Wręczenie medalu „Sprawiedliwy wśród Narodów Świata” podczas festiwalu „Zachor – kolor i dźwięk”

Maria Zawadzka, 16 listopada 2016
We wtorek 15 czerwca 2010 zakończył się w Białymstoku III Festiwal Kultury Żydowskiej „Zachor – kolor i dźwięk”, organizowany przez Centrum Edukacji Obywatelskiej Polska- Izrael oraz Gminę Wyznaniową Żydowską w Warszawie. Bohaterami tegorocznej edycji byli rabin Gedali Rozenman oraz malarz Izaak Celnikier.

Podczas festiwalu, 15 czerwca o godz. 18:00 w Operze i Filharmonii Podlaskiej w Białymstoku (ul. Podleśna 2) odbyła się uroczyste wręczenie medalu „Sprawiedliwy wśród Narodów Świata”. Wyróżnienie to odebrał w imieniu swoich nieżyjących rodziców Józef Krzywicki z Lipska. W czasie wojny, kiedy pan Józef miał osiem lat, Anna i Stanisław Krzywiccy ukrywali w swoim gospodarstwie we wsi Dulkowszczyzna rodzinę Trachtenbergów - znanego im sprzed wojny Leona Trachtenberga z żoną i najmłodszym synem. Wiosną 1943 roku Żydzi uciekli z Grodna i poprosili Krzywickich o pomoc. Ci przygotowali dla nich kryjówkę w stodole. Trachtenbergowie ukrywali się u nich prawie rok. Po wyzwoleniu wyjechali do Białegostoku, a następnie wyemigrowali do Ameryki.

W ramach festiwalu odbyły się wykłady, warsztaty dla dzieci, koncerty i wystawy. Można było między innymi obejrzeć film dokumentalny o Gedali Rozenmanie, wystawę fotogramów Izaaka Celnikiera, spektakl „Niekochana” wg prozy Arnošta Lustiga w wykonaniu uczniów VI LO im. Króla Zygmunta Augusta w Białymstoku, występ sióstr Rajfer z Izraela oraz zespołu Opa Nowyj God z Sankt-Petersburga. W poniedziałek 14 czerwca 2010 w Auli Wydziału Filologicznego Uniwersytetu w Białymstoku odbyło się też o 12:00 spotkanie z Naczelnym Rabinem Polski Michaelem Schudrichem.

Gedali Rozenman, pierwszy z bohaterów tegorocznej edycji festiwalu, był ostatnim Naczelnym Rabinem Gminy Wyznaniowej Żydowskiej w Białymstoku. Cieszył się ogromnym autorytetem, pisał prace i polemiki na tematy religijne, nauczał w wielu białostockich szkołach. W imieniu mieszkańców miasta witał 21 sierpnia 1921 roku Józefa Piłsudskiego. Rozenman starał się budować jak najlepsze relacje między społecznością polską a żydowską. To właśnie on wprowadził w Wielkiej Synagodze zwyczaj śpiewania polskiego hymnu podczas świąt państwowych. W czerwcu 1941 roku wraz z Efraimem Baraczem zorganizował białostocki Judenrat. Gedali Rozenman zginął wraz z rodziną w 1943 roku, podczas likwidacji getta.

Izaak Celnikier stracił podczas likwidacji białostockiego getta dużą część swojej rodziny, sam zaś trafił do obozów w Stutthofie i Birkenau, następnie zaś do Mauthausen, Sachsenhausen i Flossenbürga. Przeżył wojnę i w 1946 roku wyjechał do Pragi, gdzie ukończył w 1952 roku studia w Wyższej Szkole Sztuk Stosowanych. W 1955 roku współorganizował w Warszawie ogólnopolską wystawę „Przeciw wojnie, przeciw faszyzmowi”. Artysta wyemigrował do Francji, gdzie mieszka i pracuje do dziś. Wiele spośród jego obrazów przedstawia życie codzienne białostockiego getta.

Pełny program festiwalu znaleźć można na stronie Centrum Edukacji Obywatelskiej Polska-Izrael