Dyskusja „Sprawiedliwi i Ocaleni w literackim świadectwie”

Maria Zawadzka, 6 października 2010
Pierwsze z serii spotkań poświęconych Sprawiedliwym wśród Narodów Świata, organizowanych przez projekt „Polscy Sprawiedliwi – Przywracanie pamięci” Muzeum Historii Żydów Polskich POLIN, odbyło się we wtorek, 5 października 2010 r. w Empik Megastore w Warszawie.

W dyskusji „Sprawiedliwi i Ocaleni w literackim świadectwie”, która odbyła się z okazji setnej rocznicy urodzin Sprawiedliwego wśród Narodów Świata Karola Kuryluka, wzięli udział jego córka, pisarka i artystka Ewa Kuryluk, pisarz Wilhelm Dichter oraz badacz Zagłady dr Jacek Leociak. Rozmowę prowadziła Anna Bikont z „Gazety Wyborczej”.

Wspomnienia o ratowanych i ratujących Żydów podczas Zagłady

Podczas spotkania Ewa Kuryluk mówiła o swoim ojcu, który udzielał pomocy Żydom, w tym jej przyszłej matce oraz o tym, jak usiłowała zrekonstruować w swoich książkach przeszłość, która nigdy nie była w domu omawiana za życia jej ojca.

Wilhelm Dichter opisywał głównie swoje osobiste doświadczenie związanie z ukrywaniem się u rodzin ukraińskiej i polskiej w Borysławiu. Jacek Leociak dzielił się swoimi doświadczeniami dotyczącymi pisania książki o osobach ratujących Żydów w czasie wojny.

Rozmówcy podkreślili też, że często ratujący Żydów i sami ratowani bali się nie tylko Niemców, ale także osób innych narodowości, którzy mogli na nich donieść – Polaków, Ukraińców, Litwinów. Wilhelm Dichter wspomniał także o tym, że bał się dzieci, które nieświadomie lub nawet dla zabawy mogły donieść na ukrywających albo zdradzić Niemcom, że ktoś jest Żydem.

Podczas spotkania omawiane były także takie problemy, jak kwestia wdzięczności i niewdzięczności Żydów wobec ratujących za okazaną im pomoc, a także kwestia wstydu Sprawiedliwych i ich niechęci do upublicznienia informacji o swoich bohaterskich czynach – niechęci, która, jak się okazało, trwa często do dziś.

Biogramy uczestniczek i uczestników debaty:

  • Ewa Kuryluk – artystka, pisarka, historyczka sztuki. Wzięła udział w przeszło 40 wystawach indywidualnych i 60 zbiorowych. Córka Karola Kuryluka, Sprawiedliwego wśród Narodów Świata. Autorka dwóch powieści autobiograficznych, w których mierzy się z doświadczeniem Zagłady: Goldi (2004) oraz Frascati (2009), nominowanych do nagrody literackiej Nike.
  • Wilhelm Dichter – Ocalony z Zagłady, emigrant 1968 r. Autor opartych na własnej biografii powieści: Koń Pana Boga (1996) i Szkoła bezbożników (1999), nominowanych do nagrody literackiej Nike. W 2010 roku ukazała się jego kolejna powieść Lekcje angielskiego.
  • Jacek Leociak – Adiunkt w Instytucie Badań Literackich PAN, kierownik Zakładu Badań nad Literaturą Holokaustu IBL PAN, członek Centrum Badań nad Zagładą Żydów, redaktor rocznika „Zagłada Żydów. Studia i materiały", członek zespołu przygotowującego wystawę stałą Muzeum Historii Żydów Polskich w Warszawie. Zajmuje się różnymi formami zapisu doświadczeń granicznych, w tym doświadczenia Zagłady.
  • Anna Bikont – Współzałożycielka „Gazety Wyborczej”, w której pracuje od 1989 r. do dziś. Autorka książek: Wisławy Szymborskiej pamiątkowe rupiecie, przyjaciele i sny (wraz z Joanną Szczęsną, 2003); My z Jedwabnego (2004); Lawina i kamienie. Pisarze wobec komunizmu (wraz z Joanną Szczęsną, 2006).

Przeczytaj więcej: