Żegnamy prof. Janusza Durko (1915-2017)

Mateusz Szczepaniak / English translation: Andrew Rajcher, 7 września 2017
Z wielkim smutkiem przyjęliśmy wiadomość o śmierci prof. Janusza Durko – wybitnego historyka, varsavianisty, muzeologa, uhonorowanego w 1989 r. tytułem Sprawiedliwego wśród Narodów Świata oraz wieloma odznaczeniami państwowymi, m.in. Krzyżem Wielkim Orderu Odrodzenia Polski, Medalem Zasłużony Kulturze Gloria Artis, a także Nagrodą m.st. Warszawy i tytułem Homo Varsoviensis. Był twórcą i przez ponad pół wieku dyrektorem Muzeum Historycznego m.st. Warszawy, dzisiejszego Muzeum Warszawy. Zmarł 6 września 2017 r. w Warszawie w wieku 102 lat.

Urodził się 23 lutego 1915 r. w Warszawie, był synem działacza Polskiej Partii Socjalistycznej Jana Durko i Janiny z d. Żyszkowskiej. W 1934 r. ukończył Gimnazjum im. Jana Zamoyskiego, a w 1938 r. studia historyczne na Uniwersytecie Warszawskim. Podczas studiów poznał przyszłą żonę Janinę Pikulińską (1915-2002). Po ślubie w 1942 r. zamieszkał z nią przy ul. Krechowieckiej 6 na Żoliborzu.

Podczas II wojny światowej pracował jako sekretarza Zarządu Społecznego Przedsiębiorstwa Budowlanego na warszawskim Żoliborzu. SPB zatrudniało także Żydów. Wielu z nich Janusz i Janina Durko udzielili schronienia. W ich mieszkaniu ukrywali się m.in. Józef Gronek (Jakub Hersz Szpiro), Leon Rytowski, czy Irena Launberg z pięcioletnim synem. Tymczasowe schronienie znalazło łącznie ok. 20 uciekinierów z getta, dla których organizowali kryjówki. Pomogli m.in. Wacławowi Marciniakowi i jego żonie oraz Aleksandrowi Węgierko.

Po pewnym czasie przeprowadzili się do mieszkania przy ul. Kasprowicza. Wówczas Józef Gronek przeniósł się do wynajętego przez nich budynku magazynowego przy ul. Senatorskiej, a na Żoliborzu pozostała matka Janiny, Barbara Pikulińska, oraz Irena Launberg, która mieszkała tam do wybuchu Powstania Warszawskiego, kiedy dołączyła do państwa Durko, którzy przebywali pod Warszawą.

Większość ich podopiecznych przeżyła Zagładę.

Po wojnie Janusz Durko pracował jako historyk. W latach 1951-2003 był dyrektorem Muzeum Historycznego m.st. Warszawy, dzisiejszego Muzeum Warszawy. W ciągu ponad 50-letniej pracy napisał ponad 140 publikacji. Otrzymał wiele polskich i zagranicznych odznaczeń za zasługi dla kultury.

18 kwietnia 1989 r. z żoną Janiną został uhonorowany tytułem Sprawiedliwego wśród Narodów Świata. O przyznanie tego tytułu wystąpił ocalały z Zagłady Józef Gronek, który przez całe życie utrzymywał z państwem Durko przyjacielskie relacje.

„Żoliborz to była taka enklawa, zamknięte środowisko, w którym mało komu przyszło do głowy pójść do getta” – wspominał Janusz Durko w wywiadzie dla Muzeum Historii Żydów Polskich POLIN. Na podstawie dwóch rozmów z 2009 i 2014 r. opracowana została jego historia, którą prezentujemy na naszym portalu oraz w wirtualnej wystawie „Dobry adres. Historie ukrywania Żydów w okupowanej Warszawie”.

Prof. Janusz Durko zmarł 6 września 2017 r. w Warszawie. Miał 102 lata.

Msza żałobna zostanie odprawiona 20 września 2017 r. o godzinie 12.15 w kościele Św. Jozafata przy ul. Powązkowskiej 90 w Warszawie, po czym nastąpi odprowadzenie zmarłego do miejsca spoczynku na Cmentarzu Wojskowym na Powązkach.


Czytaj historię Janusza Durko na naszym portalu


Czytaj historię Janusza Durko w wirtualnej wystawie „Dobry adres”