Najciekawsze historie, najpiękniejsze fotografie. Rok 2025 w portalu Polscy Sprawiedliwi

Mateusz Szczepaniak, 22 grudnia 2025

Czy wyobrażacie sobie, jak mogło wyglądać życie w podziemnej kryjówce zbudowanej przez Andrzeja Śliwiaka w Kołomyi, w której przez kilkanaście miesięcy okupacji niemieckiej ukrywali się Marceli i Pola Najderowie oraz inni Żydzi? Czy słyszeliście o aktorze Leonie Eitelu, który w okupowanej Warszawie zorganizował sieć pomocy dla uciekinierów z getta warszawskiego, współpracując z kilkoma niezwykle odważnymi kobietami? Czy chcielibyście poznać losy Witalisa Wróblewskiego i jego partnera Stanisława Micińskiego, którzy uratowali Janinę Forbert? Albo Wiktora Hochberga, który dzięki własnej zaradności, pomysłowości i odwadze ocalił swoich najbliższych podczas Zagłady? Te i inne historie przypominamy w redakcyjnym podsumowaniu roku 2025 — zapraszamy do przeglądu treści opublikowanych w portalu Polscy Sprawiedliwi. Przeczytaj wybrane historie pomocy, zobacz najpiękniejsze fotografie oraz posłuchaj poruszających wywiadów historii mówionej z kolekcji Muzeum POLIN. Sprawdź, co planujemy w nadchodzącym nowym roku.

Poprzednie Dalej

Zdjęcie 1 z 50

„Czasami Leon przychodził do nas i przekazywał mi nowiny [...]. Przed świętami Bożego Narodzenia, przyszedł po mnie z informacją od pani Głębickiej, która zapraszała mnie do spędzenia świąt u siebie, razem z moją mamą. Atmosfera podczas świąt była radosna i serdeczna. [...] Uwielbiałam panią Głębicką, bo szanowała moją mamę i zawsze ciepło mnie przyjmowała, dosłownie jak siostrę; uwielbiałam ją też za to, że stale zachowywała optymizm i radość życia, mimo trudnych i niebezpiecznych warunków, w jakich się wszyscy znajdowaliśmy. To był początek naszej przyjaźni na dalszą drogę życia”, zapisała Halina Kowzan*, która wraz z matką Heleną Wolman ocalała podczas Zagłady w Warszawie z pomocą Leona Eitela oraz współpracujących z nim osób. To najnowsza historia pomocy opublikowana w grudniu 2025 roku.

Wybrane nowości w portalu Polscy Sprawiedliwi (TOP 10)

Spośród nowych publikacji w portalu Polscy Sprawiedliwi wybraliśmy 10 najciekawszych treści mijającego roku. Poznaj historie pomocy udzielanej Żydom podczas Zagłady w okupowanej Polsce, przeczytaj opracowania tematyczne o stosunkach polsko-żydowskich podczas II wojny światowej:

Najczęściej czytane w portalu Polscy Sprawiedliwi (TOP 10)

Udostępniamy w portalu ponad 1000 historii pomocy, które rocznie czyta ponad 200 tys. użytkowników i użytkowniczek. Podsumowując mijający rok, zebraliśmy informacje o treściach, które w ostatnich 12 miesiącach cieszyły się największą popularnością wśród naszych czytelników i czytelniczek.

Zobacz ranking najczęściej przeglądanych publikacji w portalu; znajdź coś, co zaciekawi również Ciebie:

Najpopularniejsze na Facebooku – 225 tys. wyświetleń

Najpiękniejsze fotografie ze zbiorów Muzeum POLIN

Na zdjęciu widzimy parę siedzącą na skałach, w tle Wodospad Szklarki – drugi co do wielkości wodospad w polskich Karkonoszach. To Witold Góra (Wiktor Hochberg) i jego żona Lucyna (Pola) podczas letniej wycieczki, jest rok 1953. Zaledwie kilka lat wcześniej ocalali z Zagłady dzięki odwadze, zaradności i pomysłowości Wiktora, który uratował swoich najbliższych z getta warszawskiego. Zorganizował dla nich fałszywe dokumenty, znalazł miejsca schronienia, zarabiał na utrzymanie rodziny. Po „aryjskiej stronie” opiekował się także osobami zupełnie obcymi, bezinteresownie pomagając wielu ukrywającym się Żydom.

Wybraliśmy tę fotografię jako główną ilustrację naszego rocznego podsumowania, ponieważ daje ona nadzieję. To obraz nowego początku po dramatycznych doświadczeniach rodziny Hochbergów, to obraz spokoju w obliczu potężnej natury, która trwa.

To jedna z ponad 11 tys. fotografii, które prezentujemy w Polscy Sprawiedliwi. W roku 2025 opublikowaliśmy ponad 1000 nowych zdjęć. Wśród nich są fotografie archiwalne, które przekazali do Muzeum POLIN potomkowie Żydów ocalałych podczas Zagłady i Polaków uhonorowanych tytułem Sprawiedliwych wśród Narodów Świata. Wśród nowości są także współczesne portrety świadków historii oraz zdjęcia wykonane w ramach prac dokumentacyjnych w terenie, m.in. w dawnym domu Maurycego i Felicji Herling-Grudzińskich na Boernerowie w Warszawie, gdzie podczas okupacji niemieckiej działała komórka „Felicja”, wchodząca w skład Rady Pomocy Żydom „Żegota”.

50 wybranych fotografii prezentujemy w galerii zdjęć na górze strony (⤻).

