Ceremonia wręczenia medali „Sprawiedliwy wśród Narodów Świata” w Muzeum POLIN (5.12.2025)

Mateusz Szczepaniak, 4 grudnia 2025

Józef Dąbrowski i Lidia Platajs zostali pośmiertnie uhonorowani przez Instytut Yad Vashem tytułem Sprawiedliwych wśród Narodów Świata. Ceremonia wręczenia medali i dyplomów honorowych odbyła się 5 grudnia 2025 r. w Muzeum Historii Żydów Polskich POLIN z udziałem rodzin bohaterów. W jakich okolicznościach Józef Dąbrowski i Lidia Platajs pomogli Żydom podczas Zagłady? Jakie były losy ocalałych Mosze i Anny Gutmerów oraz Szymona Hellera? Co o niezwykłej odwadze osób ratujących i woli przetrwania osób ukrywających się mówią dziś ich potomkowie? Zobacz relację z uroczystości i przeczytaj nowe historie pomocy w portalu Polscy Sprawiedliwi.

Poprzednie Dalej

Zdjęcie 1 z 8

„Oddając dziś hołd Sprawiedliwym, powtarzamy za Marianem Turskim: »W obliczu zła nie wolno być obojętnym«. To najlepszy sposób, by nikt nigdy więcej nie musiał stawać przed dylematami, wobec których oni stawali. Często samotnie, mierząc się z morderczą machiną Zagłady. Pamięć o nich to nie tylko wspomnienie, to zobowiązanie. Nie jesteśmy odpowiedzialni za to, co się kiedyś działo, ale mamy obowiązek pamięci. Obowiązek tego, co z tą pamięcią robimy. [...] Marian Turski w swoim ostatnim wielkim przemówieniu w Auschwitz powiedział: »Nie bójcie się«. Jestem dumna, że możemy dzisiaj uczestniczyć w ceremonii uhonorowania tych, którzy mieli odwagę czynić dobro z narażeniem życia swojego i swoich bliskich”, powiedziała zastępczyni Dyrektora Muzeum POLIN, Łucja Koch, witając uczestników i uczestniczki ceremonii w audytorium muzeum.

Tytuł Sprawiedliwego wśród Narodów Świata przyznawany jest przez Instytut Yad Vashem od 1963 roku. To najwyższe cywilne odznaczenie Państwa Izrael otrzymują ludzie z całego świata za bezinteresowną pomoc, którą z narażeniem życia udzielali Żydom i Żydowkom prześladowanym przez nazistowskie Niemcy podczas II wojny światowej. Dotychczas medal i dyplom honorowy „Sprawiedliwy wśród Narodów Świata” otrzymało ponad 28 tys. osób z 51 krajów, w tym 7,318 Polek i Polaków (stan na styczeń 2024 r.).

Podczas ceremonii 5 grudnia 2025 r. do tego zaszczytnego grona dołączyły następne osoby – Józef Dąbrowski (1900–1976) i Lidia Platajs (1908–1991). Ceremonia odbyła się po raz kolejny w Muzeum Historii Żydów Polskich POLIN, które od 2008 r. prezentuje historie Polek i Polaków ratujących Żydów oraz osób, którym udzielili pomocy, w internetowym portalu wiedzy Polscy Sprawiedliwi.

W ceremonii wzięły udział rodziny bohaterów: wnuk Józefa Dąbrowskiego – Grzegorz Dąbrowski oraz bratanek Lidii Platajs – Jerzy Platajs z rodziną. Medale i dyplomy honorowe odebrali z rąk wiceambasadora Państwa Izraela w Polsce, Omera Chechek-Katza. Głos zabrała również Michal Heller Dor – córka Szymona Hellera, ocalonego przez Lidię Platajs.

