Członkowie „Żegoty”

W skład Rady weszli przedstawiciele różnych partii politycznych – zarówno prawicowych, jak i lewicowych, polskich i żydowskich: Polskiej Partii Socjalistycznej – Wolność, Równość, Niepodległość (PPS-WRN), Robotniczej Partii Polskich Socjalistów (RPPS), Stronnictwa Demokratycznego (SD), Stronnictwa Ludowego (SL), Frontu Odrodzenia Polski (FOP), Powszechnego Żydowskiego Związku Robotniczego (Bundu) i Żydowskiego Komitetu Narodowego (ŻKN).

Poniżej przedstawiamy biogramy wybranych członków i członkiń Rady w układzie alfabetycznym:

Ferdynand Arczyński, ps. „Marek” (1900-1979). Przed wojną prezes Okręgu Związku Powstańców Śląskich i pracownik Polskich Kolei Państwowych. W czasie II wojny światowej pełnił funkcję prezesa zarządu okręgowego Stronnictwa Demokratycznego w województwie krakowskim. W 1943 r. został sekretarzem generalnym Stronnictwa Demokratycznego. Działacz Rady Pomocy Żydom „Żegota” w latach 1942-1945, należał do prezydium Rady i był skarbnikiem organizacji.

„(…) niestrudzony wędrowiec w służbie »Żegoty«, zawsze wspierany przez dzielne »łączniczki«, oddane sprawie i jemu na śmierć i życie. (…) Arczyński, nasz »Mareczek«, ruchliwy jak żywe srebro, znał absolutnie wszystkich ze trzech zarządów RPŻ, a ponadto wielu podrozdzielców i podopiecznych. Narażał się diabelnie, ale wydawało się przy tym, że traktuje to wszystko jak jakiś wielki wyczyn sportowy” – wspominał go Stanisław W. Dobrowolski.

Po wojnie został wicesekretarzem generalnym Centralnego Komitetu Stronnictwa Demokratycznego, w latach 1946-1947 pełnił obowiązki sekretarza generalnego Bloku Stronnictw Demokratycznych przed wyborami do Sejmu Ustawodawczego. Od 1950 r. pracował zawodowo jako dziennikarz. Był współzałożycielem i wieloletnim prezesem Polskiego Towarzystwa Turystyczno-Krajoznawczego. W 1965 r. został uhonorowany tytułem Sprawiedliwy wśród Narodów Świata.

Czytaj więcej »

Władysław Bartoszewski, ps. „Teofil” (1922-2015). Więzień Auschwitz, żołnierz Armii Krajowej, pracownik Wydziału Informacji Biura Informacji i Propagandy Komendy Głównej AK oraz referatu żydowskiego Departamentu Spraw Wewnętrznych Delegatury Rządu RP na Kraj, działacz Frontu Odrodzenia Polski. Od grudnia 1942 r. członek Rady Pomocy Żydom „Żegota”. Walczył w powstaniu warszawskim.

Po wojnie więziony i represjonowany. W III RP minister spraw zagranicznych, a w ostatnich latach życia pełnomocnik Prezesa Rady Ministrów RP ds. dialogu międzynarodowego. Odegrał istotną rolę w procesie pojednania polsko-niemieckiego. Niezwykle ważne znaczenie miały dla niego stosunki polsko-żydowskie.

W 1963 r. odebrał przyznany Radzie Pomocy Żydom „Żegota” tytuł Sprawiedliwych wśród Narodów Świata. Z tej okazji zasadził w Ogrodzie Sprawiedliwych w Yad Vashem pamiątkowe drzewo. Był także jednym z pierwszych Polaków, który otrzymał ten tytuł. W 1991 r. został honorowym obywatelem Państwa Izrael. 