W tym roku po raz kolejny obchodziliśmy Światowy Dzień Fotografii, który stał się okazją do zaprezentowania 10 wyjątkowych fotografii z kolekcji cyfrowej Muzeum POLIN. Fotografie były również ważnym elementem obchodów rocznic historycznych, którym poświęciliśmy okolicznościowe teksty:

Zobacz także relację z ceremonii wręczenia medali „Sprawiedliwy wśród Narodów Świata”, którą gościliśmy w Muzeum POLIN w grudniu 2025 r., poznaj historie osób uhonorowanych.

Najnowsze wywiady historii mówionej

W zbiorach Muzeum POLIN znajduje się ponad 1000 relacji historii mówionej. Naszymi rozmówcami są przede wszystkim polscy Żydzi, ich potomkowie oraz Polacy będący świadkami losów żydowskich. Wywiady udostępniamy systematycznie w kanale Historia mówiona / Kolekcja Muzeum POLIN w serwisie YouTube; część z nich dotycząca doświadczenia Zagłady dostępna jest również w portalu Polscy Sprawiedliwi.

W tym roku udostępniliśmy kolejne wywiady z naszymi rozmówcami – osobami ocalałymi podczas Zagłady oraz osobami, które udzielały pomocy Żydom w okupowanej Polsce. Obejrzyj 5 wybranych wywiadów historii mówionej, poznaj relacje biograficzne Polaków i Żydów na temat II wojny światowej:

Co nowego w roku 2026? Zapowiedzi wydawnicze redakcji portalu Polscy Sprawiedliwi

W nowym roku będziemy kontynuować uzupełnianie portalu Polscy Sprawiedliwi o nowe historie pomocy, fotografie archiwalne i współczesne oraz wywiady historii mówionej z kolekcji Muzeum POLIN. W ramach cyklu wydawniczego #NoweHistorieSprawiedliwych opublikujemy 12 nowych historii pomocy (publikacja raz w miesiącu), a także 24 uzupełnione historie pomocy (publikacja 2 razy w miesiącu).

Opublikujemy m.in. historię pomocy Kazimiery z Hanickich Żuławskiej – romanistki i tłumaczki, taterniczki i alpinistki, działaczki społecznej na rzecz praw kobiet, wdowy po poecie Młodej Polski, Jerzym Żuławskim, przyjaciółki Witkacego. Kazimiera wraz z synem Wawrzyńcem – kompozytorem, krytykiem muzycznym, również taternikiem i alpinistą – pomagała wielu Żydom i Żydówkom w swoim mieszkaniu w Warszawie przy ul. Marszałkowskiej. Żuławscy nie tylko udzielali osobom potrzebującym schronienia, ale także załatwiali dla nich fałszywe dokumenty oraz znajdowali zatrudnienie. W 1981 r. zostali pośmiertnie uhonorowani tytułem Sprawiedliwych wśród Narodów Świata. W roku 2026 minie 55. rocznica śmierci Kazimiery i 110. rocznica urodzin Wawrzyńca.

„Gdy sięgnę myślą w te okrutne czasy — czasy niemieckiej inwazji — przesuwa mi się przed oczyma szereg cieni, wspomnienie ludzi dziś już, po większej części, zaginionych lub nieżyjących. Mimo woli rysują się w pamięci ich ruchy, gesty, powiedzenia... Dawne moje, dziś już nieistniejące mieszkanie, staje mi w oczach takie, jakie było w tych latach: jedyne »asylum«, dom dla mnie i dla »nich«, coś w rodzaju kruchej łodzi na falach wrogiego oceanu, która umiała jednak — przez pewien czas przynajmniej — dawać nam wszystkim złudzenie pewności, spokoju i ciszy”, pisała Kazimiera Żuławska w swojej relacji**.

W nowym roku będziemy kontynuować rozbudowę zakładki tematycznej Żydzi udzielający pomocy innym Żydom po „aryjskiej stronie”, w ramach której dokumentujemy i popularyzujemy nieznane historie żydowskiej samopomocy podczas Zagłady. Opublikujemy również nowe opracowania tematyczne, m.in. związane z tematyką bieżącej wystawy czasowej Muzeum POLIN: „Moc słów. O językach żydowskich”.

W roku 2026 będziemy obchodzić ważne rocznice historyczne i dni pamięci, m.in. 85. rocznicę zamknięcia getta krakowskiego (20 marca), 85. rocznicę mordu w Jedwabnem (10 lipca), 85. rocznicę wprowadzenia przez Niemców kary śmierci za opuszczanie gett i udzielanie Żydom pomocy (15 października). Rok 2026 to także rok patronów, m.in. Polskiego Radia, Polskich Kolei Państwowych i Miasta Gdyni z okazji ich 100-lecia czy Mieczysława Fogga w 125. rocznicę urodzin słynnego pieśniarza, Sprawiedliwego wśród Narodów Świata.

Jak co roku nowości opublikujemy również w Międzynarodowym Dniu Pamięci o Ofiarach Holokaustu (27 stycznia), Europejskim Dniu Pamięci o Sprawiedliwych (6 marca), Narodowym Dniu Pamięci Polaków ratujących Żydów pod okupacją niemiecką (24 marca), czy w rocznicę powołania Rady Pomocy Żydom „Żegota” (4 grudnia).

Źródła cytatów:

*Archiwum Instytutu Yad Vashem, sygn. M.31.2/4733/2; Relacja Haliny Kowzan: Świadectwo ocalałej, Caen, 15.02.1990; tłumaczenie z j. francuskiego: Halina Salgarolo (wolontariuszka Muzeum POLIN).
** K. Żuławska [w:] Ten jest z ojczyzny mojej. Polacy z pomocą Żydom 1939–1945, oprac. Władysław Bartoszewski i Zofia Lewinówna, Wydawnictwo Znak, Kraków 2013, s. 340.