Ceremonia wręczenia medalu „Sprawiedliwy wśród Narodów Świata” w Akademii Sztuki Wojennej

Redakcja, 27 maja 2026

Czech, który został Polakiem. Legionista, uczestnik wojny polsko-bolszewickiej, oficer odrodzonego Wojska Polskiego. W czasie II wojny światowej pomagał Żydom i Żydówkom, którzy uciekali z getta warszawskiego i szukali schronienia po tzw. aryjskiej stronie. Dzięki niemu Zagładę przeżyło co najmniej trzynaścioro osób. Generał Ottokar Wincenty Brzoza-Brzezina i jego żona Eugenia (Hanka) zostali pośmiertnie uhonorowani przez Instytut Yad Vashem tytułem Sprawiedliwych wśród Narodów Świata. Ceremonia wręczenia medalu i dyplomu honorowego odbyła się 26 maja 2026 r. w Akademii Sztuki Wojennej w warszawskim Rembertowie z udziałem rodziny bohaterów. Jak małżeństwo Brzoza-Brzezinów pomagało Żydom w Zielonce k. Warszawy? Jakie były losy ocalałych Pawła Dagenszajna i jego syna Izraela? Co o niezwykłej odwadze osób ratujących i woli przetrwania ocalałych mówią dziś ich potomkowie? Zobacz relację z uroczystości i przeczytaj nową historię pomocy w portalu Polscy Sprawiedliwi.

Poprzednie Dalej

Zdjęcie 1 z 9

„W czasie niemieckiej okupacji generał Ottokar Brzoza-Brzezina i jego żona Eugenia otworzyli swój dom dla ludzi skazanych na Zagładę. Ukrywali prześladowanych, dawali schronienie, żywność i nadzieję. Wiedzieli, że za tę pomoc grozi śmierć, nie tylko im samym, ale całej rodzinie. Mimo to pozostali wierni zasadom człowieczeństwa i honoru.
Dla nas – ludzi w mundurach, związanych z wojskiem – taka postawa ma szczególne znaczenie. Oficer Wojska Polskiego ma być nie tylko sprawnym dowódcą, ale przede wszystkim człowiekiem honoru. Ma kierować się odwagą, odpowiedzialnością i szacunkiem dla godności ludzkiej. Tego właśnie uczymy w Akademii Sztuki Wojennej. Tego wymagamy od przyszłych liderów Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej. Misją naszej uczelni jest kształcenie elit bezpieczeństwa państwa, ludzi przygotowanych do obrony ojczyzny, ale także zdolnych do podejmowania trudnych decyzji moralnych.
Historia generała Brzozy-Brzeziny pokazuje, że wojskowy autorytet buduje się nie tylko poprzez rangę i zasługi bojowe, lecz także poprzez człowieczeństwo i wierność najwyższym wartościom. [...] W murach Akademii Sztuki Wojennej chcemy pamiętać o takich postaciach. Chcemy, aby przyszli oficerowie Wojska Polskiego czerpali z nich wzór. Wzór służby ojczyźnie, ale także służby człowiekowi”, powiedział prorektor Akademii, gen. bryg. Mariusz Fryc, witając uczestników i uczestniczki ceremonii.

Tytuł Sprawiedliwego wśród Narodów Świata przyznawany jest przez jerozolimski Instytut Yad Vashem od 1963 roku. To najwyższe cywilne odznaczenie Państwa Izrael otrzymują ludzie z całego świata za bezinteresowną pomoc, którą z narażeniem życia udzielali Żydom i Żydówkom prześladowanym przez nazistowskie Niemcy podczas II wojny światowej. Dotychczas medal i dyplom honorowy „Sprawiedliwy wśród Narodów Świata” otrzymało ponad 28 tys. osób z 51 krajów, w tym 7318 Polek i Polaków (stan na styczeń 2024 r.). Na medalach znajduje się sentencja pochodząca z Talmudu: „Kto ratuje jedno życie, ratuje cały świat”.

Podczas ceremonii 26 maja 2026 r. do tego zaszczytnego grona dołączyły następne osoby – Ottokar Wincenty Brzoza-Brzezina (1883–1968) i Eugenia (Hanka) Brzoza-Brzezina z domu Żurowska (1907–1990). Ceremonia odbyła się w Akademii Sztuki Wojennej – najwyższej rangą uczelni cywilno-wojskowej w Polsce, zlokalizowanej w dzielnicy Rembertów m.st. Warszawy, blisko dawnego domu generała.

