Sprawiedliwi bez garnka złota

Maria Zawadzka, 16 listopada 2016
5 sierpnia 2011 roku 15-osobowa grupa białostockich esperantystów wróciła z 96. Światowego Kongresu Esperantystów w Kopenhadze. Spotkali się oni z bardzo ciepłym przyjęciem wśród uczestników  reprezentujących 66 krajów – wspominali oni Kongres w Białymstoku jako jeden z najlepszych w historii.

Podczas otwartego posiedzenia Akademii Literatury (PEN-Klub esperancki), które odbyło się 26 lipca 2011 roku, zaprezentowano wydaną w 2011 roku przez  Książnicę Podlaską książkę Felicji Raszkin-Nowak „Moja gwiazda”. Utwór ten przełożył na język esperanto Tomasz Chmielik. Na sali była obecna 82-letnia autorka, od roku 1971 mieszkająca wraz z rodziną w Kopenhadze.

Podczas spotkania wyświetlono też film „Garnek złota” wyprodukowany przez Telewizję Białystok, opowiadający o wojennych losach samej Felicji Nowak a także rodziny Szapiro, przede wszystkim największego białostockiego esperantysty okresu międzywojennego – Jakuba Szapiro. Tytuł filmu odnosi się do słów, które kiedyś usłyszała jego bohaterka na temat swoich wybawców. Jak wspomina Felicja Raszkin-Nowak: „Ktoś mi opowiedział zupełnie zabawną historię, że rzekomo oni dostali ode mnie garnek złota”.

Felicja Raszkin-Nowak wspominała „dobrych ludzi”, którzy uratowali jej życie. Po 2 latach w getcie białostockim udało jej się wykorzystać nadarzającą się okazję i uciec. Miała wtedy 19 lat. Jej matka została w getcie i wkrótce wywieziono ją prawdopodobnie do Majdanka, gdzie zginęła.

 „Dobrzy ludzie” – którzy nie chcieli nigdy, by ich nazwisko zostało ujawnione – ukrywali ją u siebie aż do końca wojny. Za ich bohaterstwo Instytut Yad Vashem nadał im tytuł „Sprawiedliwy wśród narodów świata”.