Międzynarodowy Dzień Pamięci o Ofiarach Holokaustu
„Jeżeli będziecie obojętni, to nawet się nie obejrzycie, a na Was i na Waszych potomków jakieś Auschwitz spadnie z nieba” – mówił Marian Turski, ocalały podczas Zagłady, przewodniczący Rady Muzeum Historii Żydów Polskich POLIN, w rocznicę wyzwolenia Auschwitz, 27.01.2020.
81 lat temu żołnierze radzieccy 60. Armii I Frontu Ukraińskiego wkroczyli do niemieckiego nazistowskiego obozu koncentracyjnego i ośrodka zagłady Auschwitz. W macierzystym obozie Auschwitz I, Auschwitz II (Birkenau) i Auschwitz III (Monowitz) wyzwolono zaledwie 7 tys. więźniów. Ponad 1,1 mln osób, pochodzących z niemal wszystkich okupowanych przez Niemców krajów Europy, nie doczekało wolności.
Rocznica wyzwolenia Auschwitz upamiętniania jest na całym świecie jako Międzynarodowy Dzień Pamięci o Ofiarach Holokaustu, ustanowiony w 2005 r. przez Organizację Narodów Zjednoczonych.
Poznaj historie Żydów ocalałych podczas Zagłady, obejrzyj wywiady z kolekcji historii mówionej Muzeum POLIN
„[...] tak bardzo chciałabym już stąd wyjść, chciałabym móc cieszyć się wolnością, swobodą ruchów. Gdybym tak zwierzyła się komuś (z ludzi rzecz jasna »żyjących«) z marzeń swoich, wyśmiano by mnie chyba. Bo czy kto inny, kto nie przeżył tego, co my, potrafi ocenić, co za cudowną rzeczą jest być panem swojej woli, móc jeść co, jak, kiedy i ile się chce, móc się myć, kiedy się chce i nie liczyć się z tym, że dla kogoś trzeba wodę zostawić, móc siedzieć przy stole, móc otwierać okno i je zamykać wedle swej woli, świecić i gasić lampę, gdy ochota; nie mówię już o tym, że pragnęłabym ubrać się i wyjść między ludzi!”, zapisała Pola Najder w swoim dzienniku, pisanym w podziemnej kryjówce podczas Zagłady w Kołomyi, 14 grudnia 1943 roku.
Trudno znaleźć słowa do opisania doświadczenia, jakim była Zagłada, tym bardziej ważne są słowa tych, którym udało się przeżyć. Z okazji Międzynarodowego Dnia Pamięci o Ofiarach Holokaustu przypominamy co roku historie ocalałych Żydów i Żydówek. Przeczytaj wybrane historie:
- Historia ocalenia Marcelego i Poli Najderów z pomocą Andrzeja Śliwiaka →
- Historia ocalenia Szewacha Weissa i jego rodziny przez Marię Potężną i jej syna Tadeusz →
- Historia ocalenia Joanny Sobolewskiej-Pyz (Grynszpan) z pomocą Waleriana i Anastazji Sobolewskich
- Historia ocalenia Elżbiety Ficowskiej z pomocą Stanisławę Bussoldową
W tym roku przybliżamy losy Anny Janowskiej-Ciońćki, która razem ze swoją matką Alicją Kleinberg i starszą siostrą Ewą ocalała dzięki pomocy Mariana Sikorskiego (1905–1972) – członka Armii Krajowej i kierownika szkoły we wsi Szerzyny niedaleko Jasła. Latem 1942 r. Sikorski wywiózł Annę i Ewę do swojego domu we wsi Swoszowa. Wkrótce dołączyła do nich matka. Alicja Kleinberg, posługując się fałszywą kenkartą i dzięki tzw. dobremu wyglądowi, podszywała się pod żonę polskiego oficera. Z pomocą Sikorskiego wynajęła niewielką izbę we wsi Święcany, gdzie wraz z córkami ukrywały się do końca wojny, żyjąc w skrajnej biedzie i nieustannym strachu.
Po wojnie Alicja wróciła z córkami do Krakowa, gdzie przez pewien czas tułała się po domach znajomych. Przez wiele lat jej córki ukrywały swoje żydowskie pochodzenie. Anna nie mówiła o nim nawet własnym dzieciom, aż do osiągnięcia przez nie pełnoletności. Od lat aktywnie uczestniczy w działalności Stowarzyszenia „Dzieci Holokaustu” w Polsce oraz Jewish Community Center w Krakowie. Spotyka się z młodzieżą i współtworzy upamiętnienia, m.in. w Rabce, gdzie powstaje pomnik poświęcony rodzinom Pasterów i Kleinbergów. Doprowadziła także do uhonorowania Mariana Sikorskiego tytułem Sprawiedliwego wśród Narodów Świata.
Anna Janowska-Ciońćka traktuje swoje świadectwo jako moralne zobowiązanie, kończąc je apelem przywołującym słowa Mariana Turskiego:
„Nie bądźcie obojętni na żadną, nawet najmniejszą krzywdę. Nie bójmy się walczyć o dobro — Auschwitz nie wzięło się znikąd”.
Wywiad z Anną Janowską-Ciońćką obejrzysz w oknie YouTube powyżej. Więcej wywiadów z kolekcji historii mówionej Muzeum POLIN zobaczysz w serwisie YouTube.
Odwiedź Muzeum POLIN
W tym roku, aby upamiętnić Międzynarodowy Dzień Pamięci o Ofiarach Holokaustu, zapraszamy do Muzeum POLIN na pokaz filmu „Auschwitz nie spadło z nieba”, który odbędzie się 25 stycznia (niedziela).
W pierwszej części wydarzenia rozmowę z Ocalałą z Zagłady, Zuzanną Stefaniak, poprowadzi Remigiusz Grzela. Będzie to okazja do wysłuchania osobistych świadectw i refleksji jednej z ostatnich świadkiń Zagłady – głosu, który w czasach narastających napięć, uprzedzeń i dezinformacji mają szczególną wagę i znaczenie.
Przed filmem zachęcamy również do zwiedzania wystawy stałej Muzeum POLIN.
Przeczytaj więcej w portalu Polscy Sprawiedliwi:
- Żydzi ukrywający się po „aryjskiej stronie” [zakładka tematyczna]
- Żydzi pomagający innym Żydom po „aryjskiej stronie” [zakładka tematyczna]
- Postawy Polaków wobec Żydów podczas Zagłady [opracowanie tematyczne]
- Polacy wobec powstania w getcie warszawskim [opracowanie tematyczne]
- Odezwa „Protest!” Zofii Kossak (1942) [opracowanie tematyczne]
- Monografia „Ten jest z ojczyzny mojej…” [opracowanie tematyczne]
