Studencka wymiana PIYE 2011

MHZP, 16 listopada 2016
Muzeum Historii Żydów Polskich, przy wsparciu Stowarzyszenia ŻIH, od 2006 roku prowadzi program wymiany studentów – w ramach którego młodzi Izraelczycy mają okazję przyjechać do Polski na wizytę studyjna, a młodzi Polacy spędzić 3 miesiące na stypendium w Izraelu.

Od 8 do 19 września 20 młodych ludzi — studentów z Izraela i Polski — brało udział w pierwszej części kolejnej edycji programu „PIYE 2011” wspieranego tym razem przez projekt „Polscy Sprawiedliwi – Przywracanie pamięci”.

reprezentowali nie tylko różne kierunki studiów, ale również zróżnicowane podejście do przeszłości, związane z ich prywatnymi historiami rodzinnymi i pochodzeniem etnicznym. W grupie izraelskiej znalazły się zarówno osoby będące potomkami Ocalonych, jak i ci, których sefardyjskie rodziny nie doświadczyły tragedii Zagłady. Uczestniczką była również izraelska Arabka, dla której udział w projekcie był próbą zrozumienia wojny oraz próbą znalezienia odpowiedzi na trwający w Izraelu konflikt. Wśród polskich uczestników wymiany były osoby mające korzenie żydowskie, osoby, w których rodzinach byli Sprawiedliwi, ale i osoby, które mówiły o amnezji społecznej dotyczącej tematyki losów polsko-żydowskich

Tegoroczna edycja skoncentrowana była na współczesnych interpretacjach przeszłości. Podstawą pracy studentów stały się historie warszawskich Sprawiedliwych. Prowadzone dyskusje o przeszłości wykroczyły poza ramy dyskursu historycznego, sięgając po artystyczne środki wyrazu. Punktem wyjścia stały się warsztaty historyczne, przybliżające faktograficzne ramy wojennej Warszawy, losy Żydów i Polaków, uwikłanych w tragiczną rzeczywistość. Podczas warsztatów analizowano cztery warszawskie historie, zastanawiając się jednocześnie nad brakiem jednoznacznej interpretacji postaw ludzkich. Ksiądz Godlewski, rodziny Żaków, Durków i Żabińskich oraz ocaleni przez nich Żydzi stali się punktem wyjścia do dalszej pracy. Warsztaty performatywne i filmowe pozwoliły studentom wybrać dogodną formę ekspresji, a tym samym sposobu pracy nad historiami z przeszłości. Ze swoimi pomysłami studenci wkroczyli w przestrzeń miasta. Ich działania wyszły poza mury sali warsztatowej, wdzierając się w przestrzeń społeczną. Bohaterowie z okresu wojny pojawili się w niej ponownie, przywołani przez młodych Polaków i Izraelczyków. Ożyły wspomnienia wokół placu Grzybowskiego i warszawskiego Zoo, włączając przypadkowych przechodniów w działania studentów. Napięcie, ból, strach, rozpacz pojawiały się w czasie działania w przestrzeni, i w czasie trudnych rozmów prowadzonych z warszawiakami i z uczestnikami projektu. Przeszłe wydarzenia, przywołane przez młodych ludzi, kumulowały silne emocje, stając się początkiem dyskusji o zbiorowej pamięci, interpretacjach przeszłości, narodowych stereotypach. Historie Sprawiedliwych i Ocalonych odtwarzane przez obie strony uwikłane w okrutną i bolesną przeszłość, zmuszały do ich ponownego interpretowania. Dzięki możliwości wyboru środków ekspresji, młodzi ludzie posługiwać się mogli werbalnymi i pozawerbalnymi komunikatami.

Efektem pracy studentów są cztery filmy dokumentalne. Dwa gotowe oraz nieedytowane jeszcze wersje dwóch kolejnych miały swój pierwszy publiczny pokazuw Obiekcie Znalezionym. Wyraźnie było widać, że taka forma zorganizowania grupy jest optymalna, wspólne przedsięwzięcie maksymalnie integruje, zbliża i otwiera ludzi. Twórcy i twórczynie poszczególnych filmów opowiedzieli, jak trudne, a zarazem jak interesujące i pouczające było podjecie tematyki delikatnej, próba rozmowy z obcymi osobami w obcym kraju. Prezentacjom towarzyszyły pytania, komentarze prowadzących warsztaty i samych uczestników. Grupa performatywna pokazała fragment swojego działania w przestrzeni. Gotowe projekty pojadą wraz ze studentami do Izraela. Tam, we współpracy z Uniwersytetem Telawiwskim i z Instytutem Polskim w Tel Awiwie będą pokazywane Izraelczykom.

Na dwa ostatnie dni projektu studenci udali się do Krakowa. Wspólnie zadecydowali o wizycie w obozie Zagłady Auschwitz-Birkenau. Podczas wizyty przygotowali ceremonię ku czci ofiar.

Polscy studenci do Izraela pojadą jesienią – wszyscy mają nadzieję, że pozwoli to na kontynuację rozpoczętej pracy i dokończenie filmów i rozmów, a także pokazanie ich izraelskiej publiczności.

Realizacja projektu jest możliwa dzięki wsparciu Stowarzyszenia Żydowski Instytut Historyczny.

Projekt współfinansują: Ministerstwo Spraw Zagranicznych RP ze środków programu "Promocja wiedzy o Polsce", darczyńcy prywatni Ygal Ozechov i Tomek Ulatowski, Tel Aviv University i Instytut Polski w Tel Avivie.