Żegnamy Czesławę Żak (1927–2019)
Dwa razy byli szmalcownicy. [...] Łomot do drzwi o szóstej rano. Rodziców nie było. Otworzył stryjek. A ja miałam tylko 16 lat [...]. Wyszłam w szlafroku, pytam arogancko, co tu się dzieje, dlaczego drzwi pootwierane, proszę zamknąć. I zamknęłam do kuchni. »Bo mam tam stworzonka« – powiedziałam. Zainteresowali się, jakie. Króliki. A po co? Bo mięsa nie ma”
– wspominała Czesława Żak.
Podczas II wojny światowej Czesława Żak wraz z rodzicami, Stanisławem i Teresą, siostrą Stanisławą i stryjem Czesławem, udzielała pomocy Żydom w mieszkaniu przy placu Grzybowskim 1, które znajdowało się tuż przy granicy getta. Ukrywały się tam żydowskie rodziny Grymbergów, Lipskich i Treflerów – łącznie 14 osób.
W uznaniu okazanej pomocy rodzina Żaków została 12 września 1993 r. uhonorowana przez Instytut Yad Vashem w Jerozolimie tytułem Sprawiedliwych wśród Narodów Świata. Ich historia została opublikowana na portalu Polscy Sprawiedliwi na podstawie wywiadu, którego Czesława Żak udzieliła Muzeum Historii Żydów Polskich POLIN 28 marca 2008 roku. Tę historię opublikowaliśmy także w naszej wirtualnej wystawie „Dobry adres. Historie ukrywania Żydów w okupowanej Warszawie”.
Czesława Żak zmarła 12 kwietnia 2019 r. w Warszawie w wieku 92 lat.
