Dzień Pamięci o Zagładzie w Izraelu. Upamiętniono bohaterów i bohaterki z Polski

Redakcja, 25 kwietnia 2025

24 kwietnia 2025 r. w Jerozolimie odbyła się doroczna uroczystość upamiętniająca Żydów i Żydówki, którzy podczas Zagłady pomagali innym Żydom. Wydarzenie, organizowane przez organizację B’nai B’rith World Center-Jerusalem, odbyło się w związku z izraelskim świętem państwowym Jom haSzoa, czyli Dniem Pamięci o Zagładzie. To drugie największe święto – obok Międzynarodowego Dnia Pamięci o Ofiarach Holokaustu (27 stycznia) – poświęcone tragedii Zagłady. W tym roku upamiętniono 14 bohaterów i bohaterek z różnych krajów. W tym gronie znalazły się trzy osoby z Polski, których kandydatury zgłosiło Muzeum Historii Żydów Polskich POLIN. Poznaj historie Maurycego Herlinga-Grudzińskiego, Heleny Merenholc i Janiny Rechtleben-Wojciechowskiej w portalu Polscy Sprawiedliwi.

Poprzednie Dalej

Zdjęcie 1 z 12

„Podczas okupacji niemieckiej Żydom ukrywającym się w Warszawie (i we wszystkich innych miejscach) pomagali nie tylko Polacy, ale także, a może przede wszystkim, inni Żydzi. Miało to miejsce zarówno w przypadku pomocy zorganizowanej, jak i indywidualnej, krótko- i długotrwałej, materialnej, emocjonalnej i wszelkiej innej. [...] Warto dokumentować takie przypadki, by zmieniać stereotypowe wyobrażenia o bierności Żydów podczas Zagłady. [...] Byli osobami sprawczymi, pomysłowymi, odważnymi, pełnymi inicjatywy. W sytuacji, gdy na każdym kroku groziła im śmierć, zdobywali się na to, by ryzykować życie i ratować innych Żydów” − prof. Barbara Engelking.

Jom ha-Szoa, czyli Dzień Pamięci o Zagładzie, to święto ruchome, które zbiega się z obchodzoną 19 kwietnia rocznicą wybuchu powstania w getcie warszawskim. Z tego powodu jest to czas upamiętniania żydowskiego ruchu oporu w okupowanej Europie. Pełna nazwa święta w języku hebrajskim brzmi Jom HaZikkaron laSzoa we-laGewura, czyli Dzień (Pamięci) Zagłady i Aktów Odwagi.

Tego dnia w całym Izraelu rozlegają się syreny, a życie publiczne na chwilę zamiera, by oddać hołd Żydom i Żydówkom, którzy zginęli podczas Zagłady w okupowanej przez nazistowskie Niemcy Europie.

W ostatnich latach dzień ten stał się okazją do wspominania nie tylko uczestników i uczestniczek konspiracji o charakterze zbrojnym, ale także tych Żydów i Żydówek, którzy walczyli z okupantem w inny, ale nie mniej ważny sposób – ratując innych.

Żydowscy ratownicy podczas Zagłady

„Dzisiaj, kiedy mówi się dużo o ratowaniu Żydów przez Polaków, zapomina się o tym, że najbardziej ratowali nas Żydzi, żydowscy rodzice, żydowskie babcie, żydowscy dziadkowie. To byli nasi ratownicy z pierwszej linii frontu”, mówiła Katarzyna Meloch, która Zagładę przeżyła jako dziecko (fragment wywiadu dostępny poniżej w oknie YouTube).

W niemal każdej żydowskiej relacji o ukrywaniu się podczas okupacji niemieckiej znajdziemy informacje o pomocy, jakiej udzielali sobie nawzajem Żydzi ukrywający się po „aryjskiej stronie”. Pomagali innym znaleźć mieszkanie czy pracę, pożyczali pieniądze, służyli informacjami, dzielili się doświadczeniem. Tworzyli formalne (w ramach konspiracyjnych organizacji) lub nieformalne sieci pomocy, obejmujące członków rodziny, znajomych lub całkiem obcych sobie ludzi.

Od 2011 r. organizacja B’nai B’rith World Center-Jerusalem prowadzi projekt „Jewish Rescuers Citation”, który ma na celu upamiętnianie Żydów, którzy podczas Zagłady udzielali pomocy innym Żydom. Instytut Yad Vashem nie honoruje takich osób tytułem Sprawiedliwych wśród Narodów Świata, ponieważ z założenia otrzymują go tylko nie-Żydzi. Uroczystości ku pamięci żydowskich ratowników odbywają się co roku przy pomniku Natana Rapaporta „Zwój Ognia” w Lesie Męczenników w okolicach Jerozolimy – miejscu symbolicznym, upamiętniającym 6 milionów ofiar Zagłady.

W tym roku organizacja B’nai B’rith uhonorowała 14 bohaterów i bohaterek z różnych krajów, w tym z Polski (w galerii zdjęć na górze strony prezentujemy zdjęcia z tej uroczystości). W tym gronie znalazły się trzy osoby upamiętnione na wniosek Muzeum Historii Żydów Polskich POLIN:

W Muzeum POLIN upamiętniamy Żydów pomagających innym Żydom po „aryjskiej stronie”, dokumentując i popularyzując ich historie w portalu Polscy Sprawiedliwi. Uważamy, że oni także są Sprawiedliwymi w szerokim i uniwersalnym znaczeniu tego pojęcia – to ludzie, którzy przeciwstawili się totalitaryzmowi nazistowskich Niemiec, wystąpili w obronie godności i praw człowieka.

W zakładce tematycznej „Żydzi pomagający innym Żydom po aryjskiej stronie” przybliżamy wybrane historie pomocy oraz studium historyczne autorstwa prof. Barbary Engelking, w którym zjawisko żydowskiej samopomocy po „aryjskiej stronie” omówione zostało problemowo.

Za inspirację w stworzeniu nowej części naszego portalu pragniemy podziękować Joannie Sobolewskiej-Pyz, byłej przewodniczącej Stowarzyszenia „Dzieci Holocaustu” w Polsce, która swoje ocalenie zawdzięcza m.in. Stanisławowi Gombińskiemu, policjantowi Żydowskiej Służby Porządkowej.