Uchwała Sejmu w 10. rocznicę śmierci Jana Karskiego

Maria Zawadzka, 16 listopada 2016
W czwartek 8 lipca 2010 roku Sejm Rzeczypospolitej Polskiej przyjął przez aklamację uchwałę w 10. rocznicę śmierci Jana Karskiego, która mija 13 lipca 2010 roku. „W 10. rocznicę jego śmierci Sejm oddaje hołd wielkiemu Polakowi i wyraża wdzięczność za życie, które poświęcił służbie ciemiężonym i prawdzie” – napisano w uchwale, upamiętniającej polskiego bohatera, legendarnego kuriera polskiego podziemia i Sprawiedliwego wśród Narodów Świata.

Jak można przeczytać w uchwale, "Polska i świat wiedzą dziś, kim był Jan Karski. Nominowany do Pokojowej Nagrody Nobla, odznaczony Orderem Orła Białego, medalem Sprawiedliwy wśród Narodów Świata, Honorowy Obywatel Izraela, wieloletni profesor Uniwersytetu Georgetown w Waszyngtonie, doctor honoris causa 8 uniwersytetów amerykańskich i polskich (...), Honorowy Obywatel Miasta Łodzi, doczekał się nie tylko pomników - doczekał się uznania i podziwu”.

Jan Karski, a właściwie Jan Kozielewski, urodził się w Łodzi w 1914 roku. Ukończył wydział prawa i dyplomacji na Uniwersytecie Jana Kazimierza we Lwowie. W listopadzie 1939 roku znalazł się w Warszawie i rozpoczął działalność konspiracyjną. Dwukrotnie udawał się do getta warszawskiego w tajemnicy przez władzą niemiecką, by udokumentować dramatyczną sytuację Żydów. By zebrać materiały potwierdzające zbrodnie Nazistów, wszedł do obozu, który zidentyfikował jako obóz zagłady w Bełżcu – później jednak okazało się, że chodziło o obóz tranzytowy w Izbicy Lubelskiej. W przebraniu ukraińskiego strażnika znalazł się tam w chwili załadowywania Żydów do wagonów.

Na początku października 1942 roku Karski wyruszył w drogę. W kluczu ukryty miał mikrofilm ze zdobytymi tajnymi dokumentami, miał też przy sobie przepustkę jednego z francuskich robotników sezonowych na terenie Polski. Pod fałszywym nazwiskiem dotarł bez przeszkód do Paryża, gdzie przekazał dokumenty jednemu z działaczy podziemia, który następnie pocztą dyplomatyczną przesłał go do Londynu. Raport o likwidacji getta warszawskiego znalazł się w prasie londyńskiej 24 listopada 1942 r. Sam Karski dotarł do Londynu nieco później. Rozpoczął trwającą do końca wojny misję informowania o strukturach Polskiego Państwa Podziemnego, o sytuacji w Polsce i dramatycznych losach Żydów. Spotykał się z politykami żydowskimi, polskimi, brytyjskimi, z dziennikarzami, pisarzami, wpływowymi przedstawicielami opinii publicznej. W połowie 1943 r. wyjechał do Stanów Zjednoczonych, gdzie przedstawiał swój raport politykom amerykańskim. W lipcu przyjął go prezydent USA Franklin Delano Roosevelt.

W 1944 r. w USA ukazała się w Stanach Zjednoczonych książka „The Story of a Secret State” – autobiografia Karskiego z okresu okupacji. Po wojnie zdecydował się pozostać w Ameryce. Przez 40 lat wykładał na Wydziale Służby Zagranicznej Georgetown University w Waszyngtonie. Dopiero, gdy w 1978 roku opowiedział o swojej misji w filmie „Shoah” Claude’a Lanzmanna, świat dowiedział się o jego roli w czasie drugiej wojny światowej. W 1982 Jan Karski otrzymał tytuł Sprawiedliwego wśród Narodów Świata, a w 1995 roku został uhonorowany Orderem Orła Białego. Był nominowany do Pokojowej Nagrody Nobla. Zmarł 13 lipca 2000 roku w Waszyngtonie.