś zmienić”, wręczono mu w uznaniu zasług wszystkich osób ratujących Żydów.


» Przeczytaj więcej: 100. rocznica urodzin Władysława Bartoszewskiego