Miesiąc Równości

Redakcja, 1 czerwca 2026

Czerwiec jest Miesiącem Równości. To święto bycia sobą, w zgodzie ze sobą i z własną tożsamością. W tym czasie przed Muzeum POLIN z dumą wywieszamy tęczową flagę – symbol wsparcia i solidarności ze społecznością LGBTQIA+. Równość i przeciwdziałanie wszelkim formom dyskryminacji to część naszej misji, o której w tym miesiącu pamiętamy w sposób szczególny. W portalu Polscy Sprawiedliwi przypominamy historie pomocy udzielanej Żydom podczas Zagłady przez osoby queerowe, które same – ze względu na swoją tożsamość – były w czasie II wojny światowej prześladowane przez nazistowskie Niemcy. To historie Stanisława Chmielewskiego, Krystyny Modrzewskiej, Stanisława Micińskiego i Witalisa Wróblewskiego oraz Żydów i Żydówek, którym pomagali. To historie o ludzkiej solidarności i odwadze, empatii i otwartości na drugiego człowieka. Przeczytaj teksty w opracowaniu badaczki tego tematu – dr Joanny Ostrowskiej.

Poprzednie Dalej

Zdjęcie 1 z 3

„Nazywano mnie podczas okupacji »Dobrym Stasiem«. [...] Być dobrym w stosunku do ludzi było zawsze dla mnie największym celem, było żywym protestem przeciwko temu, co przyniosła wojna, przeciw bezwzględnemu złu”, wspominał Stanisław Chmielewski.

Dla znajomych zamkniętych w getcie warszawskim dostarczał żywność, dla ukrywających się po „aryjskiej stronie” wyszukiwał schronienia, organizował fałszywe dokumenty i pracę. Pomógł ponad dwudziestu osobom. U początków konspiracyjnej działalności Stanisława Chmielewskiego, uhonorowanego po wojnie tytułem Sprawiedliwego wśród Narodów Świata, miała być obietnica złożona ukochanemu partnerowi, Władysławowi Bergmanowi.

Krystyna Modrzewska podczas okupacji niemieckiej funkcjonowała na „aryjskich papierach”, ukrywając swoją potrójną tożsamość – polską, żydowską, queerową. Od 1943 r. była urzędniczką w garwolińskim starostwie powiatowym, co z powodzeniem wykorzystywała do działań sabotażowych Armii Krajowej. Wcześniej, latem 1942 r., podjęła próbę ocalenia swojej rodziny i ukochanej przyjaciółki z getta warszawskiego.

Witalis Wróblewski i Stanisław Miciński byli parą mieszkającą razem w Warszawie. W 1941 r. udzielili pomocy żydowskiej dziewczynie, Janinie Forbert (po wojnie Wierzbicki), która ukrywała się w ich mieszkaniu, odgrywając rolę narzeczonej jednego z nich. Była to wspólna strategia przetrwania podczas okupacji.

„Osoby queerowe były jedną z grup prześladowanych w okresie narodowego socjalizmu zarówno w nazistowskich Niemczech, jak też na terenach podbitych i okupowanych. Kategoria queer (odmieńczy) w tym przypadku pełni funkcję inkluzywną – stanowi najbardziej trafną formę obejmującą wszystkie osoby, które były prześladowane nie tylko ze względu na nieheteronormatywną orientację seksualną, ale także odmienną tożsamość płciową”, zauważa dr Joanna Ostrowska, badaczka tego tematu, autorka tekstów o osobach queerowych w portalu Polscy Sprawiedliwi.

Poznaj historie Stanisława Chmielewskiego, Krystyny Modrzewskiej, Stanisława Micińskiego i Witalisa Wróblewskiego oraz Żydów i Żydówek, którym pomagali. Zobacz archiwalne fotografie, dowiedz się więcej o prześladowaniach osób queerowych w czasie II wojny światowej: