Kołłątaj-Srzednicki Jan Kołłątaj-Srzednicki Jan

powiększ mapę
Zdjęć : 1

Historia pomocy - Kołłątaj-Srzednicki Jan

Jan był najmłodszym z pięciorga dzieci Wojciecha i Eweliny Srzednickich. Urodził się w Penzie w Rosji, w chwili jego narodzin matka nie pracowała zarobkowo - pracę pedagoga porzuciła jakiś czas wczesniej na rzecz wychowania dzieci. Dom Srzednickich w Penzie był ostoją polskości – rozmawiano i modlono się wyłącznie po polsku, czytano polskie książki, śpiewano pieśni.

Po ukończeniu studiów medycznych w Moskwie Jan przyjechał do Polski – najpierw do Warszawy, by odbyć staż w Szpitalu im. Dzieciatka Jezus, w 1911 r. przeniósł się do Zakopanego. W kolejnych latach Jan Kołłątaj-Srzednicki służył w Legionach Polskich oraz Wojsku Polskim w oddziałach sanitarnych. W Legionach pełnił funkcję lekarza naczelnego 4. Pułku Legionów oraz szefa sanitarnego III Brygady Legionów. W latach 1930-1939 był komendantem Centrum Wyszkolenia Sanitarnego i Inspektorem Służby Zdrowia w Wojsku Polskim.

Wraz z wybuchem II wojny światowej trafił na Węgry, gdzie zaangażował się m.in. w prace prowadzonego przez Henryka Sławika Komitetu Obywatelskiego do spraw Uchodźców Polskich na Węgrzech, a także tamtejszej Sekcji Polskich Lekarzy Czerwonego Krzyża. W roku 1942 Węgry stały się celem dla uciekinierów z Polski, w tym polskich Żydów. Szukali tam pomocy i nadziei na przetrwanie. Wykorzystując swoje możliwości gen. Jan Kołłątaj-Srzednicki zajął się legalizacją polskich Żydów, wydając im dokumenty na polskie nazwiska, dzięki czemu chronił ich przed aresztowaniami i umożliwiał bezpieczne funkcjonowanie na Węgrzech. Pracownicy Komitetu pod kierownictwem Henryka Sławika, przy ogromnym wsparciu dra Józefa Antalla, pełnomocnika rządu węgierskiego ds. uchodźców wojennych, wystawili ponad 5 tysięcy fałszywych dokumentów dla polskich Żydów. Pomoc Żydom z Polski była również oparta na współpracy z Komitetem Żydów Węgierskich i Komitetem Polaków pochodzenia żydowskiego w Budapeszcie. Prowadzono sierociniec oraz dużą wagę przykładano do ochrony 123 żydowskich uczniów w szkole w Balatonboglár.

Śmierć generała Kołłątaja-Srzednickiego jest również aktem bohaterstwa. Zginął w czasie obławy gestapo na biuro Komitetu, niszcząc dokumentację potwierdzającą wydawanie Żydom fałszywych dokumentów – uniemożliwił tym samym dotarcie do ocalonych Żydów oraz innych współpracowników Komitetu.

Po wojnie jeden z ocalonych przez Generała – Henry Reiss – rozpoczął poszukiwania ludzi, którzy mogliby poświadczyć bohaterskie działania Kołłątaja-Srzednickiego. Na apel odpowiedzieli, m.in. Henryk Weiss, Edward Stimmler, Henryk Zvi Zimmermannm oraz rodzina Haberów. To ich wysiłki doprowadziły do odznaczenia Henryka Sławika, dra Józefa Antalla oraz gen. Kołłątaja-Srzednickiego tytułem Sprawiedliwych wśród Narodów Świata.

Bibliografia

  • Bielski Mieczysław, Generał Brygady Dr Jan Kołłątaj-Srzednicki (1883-1944). Żołnierz, lekarz, komendant Centrum Wyszkolenia Sanitarnego, Toruń / Wydawnictwo Naukowego Uniwersytetu Mikołaja / 2012