Ceremonia w Polskiej Wytwórni Papierów Wartościowych w Warszawie | Polscy Sprawiedliwi

Ceremonia w Polskiej Wytwórni Papierów Wartościowych w Warszawie

Mateusz Szczepaniak, Polska Agencja Prasowa / English translation: Andrew Rajcher, 4 sierpnia 2018
2 sierpnia, w 74. rocznicę zdobycia przez powstańców warszawskich Polskiej Wytwórni Papierów Wartościowych przy ul. Sanguszki 1, odbyła się w tym historycznym gmachu ceremonia uhonorowania tytułem Sprawiedliwego wśród Narodów Świata pracownika PWPW i żołnierza zgrupowania Armii Krajowej „Róg”, Czesława Lecha. Medal i dyplom honorowy odebrała jego rodzina w obecności powstańców warszawskich.

Z ogromnym wzruszeniem i dumą odebrałam medal, którym Yad Vashem uhonorował mojego ojca Czesława Lecha. Taki sam medal otrzymała w 1988 roku moja mama Helena Lech. Te zaszczytne wyróżnienia Sprawiedliwych wśród Narodów Świata za ich postawę w czasach i sytuacjach ekstremalnego zagrożenia nie pozwolą o nich zapomnieć. I nie pozwolą zapomnieć o ich oddaniu i chęci pomocy samotnej dziewczynie, wówczas 16-letniej Żydówce Chanie Bulwie, a dla nas Helence Majewskiej – powiedziała Krystyna Maria Lech-Czerny, córka uhonorowanych.

Podczas II wojny światowej Czesław (1904–1944) i Helena (1906–1991) Lechowie byli pracownikami Polskiej Wytwórni Papierów Wartościowych, członkami Związku Walki Zbrojnej – Armii Krajowej. Czesław, pseud. „Biały”, jako oficer rezerwy był zaangażowany w prace komórki PWB/17/S, zajmującej się m.in. produkcją banknotów dla Polskiego Państwa Podziemnego. Helena, pseud. „Halina”, działała w kobiecej organizacji podziemnej „Pomoc Żołnierzowi”, prowadziła także tajne szkolenia Polskiego Czerwonego Krzyża. W mieszkaniu Lechów przechowywano rozkazy i dokumenty, a także blankiety produkowanych potajemnie w wytwórni dowodów osobistych oraz kartek żywnościowych.

Latem 1943 r. Lechowie przyjęli do pracy Chanę Bulwę (Hannę Tal), Żydówkę z Zawichostu, która przeżyła likwidację tamtejszego getta i ukrywała się po tzw. aryjskiej stronie jako Helena Majewska. Dziewczyna znalazła u Lechów nie tylko pracę opiekunki do dzieci i gosposi, ale także schronienie w ich służbowym mieszkaniu przy ul. Rybaki 35 w Warszawie. 


Czytaj historię rodziny Lechów


Decyzją Instytutu Yad Vashem w Jerozolimie, Helena Lech otrzymała tytuł Sprawiedliwej wśród Narodów Świata 13 października 1988 r., a jej mąż pośmiertnie 27 lipca 1995 roku.

Ceremonia wręczenia rodzinie medalu i dyplomu honorowego Czesława Lecha odbyła się dopiero 2 sierpnia 2018 roku w historycznym gmachu PWPW, miejscu śmierci Sprawiedliwego w 28. dniu powstania warszawskiego. Podczas uroczystości córka ocalałej, Shifra Shor, podkreśliła, że przybyła do Warszawy by upamiętnić Lechów w imieniu dwóch córek Chany, pięciorga wnucząt i dwunastu prawnucząt.

Moja matka była samotną dziewczyną na fałszywych papierach, które zorganizował jej brat. Jej matka i dwie siostry pozostały na wsi, ale zostały stamtąd zabrane do obozu koncentracyjnego, gdzie je zamordowano. Brat, który jej pomagał, został złapany kilka miesięcy później i zamordowany przez Niemców. Moja matka, która wówczas miała 16 lat, została sama na świecie i jak ścigane zwierzę skoncentrowała całą swoją energię na tym, żeby przeżyć – opowiadała Shor.

W uroczystości wzięli udział także powstańcy warszawscy, m.in. jeden z ostatnich żyjących obrońców reduty PWPW, Juliusz Kulesza, pseud. „Julek”, prezes PWPW Maciej Biernat, przedstawiciele ambasady Izraela, Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji, Ministerstwa Spraw Zagranicznych, Instytutu Pamięci Narodowej i Urzędu ds. Kombatantów i Osób Represjonowanych.