Rodzina Barysów

Historia rodziny Barysów

Bracia Kazimierz i Franciszek Barysowie mieszkali wraz z rodziną w Gajach Kudynowskich, powiat Zborów, w województwie Tarnopolskim. Po śmierci ojca Michała (1886-1942) prowadzili gospodarstwo rolne wraz z matką Katarzyną (zm. 1968) i pozostałym rodzeństwem, Marią, Janem (zm. 1972) i Heleną (zm. 1976).


 Jesienią 1942 r. lub na początku 1943 r. Barysowie przyjęli pod swój dach błąkająca się po okolicznych lasach Gustę (Goldę) Schechter z Olejowa, która przechodząc koło gospodarstwa poprosiła o nocleg dla siebie i dwójki małych dzieci: córki Frydy i syna Martina. Jej mąż już wówczas nie żył.

Barysowie opiekowali się nimi aż do wyzwolenia. W oświadczeniu złożonym w 1985 r. Gusta podkreśliła bezinteresowność pomocy rodziny Barysów, którzy sami byli prześladowani i narażali się na niebezpieczeństwo. Trafili do nich również Mania (Maria) Nissenbaum i Leon Rozenberg ze Zborowa. Kazimierz Barys zeznał, że Gusta była mu znana z widzenia, bowiem mieszkała w Olejowie w pobliżu szkoły do której uczęszczał. Nissenbaum i Rozenberg mieli trafić do Barysów za pośrednictwem wspólnych znajomych.

Kryjówka na strychu i pod stodołą

Pierwsza kryjówka mieściła się na strychu, ale po wykryciu w okolicy Żydów ukrywanych w podobny sposób, Barysowie przygotowali podziemny schron pod stodołą, a wejście do niego zamaskowali ciężką skrzynią i maszynami rolniczymi. Do tak przygotowanej skrytki Żydom dostarczano jedzenie i wynoszono nieczystości. Otwieranie wejścia do schronu trwało około godziny. Opiekunowie prali również ich ubrania. Jedynie pod osłoną nocy możliwe było wychodzenie ze schronu dla zaczerpnięcia świeżego powietrza i umycia się.

Choć dom wielokrotnie był przeszukiwany, nie znaleziono schronu. W lipcu 1944 r., na krótko przed wyzwoleniem Rosenberg wyszedł z kryjówki i został rozpoznany przez Ukraińca, który wydał go w ręce Niemców.

Powojenne losy

Pozostałe osoby przeżyły i wyjechały, podobnie jak Barysowie, najpierw do Polski. W 1950 r. Gusta Schechter wyemigrowała wraz z dziećmi do USA i zamieszkała w Chicago, gdzie otworzyła trzy restauracje. Córka Frieda Saperstein pracowała jako agent nieruchomości, zaś syn Martin prowadził sklep sportowy. Schechterowie pozostali również w bliskim kontakcie z Manią Nissenbaum-Birnberg. Przez kilka lat rodzina utrzymywała kontakt listowny z Barysami w Polsce. Do listów wkładano pieniądze.

13 lipca 1982 r. Instytut Yad Vashem w Jerozolimie uhonorował Marię Barys-Szul tytułem Sprawiedliwej wśród Narodów Świata. Wyemigrowała ona z Polski i zamieszkała w Kanadzie. Pomoc przez nią udzielona stała się podstawą sztuki teatralnej Joanny H. Kraus zatytułowanej „Angel in the Night”. Natomiast Mania Birnberg przekazała materiały na temat pomocy udzielanej przez Marię Barys-Szul do United States Holocaust Memorial Museum w Waszyngtonie.

19 października 1987 r. Instytut Yad Vashem uhonorował także Kazimierza i Franciszka Barysów tytułem Sprawiedliwych wśród Narodów Świata.

Historie pomocy w okolicy