„(A)pollonia” na Festiwalu Konfrontacje Teatralne w Lublinie
„(A)pollonia”, której premiera odbyła się 16 maja 2010 roku w Warszawie, oparta jest między innymi na tekstach Ajschylosa, Eurypidesa, Hanny Krall, J. M. Coetzeego i Jonathana Littella.
Spektakl ten podejmuje problem ofiary i ofiarowania w kontekście odpowiedzialności, która staje się wyłącznie sprawą międzyludzką. Reżyser stawia pytanie nie tylko o sens ofiary, ale także o jej konsekwencje, o granice cierpienia i poświęcenia.
Bohaterkami przedstawienia stają się trzy kobiety: Ifigenia, Alkestis i Apolonia Machczyńska. Jak można przeczytać w opisie spektaklu na stronie warszawskiego Nowego Teatru, są to „trzy ofiary z ludzkiego życia, ofiary losu, przeznaczenia, wojen, ofiary przymusowe i dobrowolne. Składane w czasach mitycznych, kiedy bogowie mieszali się jeszcze do ludzkich spraw i w XX wieku, kiedy było już za późno na jakiekolwiek boskie interwencje, a los ofiar utracił literacki charakter tragedii i stał się tematem dotkliwego reportażu. (…)
Warlikowski burzy niezłomne przekonania na temat ofiarowania. Czy te strzeliste akty nie powinny budzić wątpliwości? Co, jeśli jedno ofiarowanie pociąga za sobą inne ofiary? Czy ten pochód w ogóle można zatrzymać?”.
Ifigenia, poświęcona przez swojego ojca Agamemnona, godzi się na śmierć dla dobra ojczyzny. Alkestis, kochająca żona, postanawia ofiarować swoje życie, by ratować męża Admeta. Trzecią bohaterką jest Apolonia Machczyńska-Świątek, Sprawiedliwa wśród Narodów Świata, która w czasie drugiej wojny światowej przyszła z pomocą ponad dwudziestu Żydom.
Apolonia Machczyńska-Świątek w 1942 roku przyjęła do swojego domu w Kocku jedenaścioro Żydów, uciekinierów z miejscowego getta. Mimo że miała już trójkę dzieci i była w zaawansowanej ciąży, nie wahała się udzielić im pomocy. Zorganizowała dla nich papiery i przeniosła ich do Warszawy.
Pośród nich była Rywka Goldfinger, która przeżyła Zagładę, a po wojnie wyjechała do Izraela. Sprawiedliwa zorganizowała dla niej „aryjskie papiery”. Pomogła też kilku innym uciekinierom, których ukryła w swojej piwnicy.
W styczniu 1943 roku Apolonia Machczyńska-Świątek pomagała Żydom ukrywającym się w lesie, w pobliżu jej domu. Doniósł na nią Polak pracujący dla nazistów. Choć Sprawiedliwą uprzedził niemiecki policjant i kobieta pobiegła ostrzec ukrywanych – nikomu nie udało się uciec. Wszyscy Żydzi zostali zabici. Ona sama schroniła się we wsi Plebanki, gdzie Niemcy odnaleźli ją i zastrzelili.
W 1997 roku Apolonia Machczyńska została uhonorowana tytułem „Sprawiedliwy wśród Narodów Świata” za ratowanie Żydów w czasie drugiej wojny światowej. Więcej o Apolonii Machczyńskiej.