Czytaj więcej »

Adolf Berman, ps. „Borowski”, „Adam” (1906-1978). Psycholog, dr filozofii, syjonistyczny działacz społeczno-polityczny, pionier poradnictwa zawodowego w międzywojennej Polsce, do 1939 r. kierownik ośrodka poradnictwa psychotechnicznego, zaś od 1940 r. dyrektor Centrali Towarzystw Opieki nad Sierotami i Dziećmi Opuszczonymi „Centos” w getcie warszawskim. Członek Poalej Syjon-Lewica. Od października 1942 r. w Prezydium Żydowskiego Komitetu Narodowego i jego reprezentant wobec konspiracyjnych władz polskich. Z ramienia ŻKN od stycznia 1943 do lipca 1944 r. pełni funkcję sekretarza Rady Pomocy Żydom „Żegota”. Mąż wybitnej działaczki społecznej Barbary Temkin (1907-1953) oraz brat jednego z najważniejszych polskich polityków wczesnych lat powojennych, Jakuba Bermana (1901-1984).

Odnośnie pomocy Żydom pisał: „Przyjdzie jeszcze czas na wielką Złotą Księgę Polaków, którzy w tych strasznych czasach pogardy podali bratnią dłoń Żydom, ratowali ich od śmierci”.

Od 1950 r. w Izraelu, członek partii „Mapam”, potem Komunistycznej Partii Izraela. Aktywny w Lidze przyjaźni Polsko-Izraelskiej. Autor m.in. wspomnień Vos der gojrł hot mir bashert (Co przeznaczył mi los), Izrael 1980. Wspomnienia napisała też jego żona: Dziennik z podziemia, Basia Temkin-Bermanowa, Warszawa 2000.

Czytaj więcej »

Władysława Laryssa Chomsowa, (1891-1966). Działaczka społeczna i polityczna, przewodnicząca okręgowej Rady Pomocy Żydom „Żegota” we Lwowie.

Zygmunt Chotiner pisał o niej: „Jestem głęboko przekonany, że nie ma słów, którymi można by opisać to, co usiłowała czynić i co musiała wycierpieć za pomoc udzielaną nam Żydom... Jest człowiekiem gorącego serca, szlachetnym, czystym i my wszyscy, którzy ją znamy, poczuwamy się do ogromnej wdzięczności za wszystko, co dla nas robiła, za to, że narażała własne życie, by ratować nasze”. Uratowani przez nią Żydzi nazywali ją „aniołem ze Lwowa”, ona zaś mówiła o nich jako o swoich dzieciach i wnukach.

W 1966 r. została uhonorowana tytułem Sprawiedliwej wśród Narodów Świata. W tym samym roku zmarła.

Czytaj więcej »

Anna Dobrowolska, ps. „Michalska” (1889-1951). Nauczycielka, działaczka społeczna. Należała do Stronnictwa Demokratycznego, które reprezentowała w krakowskiej Radzie Pomocy Żydom „Żegota”. W  mieszkaniu przy ul. Wielopole 6 w Krakowie, jako skarbniczka organizacji, prowadziła księgi kasowe Rady, gromadziła kwity, przechowywała archiwum i pieniądze. Dobrowolska należała też do komórki legalizacyjnej, która zajmowałą się wyrabianiem fałszywych dokumentów.

„Skromna nauczycielka czy kierowniczka szkoły, osoba samotna, małomówna, oddająca cały swój wolny czas sprawie. Udzielała […] mieszkania na Wielopolu na nasze liczne zebrania, ślęczała całymi wieczorami nad żmudną buchalterią, aby potem wraz z Komisją Rewizyjną weryfikować owe ulotne, miniaturowe często karteczki – świadectwa dysponowania publicznym groszem, lub kwitujące często szyfrem otrzymane zapomogi, parafowane przez podrozdzielców i nas, członków RPŻ” – wspominał ją Stanisław W. Dobrowolski.

Po zakończeniu wojny nadal w Stronnictwie Demokratycznym, była również działaczką Wojewódzkiej Ligii do Walki z Rasizmem. W 1984 r. została pośmiertnie uhonorowana tytułem Sprawiedliwej wśród Narodów Świata.

Czytaj więcej »

Stanisław Wincenty Dobrowolski, ps. „Stanisław”, „Staniewski” (1915-1993). Prawnik, dyplomata, polityk i działacz społeczny związany z Polską Partią Socjalistyczną – Wolność, Równość, Niepodległość. Przewodniczący krakowskiego oddziału Rady Pomocy Żydom „Żegota”.

