Platajs Lidia

powiększ mapę
Zdjęć : 1

Historia pomocy Lidii Platajs

Podczas okupacji niemieckiej Lidia Platajs mieszkała z matką, siostrą i bratem na obrzeżach Warszawy. W 1942 r. sąsiad Lidii zwrócił się do niej z prośbą o pomoc. Przyprowadził do jej mieszkania ośmioletniego żydowskiego chłopca, Szymona Hellera, wraz z jego ojcem Romanem. Lidia zapewniła im schronienie.

Po kilku miesiącach, gdy właścicielka mieszkania zażądała od lokatorów jego opuszczenia, Hellerowie musieli znaleźć nową kryjówkę. Lidia zdecydowała, że mimo ryzyka związanego z ukrywaniem żydowskiego chłopca, dalej będzie się nim opiekować.

Przez kolejne lata kilkakrotnie zmieniała miejsce pobytu, aby chronić chłopca. Ostatecznie osiadła w górskiej wsi na południu okupowanej Polski, gdzie zamieszkała z Szymonem w wynajętej izbie, podając się za nauczycielkę. Nadała chłopcu nowe imię – Witek. Utrzymywała się dzięki pracy własnych rąk, dziergając swetry dla miejscowej ludności w zamian za żywność. Z czasem nawiązała również kontakt z partyzantami działającymi w okolicy. Wspierała ich, a oni odwdzięczali się pomocą i ochroną.

Od lipca 1943 r. Roman Heller, mieszkający wówczas w Krakowie, kilkukrotnie pisał listy do syna i jego opiekunki, przesyłał pieniądze na jego utrzymanie. W połowie września kontakt się urwał. Roman prawdopodobnie zginął z rąk Niemców. Lidia dotarła do informacji, że został aresztowany w jednym z hoteli, w którym się zatrzymał.

Lidia wielokrotnie stawała w obliczu zagrożenia. Musiała uciekać z chłopcem w góry, gdy w okolicy pojawiały się niemieckie patrole. Po anonimowym donosie została wezwana na przesłuchanie na posterunku policji, skąd szczęśliwie wyszła dzięki pomocy urzędnika, członka polskiego podziemia.

Po wojnie Lidia Platajs przywiozła chłopca do Warszawy i oddała pod opiekę Komitetu Żydowskiego. Szymon Heller trafił do domu prowadzonego przez Lenę Küchler-Silberman, która później opisała jego losy i wkład Lidii w ocalenie chłopca. Wiosną 1949 r. Szymon wraz z grupą dzieci zamieszkał w nowo powstałym Państwie Izrael, w kibucu Kvutzat Schiller. Został pilotem, pracował przez wiele lat w izraelskich liniach lotniczych El Al. Później zamieszkał w Rechowot.

Lidia pracowała w warszawskiej opiece społecznej, udzielając się również w organizacjach pomocowych. Zmarła 13 października 1991 r. w Warszawie. Została pochowana w rodzinnym grobowcu na Cmentarzu Ewangelicko-Augsburskim przy ul. Młynarskiej.

3 listopada 1993 r. Instytut Yad Vashem w Jerozolimie uhonorował pośmiertnie Lidię Platajs tytułem Sprawiedliwej wśród Narodów Świata. Przez wiele lat poszukiwano jej rodziny, aby wręczyć przyznany medal i dyplom honorowy. Ceremonia odbyła się 5 grudnia 2025 r. w Muzeum Historii Żydów Polskich POLIN.

Historie pomocy w okolicy