Żegnamy Józefa Walaszczyka (1919–2022)

Redakcja/Editorial staff; English translation: Andrew Rajcher, 20 czerwca 2022
Z głębokim smutkiem przyjęliśmy wiadomość o śmierci najstarszego Polaka uhonorowanego tytułem Sprawiedliwego wśród Narodów Świata (2002), Kawalera Krzyża Komandorskiego Orderu Odrodzenia Polski (2008), wieloletniego wiceprezesa Polskiego Towarzystwa Sprawiedliwych wśród Narodów Świata (2008–2022), Józefa Walaszczyka. Odszedł 18 czerwca 2022 r. w Warszawie, przeżywszy niespełna 103 lata. Pozostanie w naszej pamięci jako człowiek szlachetny, odważny i niesłychanie życzliwy. Żegnając pana Józefa – przyjaciela Muzeum Historii Żydów Polskich POLIN, przypominamy jego długi i bogaty życiorys, w którym szczególne miejsce zajmuje historia pomocy udzielanej Żydom podczas Zagłady w okupowanej przez Niemców Polsce.

„Wtedy nikogo i niczego się nie bałem [śmiech]. Byłem tak otrzaskany, proszę pana, że nie bałem się niczego.

[...] Robiąc to wszystko czuliśmy, że to jedynie kropla w bezmiarze ludzkich nieszczęść. [...] Trudno było jednak stać bezczynnie i przyglądać się tej tragedii z założonymi rękoma i świadomością, że można pomóc”, mówił Józef Walaszczyk w wywiadzie dla Muzeum POLIN.

Na początku okupacji niemieckiej, w grudniu 1939 r., Józef Walaszczyk został mianowany przez Niemców kierownikiem fabryki produkującej mąkę ziemniaczaną w Rylsku (pow. rawski). Dzięki dobrej znajomości języka niemieckiego oraz sprawnemu zarządzaniu zakładem, cieszył się dobrą opinią wśród Niemców.

Swoją pozycję wykorzystywał, by udzielać pomocy Żydom podczas Zagłady – zatrudniał blisko 30 osób z getta w Rawie Mazowieckiej, zapłacił okup za 21 Żydów zatrzymanych przez gestapo w Warszawie, zdobył fałszywe dokumenty tożsamości dla przyjaciółki, Ireny Front. Miał także nielegalnie przedostawać się na teren getta warszawskiego, by odwiedzać swoich znajomych, przynosić im żywność i odzież.

9 maja 2002 r., dzięki staraniom ocalałej Ireny Front, Józef Walaszczyk został uhonorowany przez Instytut Yad Vashem w Jerozolimie tytułem Sprawiedliwego wśród Narodów Świata.

„Ta historia obfituje w tak ogromną ilość rzeczy nadzwyczajnych i ryzykownych, że doprawdy trzeba poczytywać za cud, że ktokolwiek może ją jeszcze opowiadać”, pisano w okolicznościowym albumie, wydanym w 2008 r. z okazji uroczystego odznaczenia Józefa Walaszczyka i innych polskich Sprawiedliwych wysokimi odznaczeniami państwowymi przez Prezydenta RP.

» Przeczytaj, posłuchaj, obejrzyj: Historia Józefa Walaszczyka

Od 8 sierpnia 2008 r. Józef Walaszczyk pełnił funkcję wiceprezesa Zarządu Polskiego Towarzystwa Sprawiedliwych wśród Narodów Świata. Był aktywny w kraju i za granicą, uczestnicząc m.in. w spotkaniu delegacji polskich Sprawiedliwych z Prezydentem USA, Barackiem Obamą.

Wielokrotnie odwiedzał Muzeum POLIN. Opowiadał o swoich wojennych doświadczeniach podczas spotkań edukacyjnych z młodzieżą, reprezentował Polskie Towarzystwo Sprawiedliwych w trakcie licznych uroczystości. Dwukrotnie udzielił naszemu zespołowi wywiadu biograficznego (2010, 2015), wzbogacając muzealną kolekcję historii mówionej. 

„Historie polskich Sprawiedliwych opowiadane są w Muzeum POLIN od dawna i będą tutaj dalej obecne. Cieszy nas fakt, że są prezentowane z wykorzystaniem nowoczesnych środków przekazu”, mówił Józef Walaszczyk o prowadzonym przez Muzeum portalu Polscy Sprawiedliwi, inaugurując jego nową odsłonę w grudniu 2017 roku.

Po raz ostatni spotkaliśmy się z panem Józefem podczas zebrania Zarządu Towarzystwa, 23 lutego 2022 roku. Józio, Ziutek – jak mówili o nim bliscy – pozostanie w naszej pamięci jako człowiek szlachetny, odważny i niesłychanie życzliwy; jako przyjaciel Muzeum POLIN.

Rodzinie i przyjaciołom Józefa Walaszczyka oraz Zarządowi Polskiego Towarzystwa Sprawiedliwych wśród Narodów Świata składamy najszczersze wyrazy współczucia.