„Był to miły młody człowiek, tak spokojny i zrównoważony, że wystarczyło mi wejść do biura przy Jagiellońskiej, żeby się poczuć pewną i bezpieczną. (…) Stawiał do dyspozycji Rady wszystko: swoje biuro, różnorodne kontakty i niestrudzoną pracę, choć przecież „Żegota” była tylko częścią jego działalności konspiracyjnej” – wspominali go Mieczysław i Maria Mariańscy.

W 1946 r. współzakładał Ogólnopolską Ligę do Walki z Rasizmem – ideologiczną kontynuatorkę „Żegoty”. Poseł PPS na Sejm Ustawodawczy (1947-1952), ambasador PRL w Danii (1957-1963), negocjator układu granicznego między PRL a RFN (1969-1970), ambasador Polski w Grecji (1972-1974). Pracownik naukowy Polskiej Akademii Nauk (1982-1984). W 1979 r. został uhonorowany tytułem Sprawiedliwego wśród Narodów Świata.

Czytaj więcej »

Leon Feiner (1886-1944). Członek i jeden z najaktywnieszjych działaczy Bundu, adwokat, który przed wojną wielokrotnie bronił członków organizacji socjalistycznych. Podczas II wojny światowej członek Rady Pomocy Żydom „Żegota”, a od sieprnia 1944 r. do stycznia 1945 r. jej przewodniczący.

Władysław Bartoszewski tak wspominał Feinera: „Doskonałe kontakty z Komendą Główną AK, Delegaturą, PPS-WRN, a także z lewicą socjalistyczną miał dr Leon Feiner, autor jednego z najnowocześniejszych raportów żydowskiego podziemia do rządu w Londynie. Przed wojną był znanym, dobrze prosperującym adwokatem w Krakowie. Osadzono go w Berezie, na podstawie fałszywych oskarżeń o komunizm, być może dlatego jednym z jego okupacyjnych pseudonimów było »Berezowski«. Niewątpliwie lewicowiec. Na pewno nie był komunistą. Człowiek o dużym doświadczeniu społecznym, wielkiej inteligencji i poczuciu humoru. Wyglądał jak starszy szlagon, siwa czupryna, siwe wąsy, prowincjonalny szlachcic, który przybył do miasta, jak ze sztuk Michała Bałuckiego czy Józefa Blizińskiego”.

Zmarł w Lublinie 22 lutego 1945 r. na chorobę nowotworową. Został pochowany na cmentarzu żydowskim przy ul. Okopowej.

Czytaj więcej »

Szymon Gottesman, ps. „Józef Bogucki” (1886-?). Doktor prawa, adwokat, działacz społeczny i polityczny, syjonista. W czasie II wojny światowej uciekł z Krakowa do Warszawy, gdzie współpracował z prezydium Żydowskiego Komitetu Narodowego. Sekretarz Rady Pomocy Żydom „Żegota” w ostatnich miesiącach wojny. Po wojnie wyemigrował do Brazylii (Rio de Janerio).

Współpraca z ŻKN miała na ogół charakter pomocy dla ukrywających się Żydów. Współpracował on blisko na tym tle z Danielem Guzikiem, kierującym jednym z trzech „skrzydeł” ŻKN skupiającym grupy podopiecznych. Brał także udział w pomocy dostarczanej do obozów na prowincji, szczególnie interesował się obozem w Płaszowie. Z tego też względu związany z działalnością RPŻ. W czasie powstania warszawskiego w Śródmieściu. Następnie znalazł się w Milanówku gdzie Ferdynand Arczyński i Mikołaj Feiner reaktywowali „Żegotę”. Na skutek nieobecności A. Bermana powołano go na funkcję sekretarza „Żegoty”, którą pełnił do stycznia 1945 r.

Po wojnie aktywny w partii syjonistycznej. Publikował m.in. w piśmie „Ichud”. W listopadzie 1947 r., przebywając już w Brazylii, kontaktował się z Centralnym Komitetem Żydów Polskich (CKŻP) w sprawie odzyskiwania własności przez zamieszkałych tam niezamożnych obywateli polskich.

