„Dom trzech pokoleń” w Muzeum w Tychach

W swojej wydanej niedawno książce „Dom trzech pokoleń” Sztoler przedstawia losy rodziny Godźków, która przez ponad sto lat mieszkała w tym samym domu w Brzeźcach pod Pszczyną.

Tłem opisywanych tu wydarzeń staje się trudna historia Śląska i Europy dwóch ostatnich stuleci. Obserwujemy wydarzenia obu wojen światowych. Jednym z wielu tematów podejmowanych przez Sztolera jest ratowanie Żydów.

W 1945 roku dom, który stanowi w tej powieści centralną figurę, staje się miejscem schronienia dla 3 Żydówek, byłych więźniarek KL Auschwitz. Mieszkańcy tego domu – Zofia i Augustyn Godźkowie – zostali uhonorowani przez Instytut Yad Vashem tytułem  „Sprawiedliwy wśród Narodów Świata” za ratowanie Żydów w czasie drugiej wojny światowej.

W styczniu 1945 roku Olga Lengyel wraz z dwoma innymi Żydówkami z Węgier – Magdą i Lojziką – uciekła w czasie tzw. „marszu śmierci” więźniów Auschwitz. Trafiły do Godźków, którzy ukryli je w stodole. Na noc przenoszono je do izby, gdzie spały na siennikach wraz z gospodarzami. U Godźków Żydówki doczekały do przejęcia tych terenów przez ofensywę sowiecką. W ukrywaniu pomagała też rodzina Paszków.

Olga Lengyel jest autorką głośnej książki „Pięć kominów” („Five chimneys”), wydanej w USA w 1947 roku. Była to jedna z pierwszych książek opisujących mechanikę hitlerowskich obozów i eksperymenty Josefa Mengele. Autorka zaczęła ją pisać już w czasie ukrywania w domu Godźków.

Podczas spotkania w Muzeum Miejskim w Tychach został wyświetlony film „Olga z Marszu Śmierci” (płyta DVD z filmem jest dołączona do książki). To zapis relacji dotyczącej ratowania Żydów, złożonej przez Jadwigę Lazar – córkę Augustyna Godźka.