85. rocznica zamknięcia getta warszawskiego

Redakcja, 16 November 2025

W nocy z 15 na 16 listopada 1940 r. getto warszawskie zostało zamknięte. Niemcy całkowicie odizolowali Żydów od reszty społeczeństwa, a sprzeciw wobec przymusowego przesiedlenia oraz wszelkie próby ucieczki z „dzielnicy zamkniętej” surowo karali. Wzniesienie murów getta i zamknięcie jego bram 85 lat temu było – jak dziś wiemy – początkiem zagłady Żydów w Warszawie. W zbiorach Muzeum Historii Żydów Polskich POLIN znajdują się wyjątkowe tego świadectwa: dokumenty, fotografie i rzeczy osobiste z „dzielnicy zamkniętej”, a także relacje tych, którzy ocalali. W związku z rocznicą przygotowaliśmy wybór tekstów, fotografii i filmów, w szczególności historii osób ocalałych i ich relacji z kolekcji historii mówionej Muzeum POLIN. Pozwalają one lepiej zrozumieć doświadczenie uwięzienia w getcie warszawskim. To opowieści o samotności w obliczu Zagłady, przekraczaniu ludzkich granic, heroicznej woli przetrwania, a także o wzajemnej pomocy.

Previous Next

Photo 1 of 20

„Byłam bardzo doświadczonym dzieckiem, chciałam powiedzieć, ponieważ byłam w getcie osiemnaście miesięcy [...]. Miałam bardzo energicznego ojca, który dwoił się i troił, żebyśmy nie umierali z głodu. [...] Ludzie umierali na ulicy, widziałam tych ludzi”, wspominała Barbara Góra, właśc. Irena Hochberg (1932–2023), w wywiadzie dla Muzeum POLIN.

Getto warszawskie było największym gettem utworzonym przez Niemców na terenach okupowanej Polski. Powstało oficjalnie na mocy rozporządzenia gubernatora dystryktu warszawskiego Ludwiga Fischera z 12 października 1940 r., choć budowę muru wokół przyszłej „dzielnicy zamkniętej” rozpoczęto już w kwietniu tego roku. Ostateczne zamknięcie bram getta warszawskiego nastąpiło w nocy z 15 na 16 listopada 1940 roku.

Początkowo warszawska „dzielnica zamknięta” zajmowała obszar 307 hektarów (2% powierzchni Warszawy), który ograniczały następujące ulice i place: Wielka, Bagno, pl. Grzybowski, Rynkowa, Zimna, Elektoralna, pl. Bankowy, Tłomackie, Przejazd, Ogród Krasińskich, Nowolipki, Świętojerska, Freta, Sapieżyńska, Konwiktorska, Stawki, Okopowa, Zegarmistrzowska, Żelazna, Wronia, Waliców, Żelazna i Sienna. Hale Mirowskie, sądy na Lesznie i część ul. Chłodnej były wyłączone z getta. Dla tysięcy ludzi decyzja o utworzeniu getta oznaczała nagłą konieczność porzucenia domów, pospiesznej sprzedaży mieszkań i kupna nowych. Migracje objęły 138 tys. Żydów i 113 tys. Polaków.

W pierwszych miesiącach funkcjonowania getta Niemcy stłoczyli na jego terenie ok. 400 tys. Żydów. Do marca 1941 r. liczba ta wzrosła do ok. 450 tys., a zagęszczenie ludności sięgnęło ok. 120 tys. osób na kilometr kwadratowy. Opuszczanie getta zostało Żydom surowo zabronione.

W dniu 85. rocznicy zamknięcia getta warszawskiego przygotowaliśmy wybór opracowań historycznych, relacji historii mówionej oraz obiektów ze zbiorów Muzeum POLIN. Wybraliśmy również 10 historii osób ocalałych, dorosłych i dzieci. To historie zarówno tych, którzy przeżyli dzięki pomocy innych osób, jak również historie Żydów i Żydówek, którzy sami – pomimo zagrożenia życia – ratowali swoje rodziny, znajomych lub zupełnie obcych ludzi, wykazując się niezwykłą odwagą.

Przybliżamy losy m.in. Wiktora Hochberga, który w warszawskiej „dzielnicy zamkniętej” przebywał wraz z żoną i dwiema córkami. Latem 1942 r. postanowił wydostać swoich najbliższych na tzw. aryjską stronę. Zorganizował dla nich fałszywe dokumenty, znalazł miejsca schronienia, zarabiał na utrzymanie rodziny. Wiktor – po „aryjskiej stronie” jako Witold Góra – opiekował się także osobami zupełnie obcymi, bezinteresownie pomagając wielu ukrywającym się Żydom i Żydówkom.

„Ojciec mój tym się charakteryzował, że był wielkim ryzykantem. Nie wybrzydzał. Kto się nadarzył, żeby coś pomóc – on korzystał. I dlatego przeżyliśmy, że był ryzykantem”, mówiła Barbara Góra, córka Wiktora.

W galerii zdjęć na górze strony prezentujemy również fotografie przedstawiające getto warszawskie ze zbiorów Muzeum POLIN, a także fotografie ukazujące bohaterów i bohaterki wybranych historii osobistych.