Sprawiedliwi na Świecie

Przeczytaj o pomocy udzielanej Żydom w Albanii, Belgii, Bułgarii, Chorwacji, Danii, Francji, Grecji, Holandii, Niemczech, Norwegii, Polsce, Serbii, Węgrzech oraz Ukrainie wraz z historycznym kontekstem okupacji niemieckiej w tych krajach. Czytaj o przebiegu Zagłady w okupowanej Europie oraz poznaj historie ludzi i organizacji udzielających pomocy Żydom.

Rachela i Joseph Chasidowie; na ich ubraniach widoczne żółte gwiazdy Dawida, Saloniki ok. 1942. Fot. USHMM

Sprawiedliwi na Bałkanach

Jugosławia i Bułgaria należały do państw, które, głównie ze względów oportunistycznych, popierały od lat 30. XX w. aneksjonistyczną politykę III Rzeszy.

Ojciec Bruno Reynders pomiędzy pięcioma chłopcami żydowskimi. Chłopcy w krótkich spodniach i podkolanówkach. W tle pole i wzgórza. Belgia, 1943

Sprawiedliwi w Belgii

Badacze wymieniają trzy czynniki, które przyczyniły się przetrwania znacznej części żydowskiej społeczności tego kraju: działalność kościoła katolickiego, nieżydowskiego społeczeństwa i ruchu oporu.

Kościół w Gilleleje. Niewielki jednonawowy kościół z wysokim, spadzistym dachem krytym ceramiczną dachówką, i z niską spiczastą wieżą z zegarem. Obok maszt bez flagi. Po 2000

Sprawiedliwi w Danii

W październiku 1943 r. 90 proc. duńskich Żydów przedostało się do neutralnej Szwecji i uniknęło tragicznego losu większości europejskich Żydów. W ucieczce pomogła im znaczna część duńskiego społeczeństwa.

Żydowskie dzieci w sierocińcu w Rivesaltes (Pyrénées-Orientales). Osiemnaście dziewcząt i dwie kobiety w sukienkach z gwiazdami Dawida na lewej piersi pozują w trzech rzędach. Za nimi oszklone drzwi do ceglanego budynku. Po 11.1941

Sprawiedliwi we Francji

Stosunek nieżydowskich mieszkańców Francji do Żydów w pierwszych dwóch latach okupacji Julian Jackson, autor wydanej w 2001 r. pracy „France. The Dark Years 1940-1944” określił: „od obojętności do wrogości”.

Dela Wikkerink, w kapeluszu, trzyma na rękach ocalonego Arona Jedwabia, w dzierganej kipie. W tle ściana ceglanego domu. Aalten, 1945

Sprawiedliwi w Holandii

W porównaniu z Francją czy Belgią procent ocalonych żydowskich mieszkańców Holandii był najmniejszy. Przyjmuje się, że wojnę przetrwało około 58 tys. Żydów, tj. 27%. Jaki był zatem udział Holendrów w ich ratowaniu?

Warta trzech członków SA w mundurach, blokujących wejście do żydowskiego sklepu. Przed wejściem zamknięta krata. Na niej pognieciony plakat w językach niemieckim i angielskim: Niemcy bronią się przeciwko okropnej żydowskiej propagandzie, kupując tylko w niemieckich sklepach! Jeden z mundurowych ma na szyi transparent w języku niemieckim: Niemcy, brońcie się! Nie kupujcie u Żydów! Inny mundurowy rozmawia z kobietą w eleganckim płaszczu i okrągłym kapeluszu. Berlin, 01.04.1933

Sprawiedliwi w Niemczech

Wedle szacunków w latach 1941-45 na terenie Trzeciej Rzeszy ukrywało się około 10-15 tysięcy osób pochodzenia żydowskiego, w tym ponad 5 tysięcy ukrywało się w Berlinie.

Rolf Alexander Syversen podlewa konewką rośliny w szklarni

Sprawiedliwi w Norwegii

60 proc. norweskich Żydów uciekło w czasie wojny do Szwecji. Większości z nich pomogli uczestnicy norweskiego ruchu oporu.

Żydowska para idąca ul. Ráday w Budapeszcie. Oboje mają na sobie płaszcze z gwiazdami Dawida na lewej piersi. Przy ulicy rzędy trzypiętrowych kamienic. Witryny w parterach mają powybijane okna, niektóre prowizorycznie zasłonięte. 1945

Sprawiedliwi na Węgrzech

Do wiosny 1944 r. węgierscy Żydzi pozostawali największą w Europie społecznością żydowską, która nie została dotknięta masową eksterminacją. Ich położenie zmieniło się wraz z zajęciem kraju przez Niemców.

Uliczna łapanka Żydów. Szeroka ulica z torami tramwajowymi. Przechodnie zebrani w licznych grupkach obserwują, jak kilku cywili prowadzi kilkanaścioro złapanych Żydów. Widoczny tylko jeden człowiek w niemieckim mundurze, z hełmem na głowie i karabinem zawieszonym na ramieniu. Lwów, 1941

Sprawiedliwi na Ukrainie

Decyzja o niesieniu Żydom pomocy okupiona była, podobnie jak na terenach okupowanej Polski, ryzykiem represji, a nawet śmierci, która groziła ratującym ze strony Niemców oraz miejscowych kolaborantów.