Nieznana fotografia Władysława Bartoszewskiego

Mateusz Szczepaniak / English translation: Andrew Rajcher, 19 lutego 2018
We wrześniu 2017 r. Muzeum Historii Żydów Polskich POLIN otrzymało od pana Michała Urzykowskiego skan fotografii z rodzinnego archiwum, przedstawiającej uczniów Liceum Towarzystwa Wychowawczo-Oświatowego „Przyszłość” w Warszawie. Na nieznanym dotąd zdjęciu z 17 marca 1938 r. prawdopodobnie znajduje się 16-letni Władysław Bartoszewski. Fotografię publikujemy z okazji 96. rocznicy jego urodzin.

Odnalezienie fotografii

Liceum Towarzystwa Wychowawczo-Oświatowego „Przyszłość” mieściło się przed wojną przy ul. Śniadeckich 17 w Warszawie. W maju 1939 r. zdał w nim maturę Władysław Bartoszewski.

„Do tej szkoły chodził dziadek mojej żony, Katarzyny Kulik-Urzykowskiej, Stanisław Kulik. Próbujemy odtworzyć historię rodziny na podstawię strzępów informacji, ponieważ wszystkie świadectwa szkolne uległy spaleniu w ruinach Warszawy. Nie mamy pewności, czy na fotografii znajduje się Władysław Bartoszewski, więc chcielibyśmy to ustalić. Ważną motywacją w tej sprawie stanowi dla nas wielki szacunek, jakim zawsze darzyliśmy pana Bartoszewskiego” – napisał Michał Urzykowski.

Odnalezione zdjęcie zostało podpisane na odwrocie: „17.III.1938”. Władysław Bartoszewski prawdopodobnie znajduje się w pierwszym rzędzie, pierwszy od lewej strony. Rękę na jego lewym ramieniu trzyma Stanisław Kulik (1919–1995). Porównanie fotografii z innymi zdjęciami ze zbiorów Muzeum Historii Żydów Polskich POLIN potwierdza przypuszczenia rodziny pani Katarzyny Kulik-Urzykowskiej – na fotografii widać osoby z bliskiego otoczenia Władysława Bartoszewskiego, które znajdują się na wielu zdjęciach.

Identyfikacja. Władek Bartoszewski?

Wątpliwości wzbudza jednak podpis na powojennej odbitce: „klasa maturalna”. Informacja ta nie pokrywa się z życiorysem Bartoszewskiego, który maturę zdał rok później. Prawdopodobnie, jest to kwestia trwającej wówczas reformy szkolnictwa, którą opisał Wł. Bartoszewski w swojej książce Życie trudne, lecz nie nudne:

„Na miejsce ośmioklasowych gimnazjów powstały gimnazja czteroklasowe, których ukończenie dawało tak zwaną małą maturę, oraz licea ogólnokształcące dwuletnie, ukierunkowane już nieco bardziej specjalistycznie […] lub trzyletnie zawodowe. Reformę tę wprowadzono rok po roku, tak że przejściowo funkcjonowały w tych samych szkołach oba systemy obok siebie. I tak – gdy przeszliśmy po ukończeniu drugiej klasy ośmioklasowego gimnazjum do klasy pierwszej gimnazjum nowego typu, to starsi koledzy uczyli się nadal w wyższych klasach gimnazjum ośmioklasowego i według starego porządku robili maturę”.

Za pośrednictwem Marcina Barcza, długoletniego asystenta Władysława Bartoszewskiego, zwróciliśmy się w tej sprawie do Stefana Meissnera. Jego brat Jan chodził z Bartoszewskim do tej samej klasy. Kłopoty ze wzrokiem uniemożliwiają mu ostateczne potwierdzenie tożsamości osób na zdjęciu, lecz przypuszcza, że jego brat znajduje się na odnalezionej fotografii w drugim rzędzie, trzeci od lewej strony, zaś wśród uczniów znajduje się nauczyciel Aleksander Szymankiewicz, polonista.

„Prawdopodobnie nie żyje już nikt, kto byłby w stanie jednoznacznie zidentyfikować pozostałe osoby na fotografii. Ja nadal uważam, że jest to cenna fotografia klasy maturalnej Władysława Bartoszewskiego” – Marcin Barcz.

Tę cenną pamiątkę z archiwum rodzinnego Katarzyny Kulik-Urzykowskiej dodaliśmy do historii Władysława Bartoszewskiego na naszym portalu: „Cieszymy się, że fotografia ta zyska nowe życie, a my dołożymy w ten sposób swoją cegiełkę do państwa projektu” – dodał Michał Urzykowski.


» Historia Władysława Bartoszewskiego

Przeczytaj historię Sprawiedliwego wśród Narodów Świata


Post scriptum

Dokumenty szkolne dotyczące Władysława Bartoszewskiego odnalezione w 2018 r. przez Marcina Barcza w Archiwum Państwowym w Milanówku oraz powojenny odpis świadectwa maturalnego Stanisława Kulika, potwierdzają, że byli oni równolegle uczniami Liceum Towarzystwa Wychowawczo-Oświatowego „Przyszłość” w roku szkolnym 1937/38, lecz Stanisław Kulik zdał egzamin dojrzałości rok wcześniej od Władysława Bartoszewskiego, tj. w maju 1938 r. Jest zatem możliwe, że brali udział we wspólnych zajęciach i zostali uwiecznieni na wspólnej fotografii.

Wyrazy podziękowania kierujemy do Marcina Barcza, długoletniego asystenta Władysława Bartoszewskiego, za pomoc w potwierdzeniu tożsamości osób widocznych na fotografii. Dziękujemy Michałowi Urzykowskiemu i Katarzynie Kulik-Urzykowskiej za udostępnienie tej cennej pamiątki.


Zobacz relalcję z kolekcji historii mówionej