Odeszła Irena Senderska-Rzońca (1931–2025)

Redakcja, 23 kwietnia 2025

Z głębokim smutkiem przyjęliśmy wiadomość o śmierci Ireny Senderskiej-Rzońcy z domu Krzyształowskiej – Sprawiedliwej wśród Narodów Świata, długoletniej członkini Zarządu Polskiego Towarzystwa Sprawiedliwych, w którym pełniła funkcję sekretarzyni. W 2016 r. „za bohaterską postawę i niezwykłą odwagę wykazaną w ratowaniu życia Żydom podczas II wojny światowej, za wybitne zasługi w obronie godności, człowieczeństwa i praw ludzkich” została odznaczona przez Prezydenta RP Krzyżem Komandorskim Orderu Odrodzenia Polski. Irena Senderska-Rzońca odeszła 20 kwietnia 2025 r. w wieku 94 lat. Zespół Muzeum POLIN żegna ją z wielkim smutkiem. Przypominamy życiorys Ireny Senderskiej-Rzońcy w portalu Polscy Sprawiedliwi – przeczytaj historię pomocy udzielanej Żydom przez jej rodzinę podczas okupacji niemieckiej, zobacz archiwalne fotografie, obejrzyj relację z kolekcji historii mówionej Muzeum POLIN.

Poprzednie Dalej

Zdjęcie 1 z 16

„Zaczęły się znowu kłopoty z wyżywieniem, później z utrzymaniem tego wszystkiego”, wspominała Irena Senderska-Rzońca w wywiadzie dla Muzeum POLIN. „Sąsiadka zapytała: »A co ty tak chodzisz z tym wiadrem ciągle do tej komórki«. […] Mówię: »Do kozy chodzę. No, mama tam małego prosiaka trzyma«. […] »No tak często?« Ja mówię: »Bo ja lubię zwierzęta. A one lubią wodę, więc im noszę wodę«. A to się nosiło w […] tym wiadrze. Stawiało się garnek z zupą i wychodziło się tam do tej komórki i z komórki była drabina na ten wyższy strych nad komórkami i zanosiło się im jedzenie na […] ten stryszek. Trzeba było i wody troszkę zanieść do jakiegoś umycia się i nieczystości wynieść.
Także […] ciągle z tym wiadrem ja kursowałam i to wzbudzało zainteresowanie tych sąsiadów, co tam mieszkali na przeciw i stąd ten strach, jak taka sąsiadka o to zapytała, to my trzy dni nie mieliśmy spokoju, tylko wychodziło się, brało się te małe siostry i szło się spać do ciotki. Bo może w nocy Niemcy przyjdą i rozstrzelają, to przynajmniej dzieci niech zostaną przy życiu. […] No tak się żyło w stresie przez osiem miesi[ęcy] i dzieliło się ostatkiem żywności. Matka gotowała już zupy z pokrzyw, później [...] taki chwast w ogrodach rósł, lebioda, to wszystko się gotowało, troszeczkę ziemniaków, jak mówiłam trzeba było zdobyć i dzieliło się tym”.

Irena Senderska-Rzońca urodziła się 21 lutego 1931 r. w Borysławiu k. Lwowa. Była córką Józefa Krzyształowskiego i Heleny z domu Kryć, siostrą Edwarda, Grażyny i Eugenii.

Podczas okupacji niemieckiej rodzice Ireny, pomimo trudnej sytuacji własnej rodziny, udzielali pomocy Żydom zamkniętym w borysławskim getcie – dostarczali im żywność, a na prośbę przedwojennego znajomego lekarza, Eliasa Bandera, Irena przemyciła do getta paczkę zawierającą leki dla osób potrzebujących pomocy.

Wkrótce doktor Bander poprosił Krzyształowskich o pomoc w ukryciu swojej żony Reginy i sześcioletniego syna Myrona. Józef Krzyształowski zorganizował dla nich kryjówkę na strychu budynku gospodarczego. Irena dostarczała osobom ukrywającym się pożywienie, wynosiła nieczystości oraz przynosiła zabawki dla chłopca. Do żony i syna dołączył wkrótce Elias.

Rodzina Banderów ukrywała się z pomocą Krzyształowskich w Borysławiu od lutego do sierpnia 1944 roku. Irena Senderska-Rzońca wspominała, że jej rodzice zdawali sobie sprawę z zagrożenia, jakie niosła za sobą ta decyzja. Nie bez znaczenia był fakt, że Helena Krzyształowska – jak mówiła Irena w wywiadzie dla Muzeum POLIN – „była bardzo wrażliwa na biedę ludzi”.

Przeczytaj więcej: Historia pomocy udzielanej Żydom przez rodzinę Krzyształowskich

7 listopada 2000 r., w uznaniu udzielonej Żydom pomocy, Irena Senderska-Rzońca oraz jej rodzice, Józef i Helena Krzyształowscy, zostali uhonorowani przez Instytut Yad Vashem tytułem Sprawiedliwych wśród Narodów Świata. Irena Senderska-Rzońca była członkinią Polskiego Towarzystwa Sprawiedliwych. W latach 2016–2024 pełniła funkcję sekretarza Zarządu Towarzystwa.

Oznaką bliskiej, długoletniej współpracy między Muzeum POLIN a Zarządem Polskiego Towarzystwa Sprawiedliwych było wyróżnienie dyrektorów Muzeum, prof. Dariusza Stoli, Jolanty Gumuli i Doroty Keller-Zalewskiej, honorowym członkostwem Towarzystwa w sierpniu 2018 roku.

Niezapomnianym wydarzeniem pozostanie dla nas zorganizowana wspólnie uroczysta gala 30-lecia Polskiego Towarzystwa Sprawiedliwych, która odbyła się w Muzeum POLIN 16 października 2016 r., będąc pierwszym w historii zjazdem Sprawiedliwych z całej Polski.

Pani Irena często gościła w Muzeum. Opowiadała o swoich doświadczeniach podczas spotkań edukacyjnych z młodzieżą, uczestniczyła w wydarzeniach dotyczących relacji polsko-żydowskich podczas II wojny światowej. W 2014 r. udzieliła nam wywiadu biograficznego, wzbogacając kolekcję historii mówionej Muzeum POLIN. Jesteśmy jej za to bardzo wdzięczni.

Pani Irena pozostanie w naszej pamięci jako osoba niezwykle serdeczna, zawsze uśmiechnięta i ciepła wobec drugiego człowieka – jak na fotografiach, które dziś publikujemy. Żegnamy ją z wielkim żalem.

Rodzinie, bliskim i współpracownikom Ireny Senderskiej-Rzońcy składamy najszczersze wyrazy współczucia. Wszystkich zachęcamy do zapoznania się z jej życiorysem w portalu Polscy Sprawiedliwi.

Nabożeństwo żałobne odbędzie się 29 kwietnia 2025 r. o godzinie 10.00 w Domu Przedpogrzebowym na Cmentarzu Wojskowym na Powązkach (ul. Powązkowska 43/45), po którym nastąpi odprowadzenie Zmarłej do Kolumbarium na miejscowym cmentarzu.