Czytaj więcej »

Julian Grobelny, ps. „Trojan” (1893-1944). Lewicowy działacz niepodległościowy i społeczny. Uczestnik powstań śląskich. Autor artykułów w prasie socjalistycznej i wolnomyślicielskiej. Członek Stowarzyszenia Myśli Wolnej. Od stycznia 1943 do lutego 1944 r. z ramienia Polskiej Partii Socjalistycznej – Wolność. Równość. Niepodległość przewodniczący Rady Pomocy Żydom „Żegota”. Pierwszy powojenny starosta powiatu Mińsk Mazowiecki. Odznaczony Śląską Wstęgą Waleczności i Zasługi (1921), Medalem Niepodległości (1937), tytułem Sprawiedliwego wśród Narodów Świata (1987).

Pozostawał w ścisłym kontakcie z członkami Bundu i Żydowskiej organizacji Bojowej (ŻOB), dostarczając im materiałów wybuchowych i szkoląc w zakresie ich produkcji. Bardzo przeżywał powstanie w getcie warszawskim, jego żona wspominała: „Podczas likwidacji getta pamiętam chodziliśmy wzdłuż murów, wtedy gazowano i palono getto. „Trojan” płakał, pierwszy raz widziałam go tak załamanego, każdą petardę witał »to nasze bronią się«”. Chodzenie wzdłuż murów miało cel praktyczny, pomoc wychodzącym włazami kanalizacji miejskiej, której plany także dostarczył swym żydowskim współpracownikom.

10 października 1944 r. mianowany przez Polski Komitet Wyzwolenia Narodowego pierwszym po zakończeniu okupacji niemieckiej starostą powiatowym w Mińsku Mazowieckim. Funkcję tę pełnił do swej śmierci. Pochowany na tamtejszym cmentarzu wojskowym.

Czytaj więcej »

Maria Hochberg (Miriam Peleg), ps. „Mariańska”, „Ewa” (1913- 1996). Pisarka, dziennikarka, autorka i redaktorka dodatku dla dzieci w „Nowym Dzienniku”. W czasie wojny posługiwała się „aryjskim” dokumentami, w tym przedwojennym dowodem tożsamości na nazwisko Maria Górska. Współpracowała z konspiracyjnym środowiskiem Polskiej Partii Socjalistycznej. W 1943 r. weszła w skład krakowskiego oddziału Rady Pomocy Żydom „Żegota” jako przedstawicielka społeczności żydowskiej. Dostarczała nielegalne dokumenty oraz zasiłki pieniężne. Pomogła m.in.: rodzinie Libermannów i Aleksandrowiczów, Izaakowi Birnbaumowi,  Szymonowi Zajdowowi, uciekinierowi z obozu Auschwitz oraz uciekinierom z obozu janowskiego we Lwowie – Michałowi Borwiczowi i Janinie Hescheles.

„(…) Nie znająca strachu łączniczka, podejmująca się każdej niebezpiecznej funkcji, często wraz ze swoim mężem Mietkiem (spędził ostatni rok okupacji na Węgrzech), również bardzo narażającym się łącznikiem, docierającym nawet do Lwowa i ryzykancko do swojego miasta rodzinnego, tzn. do Tarnowa” – wspominał ją Stanisław W. Dobrowolski.

W latach 1945-1948 kierowała Referatem Opieki nad Dzieckiem przy Wojewódzkim Komitecie Żydowskim w Krakowie, współpracowała z krakowskim oddziałem Centralnej Żydowskiej Komisji Historycznej. W 1948 r. z mężem Mieczysławem Kurzem (ps. „Piotrowski”) i synem Romanem wyemigrowała z Polski, najpierw do Francji, a w lipcu 1949 r. do Izraela, gdzie przyjęła nazwisko Miriam Peleg.


Roman Jan Jabłonowski, ps. „Jurkiewicz”, „Gruszecki”, J. Janowski”, „Marian Kozłowski”, (1886-1963). Działacz socjalistyczny i komunistyczny, dr filozofii. Od maja do lipca 1944 r. pełnił funkcję prezesa Rady Pomocy Żydom „Żegota”.

