70. rocznica powstania „Żegoty”

4 grudnia 2012
4 grudnia 2012 r. mija 70 lat od powstania Rady Pomocy Żydom „Żegota”, jedynej w Europie organizacji państwowej, która pomagała Żydom w czasie okupacji.

Do jesieni 1942 roku pomoc udzielana Żydom w okupowanej przez nazistów Polsce nie miała charakteru zorganizowanego. Żydów wspierały osoby prywatne lub instytucje, nie działały one jednak w porozumieniu.

70 lat temu, 4 grudnia 1942 roku, powołano do życia Radę Pomocy Żydom o kryptonimie „Żegota” – jedyną w Europie państwową organizację ratującą Żydów z Zagłady. „Żegota” działała jako agenda Delegatury Rządu RP na Kraj, tajnego naczelnego organu władzy administracyjnej w okupowanej Polsce. Rada kontynuowała pracę Tymczasowego Komitetu Pomocy Żydom, akcji społecznej zainicjowanej we wrześniu 1942 roku przez pisarkę Zofię Kossak-Szczucką.

W skład „Żegoty” weszli przedstawiciele partii politycznych – prawicowych i lewicowych, polskich i żydowskich. Prof. Władysław Bartoszewski po latach mówił: Mam wrażenie, że «Żegota»była wyjątkowym fenomenem. Mianowicie, była to pierwsza organizacja, w której w konspiracji przeciw Niemcom siedzieli razem przy jednym stole i działali syjoniści, bundowcy, katolicy, polscy demokraci, polscy socjaliści, ludowcy – i Żydzi i Polacy. Jej pierwszym prezesem był Julian Grobelny z Polskiej Partii Socjalistycznej. Rada działała aktywnie do stycznia 1945 roku na terenie Warszawy, Krakowa i Lwowa oraz na Lubelszczyźnie.

Pomoc kierowana była przede wszystkim do Żydów ukrywających się po tzw. stronie aryjskiej, ale także tych przebywających w gettach i obozach. Ukrywającym się udzielano zapomóg żywnościowych i finansowych, organizowano dla nich fałszywe dokumenty tożsamości, dzięki którym bezpieczniej mogli żyć poza gettem. Żydom niemającym schronienia, pomagano je znaleźć. Wiele dzieci umieszczano w placówkach opiekuńczych lub u polskich rodzin.

Po wojnie Instytut Yad Vashem w Jerozolimie uhonorował Radę tytułem „Sprawiedliwy Wśród Narodów Świata” przyznawanym osobom, które ratowały Żydów z Zagłady.W Ogrodzie Sprawiedliwych w Yad Vashem znajduje się drzewo poświęcone „Żegocie”, które w 1963 roku posadził Władysław Bartoszewski. Hołd Radzie oddał także Sejm RP. W uchwale podjętej 23 listopada br. posłowie wyrazili uznanie dla bohaterskich czynów działaczy tej organizacji.

Odsłonięty w 1995 roku przez prof. Władysława Bartoszewskiego pomnik „Żegoty” to niewielki kubik zaprojektowany przez Hannę Szmalenberg i Marka Moderaua. Stojący na skwerze przy ulicy Ludwika Zamenhofa w Warszawie, dziś ginie w cieniu znajdujących się w pobliżu innych miejsc pamięci. Muzeum pragnie przypomnieć o tym miejscu, a tym samym oddać hołd Polakom, którzy podczas okupacji nieśli pomoc Żydom.

Z okazji rocznicy powstania „Żegoty” Muzeum zaprosiło uczniów liceów z warszawskiej dzielnicy Muranów pod ten pomnik by wspólnie uczcić działalność tej organizacji. W spotkaniu wzięli udział p. Krzysztof Czubaszek, zastępca burmistrza dzielnicy Śródmieście, p. Zygmunt Stępiński, zastępca dyrektora Muzeum, p. Piotr Kowalik, edukator Muzeum oraz reprezentanci Stowarzyszenia Dzieci Holokaustu i Towarzystwa Sprawiedliwych wśród Narodów Świata.  Gościem honorowym spotkania był prof. Władysław Bartoszewski, ostatni żyjący członek „Żegoty”. Po przemówieniach wspólnie zapalono świeczki i położono wieniec.