Getto warszawskie

Poznaj wybrane historie pomocy udzielanej Żydom i Żydówkom z getta warszawskiego. 

Po lekturze historii z tego katalogu, dowiesz się m.in.:

  • Ile żydowskich dzieci z getta warszawskiego ocaliła Irena Sendlerowa wraz ze swoimi współpracownicami?
  • Kto podczas okupacji niemieckiej udzielał pomocy Żydom w warszawskim Ogrodzie Zoologicznym?
  • Dlaczego rodzina Ulmów i ukrywani z ich pomocą Żydzi zginęli w Markowej na Rzeszowszczyźnie?
  • Jaki cel miała misja Jana Karskiego, kuriera Polskiego Państwa Podziemnego, w Waszyngtonie w 1942 roku?
  • Który laureat literackiej Nagrody Nobla został uhonorowany tytułem Sprawiedliwego wśród Narodów Świata?

Więcej informacji historycznych o getcie warszawskim znajdziesz w portalu Wirtualny Sztetl. 


„Powiedziała: Ratuj mnie, nie mam nikogo”

Lubomira Karwowska pomagała swojej szkolnej koleżance, Krystynie Friedwald, która uciekła z getta warszawskiego. Od jesieni 1943 r. ukrywała się w mieszkaniu Lubomiry i jej rodziców, Zygmunta i Mirosławy Karwowskich.

„Gdyby nie nadejście Marii – obie, i matka i ja, nie przeżyłybyśmy”

Kilkuletnia Hanna Krall i jej matka Jadwiga ocalały podczas Zagłady z pomocą Marii Ostrowskiej-Ruszczyńskiej, krawcowej, która pomagała wielu osobom z getta warszawskiego.

„Otaczał go powszechny szacunek ze strony personelu szpitala, lekarzy i chorych”

Prof. Franciszek Raszeja był wybitnym ortopedą i chirurgiem. Udzielał konsultacji pacjentom w getcie warszawskim. 21 lipca 1942 r., podczas jednej z wizyt lekarskich, został zamordowany przez Niemców w niejasnych okolicznościach.

„Opowiadał nam o tym jak tam [w getcie] się żyje”

Janina Garbień z d. Jasik podczas okupacji niemieckiej mieszkała w pobliżu muru getta. Obserwowała akcje szmuglerskie, udzielała pomocy żydowskim znajomym, ukywała 11-letnią Larissę Cain.

„Zdobycie pierwszego rewolweru było dla mnie dużym wydarzeniem”

Jakub i Anna Kartaszewowie udzielali pomocy rodzinie Międzyrzeckich, ukrywając ich na cmentarzu na Kamionku, gdzie Jakub pracował jako grabarz. Schronienie znaleźli tam także członkowie żydowskiego ruchu oporu, w tym kurierka Żydowskiej Organizacji Bojowej, Fejgele Peltel (Władka Meed).

„Tata mnie zapytał, czy chcę wyjść z getta”

Barbara Góra (Irena Hochberg) ocalała z getta warszawskiego przede wszystkim dzięki działaniom swojego ojca. Po tzw. aryjskiej stronie ukrywała się w wielu miejscach, m.in. u prof. Jana Szmurło.

„Mama to nie mama, ojciec nie ojciec”

Joanna Sobolewska-Pyz (Grynszpan) w wieku trzech lat została przerzucona w koszyku przez mur getta warszawskiego w listopadzie 1942 roku. Po tzw. aryjskiej stronie znalazła się pod opieką Waleriana i Anastazji Sobolewskich.

„Niepodobna było słuchać bezczynnie odgłosów walki powstania w getcie”

Maria Kann była członkinią Rady Pomocy Żydom "Żegota". Wiosną 1943 r. nie mogła pozostać obojętna wobec powstania w getcie warszawskim. Chciała poinformować świat o tym dramacie.

„Gasiłem pożary w getcie podczas powstania”

Janusz Ostrowski jako nastolatek służył w oddziale warszawskiej Straży Ogniowej. Gdy w kwietniu 1943 r. w getcie warszawskim wybuchło powstanie, został zaangażowany przez Niemców do ograniczania pożarów.

„Wzięli nas powoli, marszem, i spakowali do wagonów śmierci”

Halina Aszkenazy-Engelhardt przebywała w getcie warszawskim razem z matką. Po wybuchu powstania w 1943 r. trafiła na Umschlagplatz i została skierowana do transportu. Wyskoczyła z pociągu jadącego do ośrodka zagłady na Majdanku.

„Mama powiedziała: wyprowadzisz dziecko żydowskie z getta”

Anna Stupnicka-Bando mieszkała na Żoliborzu z matką Janiną. W 1941 r., na polecenie matki, samodzielnie wyprowadziła z getta żydowską dziewczynkę, Lilianę Alter. Zamieszkała w ich domu.

„Opowiadali mi ludzie, których mama wyprowadzała z getta, że zawsze szła razem z nimi”

Elżbieta Ficowska miała sześć miesięcy, kiedy wywieziono ją z getta warszawskiego w drewnianej skrzynce ukrytej wśród cegieł. Miała przy sobie srebrną łyżeczką, a na niej wygrawerowane imię i datę urodzenia: „Elżunia, 5 I 1942”. Trafiła pod opiekę Stanisławy Bussoldowej.

„Rodzice zostawili mnie pod opieką babci. Poszli coś załatwić i… przepadli”

Guiora Joseph Lauer urodził się w 1941 r. w getcie warszawskim. Miał zaledwie 40 dni, gdy ukryto go po tzw. aryjskiej stronie. Miał przy sobie złotą papierośnicę, która po wojnie miała służyć rozpoznaniu dziecka.

„Stojąc na balkonie, słyszeliśmy krzyk z getta”

Bracia Andrzej i Czesław Miłoszowie udzielali pomocy Żydom w Wilnie i Warszawie, m.in. rodzinom Trossów i Wołkomińskich. W obliczu powstania w getcie warszawskim Czesław Miłosz, późniejszy laureat literackiej Nagrody Nobla, napisał „Campo di Fiori”.

Zobacz więcej: Polacy wobec powstania w getcie warszawskim

Jak Polki i Polacy zareagowali na powstanie w getcie warszawskim? Jak komentowano wydarzenie? Jak odbierali walki za murem ich naoczni świadkowie, przechodnie na ulicach miasta? Przeczytaj opracowanie historyczne

Przeczytaj więcej historii pomocy

Przejdź do katalogu naszej kolekcji – przeczytaj historie pomocy udzielanej Żydom podczas Zagłady w okupowanej Polsce. Kolekcja Muzeum POLIN, gromadzona od 2007 r., liczy ponad 1000 historii pomocy.