Podczas Zagłady kolekcję Szymona Tenenbauma przechowali Jan i Antonina Żabińscy. Dziś jego owady można oglądać w Internecie

Mateusz Szczepaniak, 29 czerwca 2016
Kolekcja wybitnego entomologa, badacza i kolekcjonera owadów, Szymona Tenenbauma, właśnie została udostępniona w Internecie. Historię tej niezwykle cennej kolekcji chrząszczy, przechowanej podczas Zagłady przez Jana i Antoninę Żabińskich, przedstawiliśmy w wirtualnej wystawie Dom pod zwariowaną gwiazdą – Żydzi ukrywani w warszawskim ZOO.

Szymon Tenenbaum, który urodził się w 1892 r., zbierał owady od najmłodszych lat. Pierwsze okazy otrzymał od swojego ojca, gromadzącego pamiątki przyrodnicze z całego świata. Później powiększał kolekcję podczas podróży na Baleary, do Brazylii, Meksyku, Palestyny, ale też w okolicach Warszawy, w Puszczy Białowieskiej, na Podolu czy w Pieninach. W ciągu 25 lat swojej pracy badawczej opublikował wiele prac naukowych z dziedziny entomologii. Jego badania przerwał wybuch drugiej wojny światowej.

W listopadzie 1940 r. Tenenbaum razem z rodziną trafił do warszawskiego getta. Wcześniej przekazał dorobek swojego życia dyrektorowi Ogrodu Zoologicznego w Warszawie Janowi Żabińskiemu i jego żonie Antoninie, z którymi łączyły go relacje zawodowe.

„Fanatycznie zakochany w swojej entomologii, odznaczający się wybitną inteligencją i czarującym sposobem bycia, zachowywał się w zmienionych warunkach jak bezbronne, niezaradne dziecko” – wspominała Antonina Żabińska.

Pomimo starań przyjaciół o wydostanie Tenenbauma na „aryjską stronę”, badacz pozostał w getcie aż do swojej śmierci w 1941 roku. Żabińscy przechowali jego kolekcję do końca wojny.

„Pani Eleonora Tenenbaumowa-Krajewska ofiarowała muzeum w dniu szóstej rocznicy śmierci swego męża, doktora Szymona Tenenbauma wielki i bardzo cenny zbiór chrząszczy. Zbiór ten zawierający z górą pół miliona okazów, ułożony w czterystu oszklonych pudłach, jest wynikiem gorliwej i mrówczej pracy całego życia zmarłego” – mówił Jan Żabiński podczas audycji radiowej w 1947 roku.

Pamiątki trafiły do Muzeum Zoologicznego w Warszawie – obecnego Muzeum i Instytutu Zoologii Polskiej Akademii Nauk. Najstarsze owady z kolekcji zostały zebrane w Wilnie w 1840 r., a ostatnie złowiono w mieszkaniu Tenenbauma w Warszawie, 29 września 1940 roku.

Niedawno kolekcja została udostępniona w Internecie. W ramach projektu digitalizacji po raz pierwszy wykonano także jej inwentaryzację. Sporządzono dokumentację fotograficzną oraz bazę danych dla ok. 150 tys. okazów. Informacje z dawnych etykiet chrząszczy, motyli i innych owadów uzupełniono o współczesne nazwy taksonomiczne i nazwy geograficzne stanowisk. Prace nad projektem będą kontynuowane.

Niezwykłą kolekcję można obejrzeć online