Laudacje dla Sprawiedliwych

„Dziadek Józef razem z babcią Marianną mieli trzech synów, mieszkali na Marymoncie”, mówił podczas ceremonii w Muzeum POLIN Grzegorz Dąbrowski. „[...] W moich oczach dziadek pozostanie jako niezwykle poczciwa, dobra, ale też skromna osoba. [...] Dziadek był przyzwoitym człowiekiem. Dlaczego? Bo myślę, że ten przymiotnik, chyba tak go dobrze rozumiemy, mówi o dobroci człowieka, ale mówi też o czymś więcej – o skromności. I te dwie cechy, jak wspominam dziadka, łączą się”.

W latach okupacji niemieckiej Józef Dąbrowski udzielał pomocy znajomym, Mosze i Annie Gutmerom, którzy na początku 1943 r. uciekli z getta warszawskiego. Dąbrowski przyjął ich do swojego mieszkania w Warszawie, zapewnił im schronienie i wsparcie materialne. W swojej powojennej relacji Mosze pisał, że to Józef, udzielając pomocy, w przeważającej mierze przyczynił się do tego, że on i jego żona przeżyli okupację niemiecką. W 2023 r., na podstawie tej relacji, Instytut Yad Vashem przyznał Józefowi Dąbrowskiemu tytuł Sprawiedliwego wśród Narodów Świata.

O wiele dłużej trwała procedura przyznania tytułu Lidii Platajs, zapoczątkowana blisko 40 lat temu. Przez wiele lat Instytut Yad Vashem poszukiwał krewnych kobiety, aby zawiadomić ich o przyznanym w 1993 r. odznaczeniu, a także przekazać pamiątkowy medal i dyplom honorowy.

„Za tym medalem kryje się historia co najmniej dwojga ludzi”, mówił podczas ceremonii bratanek Lidii, Jerzy Platajs. „Małego, z pewnością przerażonego chłopca, którego ojciec rozpaczliwie chciał ocalić od wojennej zagłady, oraz młodej, zaledwie trzydziestokilkuletniej kobiety, która zdecydowała się przyjąć dziecko pod swój dach i ryzykować własnym życiem. Było to dla nich obojga śmiertelnie niebezpieczne, a jednak dzięki odwadze i dobroci Lidii Platajs, Szymon Heller został uratowany, przeżył wojnę i mógł rozpocząć w miarę normalne życie. W miarę, bo przeszłość z pewnością pozostawiła w nim traumę, którą niełatwo, a czasem trudno w ogóle zapomnieć. Jesteśmy głęboko wzruszeni obecnością na dzisiejszej uroczystości córki, wnuków i wnuczki pana Szymona Hellera. Dziękujemy państwu za to, że jesteście tu z nami. Świadczy to o waszej pamięci i szacunku dla Lidii Platajs”.

Lidia Platajs pomagała ośmioletniemu Szymonowi Hellerowi, który w 1942 r. trafił do jej mieszkania wraz z ojcem Romanem. Mimo wielokrotnego zagrożenia i konieczności zmiany kryjówek, Platajs opiekowała się chłopcem aż do zakończenia wojny, ukrywając się na wsi na południu Polski. Po wojnie przywiozła chłopca do Warszawy i oddała pod opiekę Komitetu Żydowskiego. Wiosną 1949 r. Szymon Heller trafił do nowo powstałego Państwa Izrael, gdzie osiedlił się, zdobył wykształcenie i założył rodzinę.

Podczas ceremonii głos w imieniu Szymona Hellera zabrała jego córka, Michal Heller Dor:

„Lidia Platajs, przy wsparciu swojej matki, otworzyła dom i serce dla dziecka. Dziecka, które chroniła przed głodem, chłodem i strachem, nauczyła go czytać, pisać, liczyć, dała mu nadzieję na przyszłość. [...] W ubiegłym miesiącu świętowaliśmy 90. urodziny mojego ojca w otoczeniu jego czworga dzieci i dwanaściorga wnuków. Te urodziny były możliwe również dzięki Lidii Platajs, która wtedy zdecydowała się mu pomóc. Jej dziedzictwem jest to, że nie porzuciła człowieczeństwa, pozwalając temu dziecku przeżyć i dorosnąć”.