„Godna naśladowania postawa”. W 74. rocznicę „Żegoty” Warszawa uhonorowała Władysława Bartoszewskiego

Mateusz Szczepaniak, 7 grudnia 2016
Od niedzieli 4 grudnia 2016 roku imię Władysława Bartoszewskiego nosi ważne miejsce dla polsko-żydowskiej historii czasu Zagłady – skwer przy ul. Ogrodowej w Warszawie, znajdujący się na tyłach gmachu Sądów, który podczas II wojny światowej był przestrzenią graniczną między tzw. aryjską stroną a warszawskim gettem – był istotnym punktem kontaktowym i miejscem przekazywania pomocy gettu. Uroczystość odbyła się w 74. rocznicę powstania Rady Pomocy Żydom „Żegota”, której członkiem był Władysław Bartoszewski.

Wraz z zamknięciem warszawskiego getta 16 listopada 1940 r. budynek Sądów Grodzkich stał się przestrzenią graniczną: był wyłączony z getta, ale mogli w nim przebywać Żydzi. Wchodzili do Sądów od ul. Leszno, nie-Żydzi od ul. Białej. Przy wszystkich wejściach do budynku znajdowały się posterunki policji żydowskiej, polskiej i niemieckiej, której zadaniem było kontrolowanie wchodzących osób. Z założenia w Sądach powinni przebywać jedynie interesanci, jednak budynek ten stał się przede wszystkim miejscem spotkań, prowadzenia nielegalnych interesów i szmuglu. Działała tu m.in. giełda walut i kruszców. Sądy były też jednym z popularniejszych, bo najwygodniejszych, miejsc ucieczki na tzw. stronę aryjską.

Pomysł uhonorowania Władysława Bartoszewskiego w tym symbolicznym miejscu zdobył poparcie prezydentów Polski Bronisława Komorowskiego i Niemiec Joachima Gaucka, a także szerokie poparcie społeczne. Z tego powodu prezydent Warszawy Hanna Gronkiewicz-Waltz zwolniła Radę Warszawy z prawa wstrzymania się z decyzją w okresie pięciu lat od śmierci patrona i zgodziła się na głosowanie w tej sprawie. 20 października 2016 roku projekt został przyjęty przez radnych. 

W uroczystości 4 grudnia 2016 roku wziął udział syn Władysława Bartoszewskiego – Władysław Teofil, przedstawiciele władz Warszawy, prezes Trybunału Konstytucyjnego Andrzej Rzepliński, przedstawiciele Sejmu i Senatu, środowiska kombatanckie oraz wielu mieszkańców Warszawy.

Podczas uroczystości Hanna Gronkiewicz-Waltz mówiła, że Władysław Bartoszewski jest „patronem walki o demokratyczne państwo prawa, o europejską i otwartą Polskę”. Podkreśliła, że jest to „godna do naśladowania postawa”.

Z kolei ambasador Izraela Anna Azari zwróciła się w liście do uczestników uroczystości: „Był jednym z architektów stosunków polsko-izraelskich i jeśli dziś mówi się, że relacje te określa się mianem strategicznych, to niemała jest w tym jego zasługa”.

Trzy dni po uroczystości skwer został zniszczony przez wandala. Szkody zostały niezwłocznie naprawione, a Urząd Miasta planuje już gruntowne uporządkowanie tej przestrzeni.

Wkrótce Władysław Bartoszewski zostanie także patronem skweru w Raciborzu.

Władysław Bartoszewski (1922-2015) był żołnierzem Armii Krajowej, uczestnikiem Powstania Warszawskiego, więźniem obozu Auschwitz-Birkenau, członkiem Rady Pomocy Żydom „Żegota”, Sprawiedliwym wśród Narodów Świata. W wolnej Polsce ministrem spraw zagranicznych, publicystą, historykiem, pisarzem i działaczem społecznym. W ostatnich latach pełnił funkcję pełnomocnika Prezesa Rady Ministrów do spraw dialogu międzynarodowego. Jego historia na naszym portalu – czytaj więcej.