Historia pomocy - Wąsowska-Leszczyńska Eugenia | Polscy Sprawiedliwi

Wąsowska-Leszczyńska Eugenia

powiększ mapę

Historia pomocy - Wąsowska-Leszczyńska Eugenia

Eugenia Wąsowska mieszkała przed wojną w Warszawie. Od 1935 roku pracowała w Polskim Czerwonym Krzyżu – najpierw jako kierowniczka propagandy, a następnie w Zarządzie Głównym prowadziła dział opisowo-ogłoszeniowy. W okresie oblężenia prezydent Stefan Starzyński osobiście mianował ją współorganizatorką kuchen zbiorowych w Warszawie. Po upadku stolicy zajęła się pracą społeczną, m.in. akcją dożywiania w szpitalach rannych żołnierzy polskich.

Już w latach 1940–41 z własnej inicjatywy zaczęła organizować opiekę dla najbardziej pokrzywdzonych, tj. dla ubogiej ludności żydowskiej. Pod koniec 1942 roku na prośbę działaczy Stronnictwa Demokratycznego udostępniła swoje mieszkanie przy ul. Żurawiej 24 m 4 (7 pokoi, 2 wejścia) Radzie Pomocy Żydom „Żegota”. W związku z tym do mieszkania tego przychodzili wszyscy czołowi działacze polskich i żydowskich organizacji wchodzących w skład „Żegoty”, tacy jak: Julian Grobelny, Ferdynand Arczyński, Witold Bieńkowski, Władysław Bartoszewski, Ignacy Barski, Leon Fejner, Adolf Berman, Zofia Rudnicka, Emilia Hiżowa i wielu, wielu innych. Od tego czasu był to najbardziej znany i najważniejszy punkt spotkań konspiracji polsko-żydowskiej w Warszawie. Co zadziwiające, nigdy nie uległo ona tzw. spaleniu, tzn. nie zostało wykryte przez Niemców.

Mieszkanie służyło także za skrzynkę kontaktową dla działaczy CK Bundu i Żydowskiej Organizacji Bojowej aktywnych poza gettem. Na ich prośbę od stycznia 1943 do września 1944 roku Wąsowska ukrywała tam Ignacego Samsonowicza „Tadeusza Leszczyńskiego”, autora wielu znanych apeli i odezw podziemia żydowskiego, które własnoręcznie przepisywała na maszynie.

Tam też konspiratorzy żydowscy omawiali kwestie walki z Niemcami i niesienia pomocy współbraciom. Systematyczne konsultacje powodowały, że gośćmi byli tam m.in. Antek Cukierman, Arie Wilner, Marek Edelman, Bernard Goldstein, Michał Papier, prof. Stanisław Liwszyc, Salo Fiszgrund i wielu innych. Przechowywano tam broń ŻOB-u, tajne archiwum CK Bundu i Komisji Koordynacyjnej ŻOB oraz pieniądze przesyłane za pomocą Delegatury dla Żydowskiego Komitetu Narodowego.

W mieszkaniu tym czołowi działacze podziemia żydowskiego zostali zaskoczeni wybuchem powstania warszawskiego i tam też pozostali przez cały okres walk.

Ów punkt konspiracyjny po latach upamiętniono. Na ścianie kamienicy przy ulicy Żurawiej 24 znajduje się tablica z inskrypcją: „W tym domu mieścił się w latach 1942–1944 tajny sekretariat Rady Pomocy Żydom kryptonim Żegota, organizacji społecznej Polskiego Państwa Podziemnego, ratującej Żydów zagrożonych śmiercią przez hitlerowskiego okupanta. Tablicę wmurowano w 54 rocznicę powstania w getcie z inicjatywy Stowarzyszenia Żydów Kombatantów RP. Prezydent m. st. Warszawy”.

Eugenia Wąsowska udzielała pomocy bezinteresownie stale narażając swoje życie. W roku 1985 Instytut Yad Vashem nadał jej tytuł Sprawiedliwej wśród Narodów Świata.

Historie pomocy w okolicy

Bibliografia

  • Archiwum Żydowskiego Instytutu Historycznego, 349/24, 234
  • Gutman Israel red. nacz., Księga Sprawiedliwych wśród Narodów Świata, Ratujący Żydów podczas Holocaustu, Kraków 2009
  • Bartoszewski Władysław, Lewinówna Zofia, Ten jest z ojczyzny mojej, Warszawa 2007

    Publikacja ta składa się z 3 części: zarysu monograficznego problematyki pomocy Żydom; zbioru wydanych dokumentów niemieckich i polskich dotyczących losu Żydów oraz pomocy Żydom; zbioru relacji powojennych Polaków i Żydów dotyczących pomocy.

  • Arczyński Marek, Balcerak Wiesław, Kryptonim "Żegota". Z dziejów pomocy Żydom w Polsce 1939-1945, Warszawa 1983

    Marek Arczyński był działaczem Rady Pomocy Żydom „Żegoty”. Praca ta ma formalnie charakter opracowania naukowego, w istocie można ją zakwalifikować jako wspomnienia Arczyńskiego.

  • Prekerowa Teresa, Konspiracyjna Rada Pomocy Żydom w Warszawie 1942-1945, Warszawa 1982
    Monografia Rady Pomocy Żydom, organizacji działającej podczas wojny przy podziemnej Delegaturze Rządu na Kraj, zajmującej się niesieniem pomocy Żydom, zwłaszcza ukrywającym się „po aryjskiej stronie”.