W okresie II wojny światowej związał się ze Związkiem Syndykalistów Polskich (ZSP) oraz PPS – Wolność, Równość, Niepodległość (PPS-WRN). Z tego też względu po aresztowaniu Juliana Grobelnego, przewodniczącego Rady Pomocy Żydom „Żegota” został w maju 1944 r. wyznaczony przez PPS-WRN jako osoba zastępująca go na tym stanowisku. Funkcję tę pełnił do wybuchu powstania warszawskiego. Po powstaniu „Żegotą” kierował jeden z dotychczasowych zastępców Grobelnego, Leon Feiner z Bundu.

Po wojnie nieaktywny w życiu politycznym z uwagi na brak zaufania do niego ze strony komunistycznych elit. Zajmował jednak wysokie stanowiska w branży ubezpieczeniowej (sekretarz generalny Związku Zawodowego Bankowców i Ubezpieczeniowców) oraz pracował na stanowisku referenta w Centralnym Związku Spółdzielczości Pracy. W 1956 r. zrehabilitowany przez Centralną Komisję Kontroli Partyjnej PZPR i przyjęty do grona partii.

Pochowany w Warszawie na Cmentarzu Wojskowym na Powązkach.

Czytaj więcej »

Jerzy Matus, ps. „Bocheński”, „Lech”, „Zagroda”, ( 1910-1972). Prawnik, działacz ludowy. W czasie wojny członek Okręgu VI Batalionów Chłopskich. Od 1943 r. działał w krakowskiej Radzie Pomocy Żydom „Żegota”, w której reprezentował ruch ludowy. W domu Matusów mieściła się komórka legalizacyjna.

„Na terenie Krakowa i naszego okręgu czynny udział w organizowaniu tej pomocy [Żydom] brał mój mąż i dlatego nie tylko byłam poinformowana o tej działalności, ale osobiście pomagałam mu, głównie w wyrabianiu kenkart, metryk, zaświadczeń z pracy dla Żydów, a niejednokrotnie osobiście przekazywałam te dokumenty – na terenie Krakowa – Żydom, według adresów, które mi Jerzy przekazywał”, wspominała Barbara Matus.

W 1953 r. Matus został aresztowany pod zarzutem konspiracyjnej działalności w ruchu ludowym i skazany na 15 lat więzienia. W związku z amnestią zwolniono go w 1956 r. Pod koniec 1956 r. był radcą prawnym Dzielnicowej Spółdzielni Pracy Konserwacji i Remontów Budowlanych „Grzegórzki” w Krakowie. W 1982 r. Jerzy Matus został pośmiertnie uhonorowany tytułem Sprawiedliwego wśród Narodów Świata.


Ludwik Rostkowski (1894-1973). Lekarz okulista, docent Akademii Medycznej w Łodzi, od października 1943 r. kierownik referatu lekarskiego Rady Pomocy Żydom „Żegota”.

Helena Kozłowska, opierając się m.in. na relacjach Rostkowskiego, tak opisywała jego działania na rzecz ludności żydowskiej: „O osobach pochodzenia żydowskiego, które należało otoczyć opieką lekarską, dowiadywał się dr Rostkowski zazwyczaj od p. inż. arch. Emilii Hiżowej (»Barbary«), która należała do kierownictwa »Żegoty«, niekiedy również od p. inż. Arch. Romualda Millera (oboje z kierownictwa Stronnictwa Demokratycznego) i p. Arciszewskiego (brata znanego działacza PPS). (…) dr Rostkowski otrzymał adresy osób, którym należało pomóc z przybliżonym opisem schorzenia. Z pomocą syna werbował odpowiednich lekarzy-specjalistów bądź pielęgniarki do wykonywania zabiegów. (…) Wizyt domowych było bardzo wiele”.

Zmarł 21 października 1973 r. w Warszawie. Został pochowany na Cmentarzu Powązkowskim. 13 października 1997 r. jego syn Ludwik (ps. „Lutek”) został uhonorowany tytułem Sprawiedliwego wśród Narodów Świata.

Czytaj więcej »

Józefa Rysińska, ps. „Ziuta” (1922-1993). Członkini Polskiej Partii Socjalistycznej, łączniczka krakowskiej Rady Pomocy Żydom „Żegota”. Uczestniczyła w uwolnieniu z obozu janowskiego we Lwowie Janiny Hescheles. Aresztowana przez Niemców jesienią 1943 r. Trafiła do obozu w Płaszowie, a stamtąd do obozów w Pustkowiu i Szebniach.

