Wystawa „Between life and death” w Wilnie

Mateusz Szczepaniak / English translation: Andrew Rajcher, 16 stycznia 2019
W przededniu Międzynarodowego Dnia Pamięci o Ofiarach Holokaustu, w Państwowym Żydowskim Muzeum im. Gaona w Wilnie rozpocznie się kolejny pokaz wystawy „Between life and death. Stories of rescue during the Holocaust”. Na treść ekspozycji składają się indywidualne historie zarówno ocalałych, jak i ratujących, pochodzące z dziesięciu różnych krajów Europy. Wystawa została zrealizowana we współpracy z Muzeum Historii Żydów Polskich POLIN.

Niemcy z bagnetami ścigali na ulicach Kowna ledwo żywych więźniów,
a ludzie z żółtymi gwiazdami na piersiach chodzili po jezdniach.
Co można było zrobić, jak można było żyć? Jedno było jasne:
nie można siedzieć i przyglądać się. Coś trzeba zrobić, ale co i jak?
– Sofija Binkienė, Sprawiedliwa wśród Narodów Świata

Podczas Zagłady w okupowanej przez Niemców Europie zginęło 6 milionów Żydów. W obliczu masowej zbrodni ludność cywilna stanęła przed trudnym wyzwaniem, jak reagować na ten akt ludobójstwa. Postawy wobec Zagłady były zróżnicowane, ale tylko nieliczni decydowali się nieść pomoc prześladowanym Żydom.

Wystawa „Between life and death. Stories of rescue during the Holocaust” przedstawia relacje osób ratujących oraz tych, które otrzymały pomoc. Opisuje ich doświadczenia, wysiłki, motywacje, zwraca uwagę na akty odwagi i siłę woli przetrwania. Losy bohaterów z Polski oraz ośmiu innych europejskich krajów – Chorwacji, Danii, Francji, Holandii, Litwy, Niemiec, Ukrainy i Węgier – ukazane są w szerszym kontekście historycznym. W wystawie wyjaśnione zostają uwarunkowania, w jakich funkcjonowały okupowane kraje. Pokazane są także wielowymiarowe relacje i emocjonalne więzi, jakie rodziły się między ratowanymi a ratującymi.

Pokaz wystawy w Wilnie

Z okazji Międzynarodowego Dnia Pamięci o Ofiarach Holokaustu wystawa „Between life and death. Stories of rescue during the Holocaust”, przygotowana przez przygotowanej przez Europejską Sieć Pamięć i Solidarność, Muzeum Historii Żydów Polskich POLIN oraz Silent Heroes Memorial Center, zostanie zaprezentowana w Wilnie. Będzie to jej czwarty pokaz. Dotychczasowe odbyły się w siedzibie Komisji Europejskiej w Brukseli, centrum kultury Castrum Peregrini w Amsterdamie i Bibliotece Uniwersyteckiej w Bratysławie.

Wernisaż w Wilnie odbędzie się 24 stycznia (czwartek) o godz. 17.30 w Centrum Tolerancji Państwowego Żydowskiego Muzeum im. Gaona (ul. Naugarduko 10/2).

W wydarzeniu weźmą udział: Ieva Šadzevičienė, dyrektor Centrum Tolerancji; Markas Zingeris, dyrektor Muzeum im. Gaona; dr Mindaugas Kvietkauskas, minister kultury Republiki Litwy; Urszula Doroszewska, ambasador RP na Litwie; prof. Jan Rydel, koordynator Europejskiej Sieci Pamięć i Solidarność.

Po wystawie oprowadzą: Klara Jackl z Muzeum POLIN i Marta Ansilewska-Leindsteadt z Silent Heroes Memorial Center.

Historie z okupowanej Litwy

Jakie było codzienne doświadczenie Żydów ukrywających się przed niemiecką machiną Zagłady, a jakie osób, które nierzadko z narażeniem życia niosły im pomoc? 

Część ekspozycji poświęcona okupowanej Litwie przedstawia historie Jehoszui Szochota, ocalałego z Zagłady, oraz Sofiji Binkienė, Sprawiedliwej wśród Narodów Świata, które w skrócie prezentujemy poniżej.

Jehoszua ocalał z likwidowanego pod koniec 1941 r. getta w Telsze (Wysoczyzna Żmudzka) dzięki pomocy znajomej pielęgniarki, Domicelė Pagojutė (1889–1972). Kobieta zorganizowała dla niego, jego matki i brata liczne kryjówki, które do zakończenia wojny zmieniali z jej pomocą 22 razy. Udzielała pomocy także Racheli Taic-Zinger. Domicėlė razem z innymi 13 osobami, które umożliwiły Szochotom przeżycie Zagłady, została uhonorowana tytułem Sprawiedliwych wśród Narodów Świata. Jehoszua mieszka dziś w Izraelu.

Jako jedyny ocalałem spośród moich żydowskich szkolnych kolegów. Podczas wojny żyłem nielegalnie i ukrywałem się w 15 miejscach. Było to możliwe dzięki nadzwyczajnej pomocy i odważnemu poświęceniu Domicėlė i innych Litwinów.
– Jehoszua Szochot, ocalały z Zagłady

Sofija Binkienė (1902–1984) razem z mężem Kazysem, córkami Liljaną i Ireną, pasierbem Gerdasem i pasierbicą Eleonorą, a także zięcem Vladasem udzielała pomocy Żydom z getta w Kownie, ukrywając m.in. Kamę Ginkas w swoim mieszkaniu. od czerwca 1941 do końca niemieckiej okupacji w 1944 roku. Cała rodzina została w 1967 i 1988 r. uhonorowana tytułem Sprawiedliwych wśród Narodów Świata. Wyróżnienie to otrzymało dotychczas blisko 900 Litwinów i Litwinek.

Pokaz wystawy w Wilnie potrwa do 17 marca. Relacje z wernisaży w 2018 r. dostępne są poniżej:

Komisja Europejska w Brukseli, 24.01–6.03.2018 »

Castrum Peregrini w Amsterdamie, 13.06–15.08.2018 »

Biblioteka Uniwersytecka w Bratysławie, 9–29.11.2018 »

* * *

Autorki wystawy: dr Martyna Grądzka-Rejak (ENRS), Klara Jackl (Muzeum Historii Żydów Polskich POLIN) we współpracy z Martą Ansilewską-Lehnstaedt (Silent Heroes Memorial Center)

Konsultacja naukowa: dr Aleksandra Namysło, prof. Jan Rydel (ENRS), dr Piotr Trojański (ENRS), prof. Johannes Tuchel (Silent Heroes Memorial Center)

Organizatorzy: Europejska Sieć Pamięć i Solidarność, Muzeum Historii Żydów Polskich POLIN, Silent Heroes Memorial Center in the German Resistance Memorial Center Foundation

Fundatorzy: Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego, Pełnomocnik Rządu Federalnego ds. Kultury i Mediów (BKM)

Partnerzy: Vilna Gaon State Jewish Museum, Memorial of Chambon sur Lignon, Mémorial de la Shoah, Danish Jewish Museum, „Tkuma” Ukrainian Institute for Holocaust Studies, Castrum Peregrini, NIOD, the Institute for War, Holocaust and Genocide Studies, Muzeum II Wojny Światowej w Gdańsku