Dni Pamięci Ofiar Gestapo 2017

Mateusz Szczepaniak / English translation: Andrew Rajcher, 4 września 2017
W dniach 8-12 września w Krakowie odbędą się 11. Dni Pamięci Ofiar Gestapo, organizowane przez Muzeum Historyczne Miasta Krakowa dla zachowania pamięci o tragicznej historii Domu Śląskiego przy ul. Pomorskiej 2. Pod tym adresem w latach II wojny światowej mieściła się siedziba Komendy Policji i Służby Bezpieczeństwa w dystrykcie Kraków, m.in. Tajnej Policji Państwowej (Geheime Staatspolizei) – gestapo. Tegoroczna edycja Dni Pamięci zostanie poświęcona Polakom ratującym Żydów podczas Zagłady, a jej patronami będą Tadeusz Paziuk i Zbigniew Kluska, wybrani przez mieszkańców Krakowa w plebiscycie.

W obchodach wezmą udział kombatanci, przedstawiciele władz państwowych i samorządowych, kompania reprezentacyjna Wojska Polskiego, uczniowie krakowskich szkół oraz mieszkańcy Krakowa. W programie uroczystości zaplanowano m.in. uroczysty apel ku czci ofiar gestapo, złożenie kwiatów pod tablicą pamiątkową przed Domem Śląskim przy ul. Pomorskiej 2, a także pokazy filmów archiwalnych i prelekcje przygotowane przez pracowników oddziału Muzeum Historycznego Miasta Krakowa – Ulica Pomorska. Podczas tegorocznej edycji Dni Pamieci zwracamy szczególną uwagę na następujące punkty programu, dotyczące problematyki ratowania Żydów podczas Zagłady:

8 września (poniedziałek) o godz. 11.30-15.00 odbędzie się I blok konferencji „Dlaczego warto wracać do bolesnej przeszłości?” (sala wykładowa LOK, ul. Pomorska 2), podczas którego referaty wygłoszą m.in.:

dr Mateusz Szpytma (zastępca prezesa Instytutu Pamięci Narodowej), Stosunek społeczeństwa polskiego do zagłady Żydów, dr s. Teresa Antonietta Frącek (dyrektor archiwum Zgromadzenia Sióstr Franciszkanek Rodziny Maryi), Wkład Kościoła katolickiego, zwłaszcza zgromadzeń zakonnych żeńskich, w ratowanie Żydów w okresie okupacji niemieckiej, dr Grzegorz Berendt (wicedyrektor Muzeum II Wojny Światowej w Gdańsku), Stosunek ludności polskiej do Zagłady Żydów na terenach zajętych przez Werhmacht po 1941 r., dr Martyna Grądzka-Rejak (Biuro Badań Historycznych Instytutu Pamięci Narodowej), Zagłada Żydów krakowskich w kontekście postaw ludności polskiej, dr hab. Janusz Wróbel (Oddział Instytutu Pamięci Narodowej w Łodzi), Stosunek ludności polskiej do Zagłady Żydów na terenie Kraju Warty, dr Marcin Urynowicz (Biuro Badań Historycznych Instytutu Pamięci Narodowej), Zagłada Żydów warszawskich w kontekście postaw ludności polskiej.

Tego dnia o godz. 17.00 na pl. Inwalidów odbędzie się także inauguracja wystawy plenerowej Cierpieli i ginęli dla innych, poświęconej krakowianom represjonowanym przez Niemców za pomoc Żydom.

9 września (środa) o godz. 10.00-13.00 odbędzie się II blok konferencji „Dlaczego warto wracać do bolesnej przeszłości?” (sala wykładowa LOK, ul. Pomorska 2), podczas którego referaty wygłoszą m.in.:

Bartosz Heksel (Muzeum Historyczne Miasta Krakowa), Rada Pomocy Żydom na wystawie MHK „Kryptonim Żegota – ukryta pomoc – pomoc ukrytym”, Ewa Kołomańska (Muzeum Wsi Kieleckiej), Przez pryzmat pogromu. Problematyka upamiętnienia Polaków ratujących Żydów na Kielecczyźnie w latach II wojny światowej, Ewa Koper (Muzeum – Miejsce Pamięci w Bełżcu), Pomoc w cieniu obozu zagłady – historie Sprawiedliwych z Bełżca.

12 września (wtorek), godz. 09.00–17.00 (ul. Pomorska 2) odbędzie się gra terenowa „W służbie Ojczyźnie i bliźniemu”, opowiadająca o konspiracyjnej działalności Szarych Szeregów oraz pomocy dla ludności żydowskiej.

Pełny program dostępny jest na stronie internetowej Muzeum Historycznego Miasta Krakowa.

* * *

Patroni 11. Dni Pamięci Ofiar Gestapo:

Tadeusz Paziuk (1894-1944) przez wiele lat służył w Policji Państwowej. Później w latach 1927-1931 pracował w Poselstwie Rzeczypospolitej Polskiej w Rio de Janeiro, a następnie w latach 1933-1939 był komornikiem Sądu Grodzkiego w Niemirowie, Chodorowie i Tarnopolu. W czasie II wojny światowej przeniósł się do Krakowa i zamieszkał przy ul. Siemiradzkiego 6. W 1943 r. został aresztowany przez gestapo za pomoc udzieloną Żydówce i osadzony w więzieniu przy ul. Montelupich. Wyrokiem sądu z 29 stycznia 1944 r. został zamordowany. Jego nazwisko figuruje na tzw. afiszu śmierci: „Komornik sądowy Tadeusz Paziuk z Krakowa za przychylność okazaną Żydówce przez udzielenie schronienia”.

Zbigniew Kluska (1918-1944) był studentem wydziału lekarskiego Uniwersytetu Jagielońskiego w Krakowie. Od grudnia 1940 r. służył w Związku Walki Zbrojnej. W wyniku donosu został 15 grudnia 1943 r. aresztowany przez gestapo podczas dyżuru w szpitalu przy ul. Kopernika 17 w Krakowie. Po przesłuchaniach w budynku przy ul. Pomorskiej 2 został osadzony w więzieniu przy ul. Montelupich i oskarżony o „rozprowadzanie pism wywrotowych i wiedzy o nielegalnym posiadaniu broni a nie powiadomieniu o tym władzy”. Wyrokiem sądu z 29 stycznia 1944 r. został rozstrzelany.