Sprawiedliwi 2018

Redakcja / Editorial staff / English translation: Andrew Rajcher, 4 marca 2018
4 marca, z okazji Europejskiego Dnia Pamięci o Sprawiedliwych, podczas uroczystej gali w Muzeum Historii Żydów Polskich POLIN, Komitet Ogrodu Sprawiedliwych w Warszawie ogłosił nazwiska osób uhonorowanych tytułem Sprawiedliwego 2018, są to: prawnik i twórca terminu ludobójstwa Rafał Lemkin, katolicki ksiądz niemieckiego pochodzenia Adalbert Wojciech Zink i świadek ludobójstwa Ormian Armin Wegner. 18 czerwca 2018 r. w warszawskim Ogrodzie Sprawiedliwych na skwerze gen. Jana Jura-Gorzechowskiego zostaną posadzone poświęcone im drzewka oraz odsłonięte pamiątkowe kamienie.

Nazwiska trzech osób uhonorowanych tytułem Sprawiedliwego 2018, wybranych spośród siedmiu nominowanych, ogłosił Zbigniew Gluza – przewodniczący Komitetu Ogrodu Sprawiedliwych w Warszawie. „To Sprawiedliwi, ale też ludzie odnoszący się do sprawiedliwości jako przestrzeni życia społecznego (...). Ich postawy mają wymiar uniwersalny, mają wyjątkową siłę wzorcotwórczą, a taki jest sens Ogrodów Sprawiedliwych” – powiedział Zbigniew Gluza. Życiorysy uhonorowanych przedstawiła Maja Komorowska, odczytując ich teksty oraz zachowane o Sprawiedliwych wspomnienia. W części artystycznej gali wystąpił zespół Acoustic Actrobats. Wśród ponad trzystu gości wydarzenia byli Sprawiedliwi wśród Narodów Świata, członkowie Stowarzyszenia „Dzieci Holocaustu w Polsce”, ambasadorzy, przedstawiciele instytucji kultury.

Europejski Dzień Pamięci o Sprawiedliwych został ustanowiony przez Parlament Europejski w maju 2012 r. z inicjatywy działającego we Włoszech Komitetu Światowego Ogrodu Sprawiedliwych (GARIWO). Data – 6 marca – nie jest przypadkowa, tego dnia zmarł Mosze Bejski, urodzony w Polsce inicjator Ogrodów Sprawiedliwych w Jerozolimie, współtwórca definicji Sprawiedliwy wśród Narodów Świata. Pojęcie Sprawiedliwego, które użyte zostało po raz pierwszy w Memoriale Yad Vashem, dziś ma charakter uniwersalny. Tytuł ten służyć ma upamiętnieniu nie tylko uznanych przez Yad Vashem Sprawiedliwych wśród Narodów Świata, ale wszystkich, którzy w obliczu totalitaryzmu i ludobójstwa mieli odwagę bronić godności człowieka, pomagać ofiarom czy występować w obronie prawdy.

Tytułem Sprawiedliwego mogą być uhonorowane jedynie osoby nieżyjące. Wyboru trzech osób (spośród zgłaszanych co roku kandydatur) dokonuje Komitet Ogrodu Sprawiedliwych. Od 2014 r. w Ogrodzie Sprawiedliwych na skwerze Generała Jana Jura-Gorzechowskiego w Warszawie dotychczas uhonorowani zostali: Władysław Bartoszewski, Marek Edelman, Natalia Gorbaniewska, Magdalena Grodzka-Gużkowska, Petro Hryhorenko, Jan Jelinek, Jan Karski, Roberto Kozak, Antonia Locetelli, Tadeusz Mazowiecki, Nelson Mandela, Hasan Mazhar, Witold Pilecki, Anna Politkowska i ks. Jan Zieja.

Sprawiedliwi 2018:

Rafał Lemkin (1900-1959) – polski prawnik żydowskiego pochodzenia, twórca pojęcia ludobójstwo oraz konwencji o karaniu i zapobieganiu zbrodni ludobójstwa, która dzięki jego staraniom została uchwalona przez ONZ. Pojęcie ludobójstwo/genocide u Lemkina zrodziło się z „bycia świadkiem” wielu dramatycznych wydarzeń w XX wieku. Lemkin jest na Zachodzie, inaczej niż w Polsce, dobrze znany – jako ten, który doprowadził do formalnej akceptacji zasady, że zbrodnią jest niszczyć grupy narodowe, etniczne, rasowe i religijne.

Armin Wegner (1886-1978) – niemiecki żołnierz i lekarz w czasie I wojny światowej, pisarz i działacz na rzecz praw człowieka, świadek ludobójstwa Ormian w latach 1915–1917. Po zakończeniu I wojny światowej  opublikował w „Berliner Tagblatt” list otwarty w obronie praw Ormian skierowany do prezydenta Woodrowa Wilsona. W 1933 r. stanął w obronie Żydów niemieckich, za co został aresztowany i przewieziony do obozu koncentracyjnego. Uznany w RFN za „jedynego pisarza w hitlerowskich Niemczech, który ośmielił się publicznie zabrać głos w sprawie prześladowań Żydów”. W 1956 r. został odznaczony Orderem Zasługi, w 1967 r. Instytut Yad Vashem nadał mu tytuł Sprawiedliwego wśród Narodów Świata, zaś w rok później głowa kościoła ormiańskiego Katolikos Vazgen I uhonorował go orderem św. Grzegorza.

Ks. Adalbert Wojciech Zink (1902-1969) – katolicki ksiądz niemieckiego pochodzenia, dziekan i prepozyt kapituły warmińskiej, rządca diecezji warmińskiej z tytułem wikariusza generalnego prymasa Polski. Mimo nacisków z różnych stron jako jedyny hierarcha kościelny nie podpisał deklaracji Episkopatu z września 1953 r. aprobującej aresztowanie prymasa Stefana Wyszyńskiego. Nie dopuścił też, by w jego diecezja podporządkowała się władzom komunistycznym. Nie dostosował rytmu nabożeństw do oficjalnych wytycznych, nie zgadzał się na obsadzanie stanowisk przez księży-patriotów, łagodził napięcia między autochtonami a repatriantami ze Wschodu oraz wśród duchowieństwa. Został aresztowany. W więzieniu mokotowskim spędził 16 miesięcy.


Zobacz wirtualną wystawę „Sprawiedliwi bez granic”


Historie wybranych osób uhonorowanych przez Komitet Ogrodu Sprawiedliwych w Warszawie prezentujemy w wirtualnej wystawie „Sprawiedliwi bez granic – działania na rzecz godności i praw człowieka”, która została przygotowana przez Muzeum Historii Żydów Polskich POLIN we współpracy z Domem Spotkań z Historią.

* * *

Organizatorzy gali: Dom Spotkań z Historią, Muzeum Historii Żydów Polskich POLIN
Partnerzy: Muzeum Historii Polski, Gariwo

Kandydatury Sprawiedliwych 2019 można zgłaszać do sekretarza Komitetu Ogrodu Sprawiedliwych Anny Ziarkowskiej na adres a.ziarkowska@dsh.waw.pl do 30 listopada 2018 r. Do zgłoszenia należy załączyć biogram i uzasadnienie. Wiecej informacji: www.sprawiedliwi.dsh.waw.pl