Po „Nike” premiera, czyli „Nasza klasa” Tadeusza Słobodzianka

Maria Zawadzka, 16 listopada 2016
3 października Tadeusz Słododzianek został uhonorowany Literacką Nagrodą „Nike” za „Naszą klasę”. Już w chwili ogłoszenia werdyktu zwrócono uwagę, że po raz pierwszy nagrodę otrzymał dramat.

Sam Tadeusz Słobodzianek nie pozostawiał wątpliwości, mówił – „zawsze piszę na scenę” – a  w ostatnich słowach zapraszał na premierę. Polska premiera jego sztuki w reżyserii Ondreja Spišáka odbędzie się w Warszawie w Teatrze na Woli, 16 października o godzinie 19.

Wydana przez słowo / obraz/ terytoria„Nasza klasa” to dramat mówiący o tragicznych losach ludzi, którzy najpierw żyją obok siebie, a potem się mordują. Nie jest to tekst z tezą, a reżyser sięgający po niego musi odrzucić proste, binarne opozycje i szukać egzystencjalnego doświadczenia czasów wojny.

Słobodzianek powtarza, że chodzi mu o katharsis. Celem nie jest tu kolejny głos w polemice historyków, śledczych, polityków, czy publicystów, ale przeżycie. To odbiorca ma wziąć udział w tym dramacie.

Poza jego uniwersalną wymową – został on bardzo dobrze przyjęty między innymi w Anglii i w Izraelu – w Polsce zyskuje on kolejny kontekst. Są nim stosunki polsko-żydowskie. Sprawiedliwi wśród Narodów Świata, szmalcownicy i reszta społeczeństwa, często prezentująca postawę bierności. Trzy figury, z których ostatnią najliczniejszą zwykle się pomija, a dwie pierwsze w nieuzasadniony sposób sobie przeciwstawia.

Tadeusz Słododzianek pisał „Naszą klasę” mając w pamięci prace Anny Bikont i Jana Grossa. Ich ustalenia stały się materiałem dla teatru. Jak podkreślała w laudacji przewodnicząca jury Literackiej Nagrody „Nike” prof. Grażyna Borkowska: „Dramat Słobodzianka jest częścią, elementem pracy żałoby, której trzeba dokonać, by historia Żydów, nie tylko z Jedwabnego, stała się częścią naszego doświadczenia – historycznego i moralnego”.

Autor w czytelny sposób nawiązuje do pogromu polskim miasteczku Jedwabne, który miał miejsce 10 lipca 1941 roku. Podczas tamtych wydarzeń przedstawiciele społeczności żydowskiej zostali zagnani do stodoły i spaleni żywcem.

Choć sprawa ta była znana, stała się głośna dopiero w 2000 roku, kiedy Jan Gross opublikował pracę „Sąsiedzi”. Podobnie jak wydana w 2004 roku książka Anny Bikont „My z Jedwabnego”, była ona nominowana do „Nike”.

Dramat „Nasza Klasa”przedstawia Polaków i Żydów z jednej szkoły powszechnej, z miasteczka położonego na wschodzie Polski. Społeczność żydowska żyje tu obok społeczności polskiej, sąsiad obok sąsiada. Losy bohaterów zaczynamy śledzić w latach 20. Ci którzy razem się bawią, potem stają się katami i ofiarami.