Rodzina Reków

powiększ mapę

Galeria

Zdjęć: 1

Historia pomocy - Rodzina Reków

Tadeusz Rek, z zawodu prawnik, był czołowym działaczem Stronnictwa Ludowego w Polsce. W roku 1935 znalazł się w Naczelnym Komitecie Wykonawczym tej partii. Po 1939 roku zasiadał w warszawskim kierownictwie Stronnictwa Ludowego „Roch”. W latach 1940–1941 był więźniem obozów koncentracyjnych w Auschwitz i Neuengamme. Był także redaktorem pism „Ku zwycięstwu” oraz „Przez walkę do zwycięstwa”.

Od stycznia 1943 do lipca 1944 roku był wiceprzewodniczącym Rady Pomocy Żydom „Żegota”. Nie wynikało to ze szczególnych aspiracji Reka do objęcia tego stanowiska, zadecydował przypadek i niechęć innych do przyjęcia funkcji. Pod koniec 1942 roku Józef „Kwiatkowski” Grudziński, członek centralnych władz SL, zwrócił się do niego z zapytaniem o chęć reprezentowania Stronnictwa w akcji pomocy Żydom. Jak wspominał Rek: „skarżył się, że są poważne trudności z wynalezieniem kandydatów do pracy ratowniczej, gdyż wszyscy upatrzeni na odnośne stanowiska wzbraniają się przed przyjęciem mandatów”.

Od tego czasu zasiadał w ścisłym kierownictwie „Żegoty”, uczestniczył w cotygodniowych spotkaniach Rady. W zachowanych protokołach z posiedzeń Rek występuje jako „Różycki”. W okresie powstania w getcie warszawskim reprezentował „Żegotę” na spotkaniu z Delegatem Rządu. Domagał się zwiększenia pomocy finansowej dla osób uciekających z getta oraz interwencji u czynników wojskowych celem udzielenia czynnej pomocy walczącemu gettu. Wzywał też Delegaturę do bardziej zdecydowanych działań przeciw donosicielom i szantażystom.

Prócz kierowania i reprezentowania Rady, zajmował się także bardziej bezpośrednią pomocą. Wraz z żoną Wandą organizował zakwaterowanie i subsydia finansowe dla osób ukrywających się po tzw. aryjskiej stronie. Komórka, którą bezpośrednio zarządzał, miała pod swą opieką około 300 osób.

Praca dla „Żegoty” była często niebezpieczna. Idąc na jedno z posiedzeń, dostrzegł zbliżające się auto z gestapowcami w środku. „Badawcze spojrzenia gestapowców wświdrowały się we mnie. Nadrabiałem miną. U zbiegu ul. Dobrej natknąłem się na „Mikołaja” [Leon Feiner z Bundu]. Co robić? Padliśmy sobie w objęcia jak starzy przyjaciele (…) W pewnej chwili wyczuliśmy, że za nami jedzie feralne auto. Zaczęliśmy chodzić wolniej, niby zatopieni w rozmowie. Auto powoli nas wymijało. Gdy niebezpieczeństwo minęło czuliśmy, że gęsty pot wystąpił na nas”.

Po wojnie działał w niezależnym ruchu ludowym, był więziony przez UB. W latach 1946–1957 pełnił funkcję wiceministra sprawiedliwości, był także sędzią Sądu Najwyższego.

W roku 1981 Instytut Yad Vashem przyznał Tadeuszowi Rekowi oraz jego żonie Wandzie tytuł Sprawiedliwych wśród Narodów Świata. 

Historie pomocy w okolicy

Bibliografia

  • Bartoszewski Władysław, Lewinówna Zofia, Ten jest z ojczyzny mojej, Warszawa 2007

    Publikacja ta składa się z 3 części: zarysu monograficznego problematyki pomocy Żydom; zbioru wydanych dokumentów niemieckich i polskich dotyczących losu Żydów oraz pomocy Żydom; zbioru relacji powojennych Polaków i Żydów dotyczących pomocy.

  • Arczyński Marek, Balcerak Wiesław, Kryptonim "Żegota". Konspiracyjna Rada Pomocy Żydom 1942-1945, Mińsk-Toronto-Warszawa 2009
  • Prekerowa Teresa, Konspiracyjna Rada Pomocy Żydom w Warszawie 1942-1945, Warszawa 1982
    Monografia Rady Pomocy Żydom, organizacji działającej podczas wojny przy podziemnej Delegaturze Rządu na Kraj, zajmującej się niesieniem pomocy Żydom, zwłaszcza ukrywającym się „po aryjskiej stronie”.
  • Grynberg Michał, Księga Sprawiedliwych, Warszawa 1993

    Leksykon uwzględnia historie Polaków uhonorowanych tytułem Sprawiedliwych wśród Narodów Świata w latach 19631989. Wykaz haseł poprzedza przedmowa Icchaka Arada oraz Chaima Chefera Sprawiedliwi świata.

  • Gutman Israel red. nacz., Księga Sprawiedliwych wśród Narodów Świata, Ratujący Żydów podczas Holocaustu, Kraków 2009
  • Archiwum Żydowskiego Instytutu Historycznego, Dział odznaczeń Yad Vashem. Dokumentacja sprawy Tadeusza i Wandy Reków, 349/24/49