16. numer rocznika „Zagłada Żydów. Studia i Materiały”

Redakcja, 29 grudnia 2020
Wraz z końcem 2020 r. ukazał się kolejny numer rocznika „Zagłada Żydów. Studia i Materiały”, który wydawany jest przez Centrum Badań nad Zagładą Żydów IFIS PAN. Tematem przewodnim 16. numeru jest historia getta łódzkiego (Litzmannstadt Ghetto) z okazji 80. rocznicy utworzenia i 75. rocznicy jego likwidacji. W numerze m.in. wspomnienia Mariana Turskiego, przewodniczącego Rady Muzeum POLIN, a także wiele artykułów naukowych i materiałów źródłowych dotyczących tematyki poruszanej na stronach Portalu Polscy Sprawiedliwi. Michał Trębacz, kierownik Działu Naukowego w Muzeum POLIN, pisze o Ryszardzie Lerczyńskim, jedynym Sprawiedliwym wśród Narodów Świata z Łodzi, Michał Sobelman o problemach z tzw. listą Aleksandra Ładosia, a Alicja Podbielska o upamiętnieniu Sprawiedliwych w Toruniu. Krzysztof Persaka omawia stan badań nad represjami za udzielanie pomocy Żydom w okupowanej Polsce. Polecamy również artykuł Joanny Król, kierowniczki Działu Upowszechniania w Muzeum POLIN, na temat architekta i kierownika Wydziału Budowlanego w getcie łódzkim, Ignacego Gutmana.

„Osiemdziesiąt lat temu w lutym 1940 r. na rozkaz władz niemieckich utworzono w Łodzi getto. Jedna trzecia mieszkańców miasta została uwięziona i poddana eksterminacji. »Wohngebiet der Juden, Dzielnica zamieszkania dla Żydów« – tak eufemistycznie określono zorganizowane na Bałutach i Starym Mieście getto – stała się miejscem tragedii około 200 tys. osób z Łodzi, okolicznych miast, mieszkańców miast z Rzeszy oraz Protektoratu Czech i Moraw. Ich tragedia to bez wątpienia jedno z najważniejszych wydarzeń w historii społecznej Łodzi. Wspomniana rocznica wraz z przypadającą w zeszłym roku 75. rocznicą likwidacji getta dały pretekst do zaproponowania czytelnikom tematu przewodniego numeru 16. rocznika” – ze wstępu Redakcji.

Zawartość najnowszego numeru pisma

„Zagłada Żydów. Studia i Materiały” to rocznik naukowy Centrum Badań nad Zagładą Żydów IFiS PAN, jedyne czasopismo naukowe w Polsce poświęcone w całości Zagładzie. Każdy z numerów rocznika stanowi całość monograficzną, a ich autorzy reprezentują interdyscyplinarne podejścia badawcze.

16. numer rocznika na temat getta łódzkiego opublikowano wspólnie z Centrum Badań Żydowskich Uniwersytetu Łódzkiego, a do zespołu redakcyjnego gościnnie dołączyli dr Ewa Wiatr i dr Adam Sitarek:

„W świecie naukowym oraz w kulturze masowej w Polsce i za granicą można zauważyć wzrost zainteresowania historią łódzkiej »dzielnicy zamkniętej«, co przekłada się na bogactwo podejmowanych tematów. Niniejsza publikacja choć w części stara się odpowiedzieć na to zapotrzebowanie, prezentując aktualny stan badań i mapę tematów podejmowanych przez reprezentantów różnych dziedzin nauki”.

Numer rozpoczynają wspomnienia Mariana Turskiego – przewodniczącego Rady Muzeum POLIN, który ocalał z getta łódzkiego, na temat ostatnich dni w getcie w sierpniu 1944 roku. Obok głosu świadka historii prezentowane są liczne artykuły, materiały źródłowe i recenzje w stałych działach pisma:


  • In memoriam
  • Getto łódzkie 1940–1944
  • Studia                                                                                                            
  • Materiały
  • Z warsztatów badawczych
  • Punkty Widzenia                                                                      
  • Sylwetki
  • Upamiętnienia Zagłady
  • Omówienia, recenzje, przeglądy
  • Curiosa

a w nich między innymi:

  • Andrzej Czyżewski o getcie łódzkim w polityce historycznej PRL
  • Jacek Walicki o różnicach i podobieństwach archiwum getta łódzkiego i Archiwum Ringelbluma
  • Ewa Wiatr o ruchu hachszarowym w getcie łódzkim
  • Irmina Gadowska o artystach plastykach w getcie łódzkim 
  • Joanna Król o architekcie Ignacym Gutmanie
  • Adriana Bryk o poczcie działającej w getcie łódzkim
  • Andrzej Grzegorczyk o transportach kolejowych z getta łódzkiego do ośrodka zagłady w Chełmnie nad Nerem
  • Relacja Mordechaja Żurawskiego z ośrodka zagłady w Chełmnie nad Nerem
  • Dziennik prażanina Viktora Hahna z getta łódzkiego
  • Wspomnienie Janiny Ludawskiej
  • Sylwetka Danuty Dąbrowskiej
  • Dariusz Libionka o lokalnych strukturach Narodowych Sił Zbrojnych wobec ukrywających się Żydów
  • Sławomir Poleszak o ostatnim „żołnierzu wyklętym” i Żydach

Artykuły o Sprawiedliwych wśród Narodów Świata

W 16. numerze rocznika znajdziemy także artykuły dotyczące historii Polaków uhonorowantych tutułem Sprawiedliwych wśród Narodów Świata, Żydów ukrywających się podczas okupacji niemieckiej po tzw. aryjskiej stronie, czy postaw Polaków wobec Zagłady. 

Michał Trębacz, kierownik Działu Naukowego w Muzeum POLIN, pisze o Ryszardzie Lerczyńskim, jedynym Sprawiedliwym wśród Narodów Świata z Łodzi, Michał Sobelman o problemach z tzw. listą Aleksandra Ładosia, a Alicja Podbielska w dziale „Curiosa” przedstawia upamiętnienie Sprawiedliwych w Toruniu. Krzysztof Persak z Muzeum POLIN omawia stan badań nad represjami za udzielanie pomocy Żydom w okupowanej Polsce, pisząc o nowej książce Aleksandry Namysło i Martyny Grądzkiej-Rejak.


» Przeczytaj: historia Ryszarda Lerczyńskiego, Sprawiedliwego z Łodzi

Podczas okupacji niemieckiej Ryszard Lerczyński pomagał znajomym Żydom z Łodzi, Chaimowi Putersznytowi i Ruchli Frymar. Udzielał im schronienia w mieszkaniu swoich rodziców, a następnie wspierał ich w getcie łódzkim. 


» Zobacz: bibliografia Sprawiedliwych wśród Narodów Świata

Informacje o opracowaniach naukowych i popularnonaukowych oraz materiałach źródłowych na temat Sprawiedliwych wśród Narodów Świata i postaw Polaków wobec Żydów podczas Zagłady w okupowanej Polsce.