„Najdzielniejszą z nich [łączniczek RPŻ] była Józefa Rysińska (»Ziutka«), która wyjeżdżała kilka razy do Lwowa, by pomagać niektórym więźniom w ucieczce ze srogiego obozu »janowskiego« i przewozić ich do Krakowa. Wyjeżdżała też do Pustkowa (Heidelager), pod Dębicą, i do Szebni, pod Jasłem, zawożąc niektórym więźniarkom zasiłki, lekarstwa, fałszywe dokumenty, a zabierając „grypsy”, które wedle życzeń adresatów rozprowadzała” – wspominał Tadeusz Seweryn.

W 1979 r. została uhonorowana tytułem Sprawiedliwej wśród Narodów Świata.


Irena Sendlerowa, ps. „Jolanta” (1910-2008). Działaczka społeczna, pracownica Wydziału Opieki m.st. Warszawy, od września 1943 r. kierowniczka referatu dziecięcego Rady Pomocy Żydom „Żegota”.

„Należało to wszystko czynić ogromnie subtelnie, ostrożnie, bo dzieci były przerażone, zalęknione, tęskniące przecież szalenie za Mamą, Tatą, Babcią i w ogóle całą rodziną. Trzeba też było, bez przerwy wmawiać, że »Ty nie jesteś Rachela, tylko Zosia i nazywasz się inaczej, niż dotąd«. Były to dla nas bardzo ciężkie przejścia, a dla dzieci wprost szokujące” – wspominała Irena Sendlerowa. Samodzielnie zorganizowała siatkę 20 pracownic społecznych, które najpierw pomagały, a później wyprowadzały dzieci żydowskie z getta i umieszczały po tzw. aryjskiej stronie w rodzinach, sierocińcach i klasztorach.

W 1965 r. została uhonorowana tytułem Sprawiedliwej wśród Narodów Świata. W 1983 r. zasadziła drzewko w Ogrodzie Sprawiedliwych w Yad Vashem. Zmarła 12 maja 2008 r. w wieku 98 lat.

Czytaj więcej »

Stefan Sendłak, ps. „Stefan”, „Kalinowski” (1889-1978). Działacz społeczny i polityczny o poglądach socjalistycznych, uczestnik walk o niepodległość Polski. Członek Polskiej Partii Socjalistycznej, aktywny w obronie praw chłopów i robotników. Wieloletni pracownik samorządowy. Autor artykułów w prasie robotniczej i socjalistycznej. Założyciel i przewodniczący Komitetu Zamojsko-Lubelskiego Niesienia Pomocy Żydom. Od 1943 r. kierownik Referatu Terenowego Rady Pomocy Żydom „Żegota”.

Szerszą działalność na rzecz pomocy Żydom rozpoczął jesienią 1942 r. po ostatecznej likwidacji getta w Zamościu i pojawieniu się w Warszawie nielicznych uciekinierów. Założył wówczas Komitet Zamojsko-Lubelski Niesienia Pomocy Żydom. Ilość podopiecznych komitetu szybko rosła, od 10 jesienią 1942 do 272 jesienią 1943 r. Dzięki współpracy z Ignacym Barskim został zaproszony do współpracy z RPŻ, gdzie wybrano go przewodniczącym Referatu Terenowego. Kontakt Żydami udało się nawiązać m.in. w Radomiu, Starachowicach, Skarżysko-Kamiennej, Kielcach, Piotrkowie Trybunalskim, Częstochowie i Białymstoku. Pomagano też osobom ukrywającym się na prowincji, jak np. w Hutkowie pod Krasnobrodem.

W powstaniu warszawskim pełnił funkcję zastępcy rejonowego delegata Rządu w rejonie III (Śródmieście-Północ). Po wojnie włączył się w bieżącą działalność polityczną i społeczną. W 1948 r. wykluczony z PPS za sprzeciw wobec zjednoczenia z PPR. Wycofał się z aktywnego życia politycznego. Zmarł nie pozostawiwszy rodziny. Pochowany na cmentarzu komunalnym północnym w Warszawie.