Medal i dyplom honorowy odebrali z rąk ambasadora Państwa Izraela w Polsce, Yaakova Finkelsteina, wnukowie Ottokara i Eugenii – Krzysztof i Renata Brzoza-Brzezinowie. W ceremonii wzięli udział także potomkowie osób ocalałych, Pawła Dagenszajna i jego syna Izraela. Uroczystość uświetnił występ Róży Ziątek-Czarnoty, która zagrała na skrzypcach m.in. utwór Henryka Wieniawskiego.

Laudacje dla Sprawiedliwych

„Siłą rzeczy nie ma wśród nas mojego dziadka i jego żony Hanki, którzy są prawdziwymi adresatami i bohaterami tej pięknej i radosnej uroczystości”, mówił podczas ceremonii Krzysztof Brzoza-Brzezina. „[...] Pamięć o nich na długie lata pozostanie w sercach i umysłach wielu osób”.

W czasie okupacji niemieckiej Ottokar Brzoza‑Brzezina i jego żona Eugenia (Hanka) mieszkali w Zielonce k. Warszawy. Ottokar był pułkownikiem Wojska Polskiego w stanie spoczynku (pośmiertnie został mianowany generałem brygady), który w warunkach okupacji zaangażował się w działalność konspiracyjną. Co najmniej od początku 1943 do września 1944 r. małżeństwo Brzoza-Brzezinów pomagało Żydom i Żydówkom uciekającym z getta warszawskiego i szukającym kryjówek po tzw. aryjskiej stronie. Udzielali schronienia w swoim domu, zapewniali wyżywienie i opiekę. Dzięki ich pomocy Zagładę przeżyło co najmniej trzynaścioro osób, m.in. Paweł Dagenszajn z synem Izraelem. W 2022 r., na podstawie m.in. relacji złożonej przez Izraela – dziś Richarda Israela Dagena – Instytut Yad Vashem przyznał Ottokarowi i Eugenii Brzoza-Brzezinom tytuł Sprawiedliwych wśród Narodów Świata.

„Wiele wątków tej historii pozostanie niewyjaśnionych”, mówiła podczas ceremonii Odile, wnuczka Pawła Dagenszajna. „Na przykład w jaki sposób mój dziadek po raz pierwszy zetknął się z pułkownikiem Brzoza-Brzeziną albo to jak długo przebywał w Zielonce. Jedna rzecz jest absolutnie jasna i pewna: dzięki odwadze Ottokara Brzoza-Brzeziny i jego żony Eugenii, którzy zgodzili się ukrywać, karmić i chronić Dagenszajnów, ryzykując swoje własne życie, dzięki temu oni przeżyli, a razem z nimi przynajmniej dziesięcioro innych ludzi.
[...] Spotkałam Krzysztofa i Renatę Brzoza-Brzezinów, czyli wnuków Ottokara i Eugenii, podczas mojej podróży do Polski w ubiegłym roku. Natychmiast poczułam z ich strony ciepłe przyjęcie. Dlatego bardzo cieszę się, że są tu dzisiaj, że znów ich widzę i że nasze dwie rodziny, od najmłodszych do najstarszych ich członków, zebrały się na tej niezwykłej ceremonii. [...] Żadne słowa nie oddadzą tego, co zawdzięczamy Ottokarowi i Eugenii, ale możemy opowiadać ich historię, możemy sprawić, że pamięć o nich będzie żyła. Możemy przypominać przyszłym pokoleniom, że odwaga pojedynczego człowieka może zmienić przyszłość wielu innych ludzi”.

Richard Israel Dagen nie mógł przybyć do Polski, dlatego podczas uroczystości w Warszawie wyświetlono krótkie nagranie, w którym pozdrowił uczestników i uczestniczki ceremonii:

„Pragnę złożyć najserdeczniejsze życzenia rodzinie pułkownika Brzoza-Brzeziny i podziękować za uratowanie naszych żyć. Narażał siebie i swoją rodzinę na ogromne ryzyko. Pułkownik Brzoza-Brzezina był człowiekiem wyjątkowym i charyzmatycznym. Serdeczne gratulacje z okazji tego wyjątkowego dnia”.

Na miejscu w jego imieniu przemówiła córka, Marianne:

„Mogę tylko wyobrażać sobie jak straszne scenariusze malowały się w latach wojny i jak trudne musiało być dla rodziny Ottokara ukrywanie Żydów, nie mając z tego żadnych materialnych zysków i ryzykując życie. Fakt, że wszyscy przeżyli jest cudem. [...] Bardzo cieszę się, że Krzysztof odebrał dziś to odznaczenie. Przeczytałam, że jego dziadek Ottokar zmarł w 1968 roku – w tym samym, w którym ja się urodziłam. Dzięki odwadze jego rodziny nasza rodzina to w tej chwili drugie, trzecie i czwarte pokolenie ocalałych z Zagłady”.