85. rocznica zamknięcia getta krakowskiego

Redakcja, 20 marca 2026

20 marca 1941 r. upłynął ostateczny termin przymusowego przesiedlenia wszystkich Żydów i Żydówek z Krakowa do nowo utworzonego getta w Podgórzu. Niemcy odizolowali Żydów od reszty społeczeństwa, a sprzeciw wobec przymusowego przesiedlenia oraz wszelkie próby ucieczki z „dzielnicy zamkniętej” surowo karali. Wzniesienie murów getta i zamknięcie jego bram 85 lat temu było – jak dziś wiemy – początkiem zagłady Żydów w Krakowie. W związku z rocznicą przygotowaliśmy wybór tekstów, fotografii i filmów, które pozwalają lepiej zrozumieć doświadczenie uwięzienia w getcie krakowskim. To opowieści o samotności w obliczu Zagłady, przekraczaniu ludzkich granic, heroicznej woli przetrwania, a także o wzajemnej pomocy.

Poprzednie Dalej

Zdjęcie 1 z 20

„W dniu przeprowadzki do getta walczyłam ze smutkiem i łzami... [...] Jedną stroną sunęły platformy i wozy meblowe przeładowane gratami naprzód – drugą Polacy w odwrotnym kierunku, bo ludzie z tej części Podgórza musieli opróżnić mieszkania dla nas”, zapisała Halina Nelken w swoim Pamiętniku z getta w Krakowie, wydanym w 1987 r. w Toronto.

Getto w Krakowie zostało utworzone przez władze Generalnego Gubernatorstwa w marcu 1941 r., na mocy zarządzenia wydanego przez gubernatora dystryktu krakowskiego Otto Wächtera. Niemcy starali się przesiedlić Żydów z Krakowa już od wiosny 1940 roku. Szacuje się, że przymusowo wywieziono z miasta ok. 50 tys. osób. Trafili oni do różnych miejscowości głównie w dystrykcie krakowskim, ale też lubelskim i radomskim.

Getto zostało utworzone w dzielnicy Podgórze, nie zaś na terenie zamieszkiwanego przez większość Żydów pobliskiego Kazimierza. Wszyscy Żydzi, w nieprzekraczalnym terminie do 20 marca 1941 r., musieli przenieść się na nowe miejsce, a mieszkający tam Polacy opuścić swoje domy. Getto obejmowało obszar o powierzchni ok. 20 ha, w tym 320 budynków i domów, w których na przestrzeni kolejnych dwóch lat przebywało wedle szacunków od 15 do 20 tys. Żydów. Po dwóch latach, w marcu 1943 r., Niemcy przystąpili do likwidacji getta.

W dniu 85. rocznicy zamknięcia getta krakowskiego przygotowaliśmy wybór opracowań historycznych z portali wiedzy Muzeum Historii Żydów Polskich POLIN. Wybraliśmy również historie osób ocalałych, dorosłych i dzieci. To historie zarówno tych, którzy przeżyli dzięki pomocy innych osób, jak również historie Żydów i Żydówek, którzy sami – pomimo zagrożenia życia – ratowali swoje rodziny, znajomych lub zupełnie obcych ludzi, wykazując się niezwykłą odwagą. To osoby ocalałe z getta krakowskiego lub związane z Krakowem.