Czytaj więcej »

Tadeusz Seweryn, ps. „Boryna”, „Białowąs”, „Socha” (1894-1975). Etnograf, artysta malarz, grafik. Związany ze Stronnictwem Ludowym. Działacz Związku Walki Zbrojnej. Od lutego 1941 r. ukrywał się pod nazwiskiem Bronisław Kozłowski. W 1943 r. stanął na czele okręgowego Kierownictwa Oporu Społecznego (KOS). Wszedł do sztabu Kierownictwa Walki Podziemnej i był odpowiedzialny za walkę cywilną w rejonie krakowskim. W marcu 1943 r. wszedł w skład krakowskiej „Żegoty”, zasiadał w Komisji Rewizyjnej. W ramach obowiązków w organizacjach, w których działał dostarczał dokumenty i zasiłki pieniężne, zwalczał konfidentów, dbał o przekazywanie informacji o prześladowaniach Żydów za granicę.

„(…) dla mnie przede wszystkim człowieka o niebywałej odwadze, ogromnej prawości i oddaniu sprawie pomocy najbardziej zagrożonym z nas, to znaczy polskim Żydom. „Socha” był zawsze gotów łamać wszystkie przeszkody na drodze do realizowania co chwila nowej akcji pomocy, zdobywania spod ziemi potrzebnych środków, a również gotów do bezwzględnego ścigania i karania tych, którzy splamili imię Polaka podporządkowując się hitlerowcom czy biorąc udział w samodzielnych akcjach eksterminacji żydowskich współziomków” – wspominał Stanisław W. Dobrowolski.

W okresie powojennym zaangażował się w działalność naukową. Do 1965 r. był dyrektorem Muzeum Etnograficznego. W 1982 r. został pośmiertnie uhonorowany tytułem Sprawiedliwego wśród Narodów Świata.

Czytaj więcej »

Władysław Wójcik, ps. „Czerski”, „Żegociński”, „Żegota” (1917-1974). Działacz Polskiej Partii Socjalistycznej. Sekretarz krakowskiej Rady Pomocy Żydom „Żegota”. Należał do członków Cywilnego Sądu Społecznego.

„Człowiek ogromnie narażający się przez swoje osobiste włączanie się do każdej akcji, gdzie groziła wsypa czy niezrealizowanie oczekiwanej pomocy. Był to człowiek małomówny, pozornie powolny i niestety niepunktualny, człowiek, który nigdy nie zawiódł i zawsze znalazł praktyczne rozwiązanie” – wspominał Stanisław W. Dobrowolski.

Po zakończeniu wojny został I sekretarzem Miejskiego i Wojewódzkiego Komitetu PPS w Krakowie. Był posłem do Krajowej Rady Narodowej. W 1978 r. został wraz z żoną Wandą z d. Janowską uhonorowany tytułem Sprawiedliwych wśród Narodów Świata.


Czytaj więcej o Radzie Pomocy Żydom „Żegota”

Przedstawiamy m.in. historie członków i członkiń Rady, jej strukturę, mechanizmy działania,
upamiętnienia w Polsce i Izraelu oraz pamiątki ze zbiorów Muzeum POLIN.


Bibliografia

Marek Arczyński, Wiesław Balcerak, Kryptonim „Żegota”. Z dziejów pomocy Żydom w Polsce 1939-1945, Warszawa 1979.
Anna Bikont, Sendlerowa. W ukryciu, Warszawa 2017.
Teresa Prekerowa, Konspiracyjna Rada Pomocy Żydom w Warszawie 1942-1945, Warszawa 1982.
Gunnar S. Paulsson, Utajone miasto. Żydzi po aryjskiej stronie Warszawy (1940-1945), Kraków 2007.
Ten jest z ojczyzny mojej. Polacy z pomocą Żydom 1939-1945, oprac. W. Bartoszewski, Z. Lewinówna, Warszawa 2007.
„Żegota”. Rada Pomocy Żydom 1942-1945. Wybór dokumentów, oprac. A. K. Kunert, Warszawa 2002.
„Żegota. Dokumenty 1942-1945”, oprac. M. Olczak, Warszawa 2017.