Komórka „Felicja”

„Felicja” to kryptonim jednej z komórek Rady Pomocy Żydom „Żegota”. Jej założyciel – Maurycy Herling-Grudziński (brat Gustawa, pisarza), nazwał prywatną inicjatywę imieniem żony. Żydowski adwokat działał poza gettem. Do momentu włączenia się w struktury Rady organizował pomoc na własną rękę. Pomagał w ucieczce na tzw. aryjską stronę, dawał schronienie na terenie własnego domu w Boernerowie koło Warszawy (dziś w dzielnicy Bemowo), wyszukiwał kolejne kryjówki. Pod opieką „Felicji” pozostawała jedna piąta Żydów ukrywających się na terenie Warszawy.

Dzięki Herlingowi-Grudzińskiemu przetrwała dokumentacja obejmująca 494 nazwiska i kwoty miesięcznych wypłat, które otrzymywali za pośrednictwem łączniczek i łączników w okresie od grudnia 1943 do marca 1944 r. podopieczni „Felicji”. Ignorując polecenie zniszczenia kwitów, zakopał je w ogrodzie.

Maria Hochberg-Mariańska, współpracowniczka krakowskiego oddziału Rady, wyjaśniała po latach zasadę opisywania kwitów: „Dla kamuflażu ustaliliśmy na jednym z posiedzeń, że każdą wypłaconą Żydom sumę, tak na kwitach, jak i na wykazach, pisze się w jednostkach dziesięć w miejsce tysiąca i datę o dziesięć lat wstecz. Był to bardzo naiwny kamuflaż, a zwłaszcza nie wszyscy łącznicy, nie wszyscy podopieczni posługiwali się nim, jak widać z kwitów”.

Archiwum „Felicji” znajduje się w zbiorach Ossolineum. 187 karteczek – pokwitowań odbioru pieniędzy – stanowi dziś niezwykłe świadectwo finansowej pomocy „Żegoty”. Od 4 grudnia 2017 r. wybrane kwity prezentowane są w wystawie stałej Muzeum POLIN. 

 Karolina Dzięciołowska, grudzień 2017 


Czytaj więcej o Radzie Pomocy Żydom „Żegota”

Przedstawiamy m.in. historie członków i członkiń Rady, jej strukturę, mechanizmy działania,
upamiętnienia w Polsce i Izraelu oraz pamiątki ze zbiorów Muzeum POLIN.


Bibliografia

Marek Arczyński, Wiesław Balcerak, Kryptonim „Żegota”. Z dziejów pomocy Żydom w Polsce 1939-1945, Warszawa 1979.
Anna Bikont, Sendlerowa. W ukryciu, Warszawa 2017.
Teresa Prekerowa, Konspiracyjna Rada Pomocy Żydom w Warszawie 1942-1945, Warszawa 1982.
Gunnar S. Paulsson, Utajone miasto. Żydzi po aryjskiej stronie Warszawy (1940-1945), Kraków 2007.
Ten jest z ojczyzny mojej. Polacy z pomocą Żydom 1939-1945, oprac. W. Bartoszewski, Z. Lewinówna, Warszawa 2007.
„Żegota”. Rada Pomocy Żydom 1942-1945. Wybór dokumentów, oprac. A. K. Kunert, Warszawa 2002.
„Żegota. Dokumenty 1942-1945”, oprac. M. Olczak, Warszawa 2017.