Nieznane zdjęcie Władysława Bartoszewskiego

Mateusz Szczepaniak / English translation: Andrew Rajcher, 4 września 2017
Kilka tygodni temu Muzeum Historii Żydów Polskich POLIN otrzymało od pana Michała Urzykowskiego skan fotografii z rodzinnego archiwum, która przedstawia uczniów Towarzystwa Wychowawczo-Oświatowego „Przyszłość” w Warszawie. Na nieznanym dotąd zdjęciu z 17 marca 1938 r. prawdopodobnie znajduje się 16-letni Władysław Bartoszewski.

Liceum Towarzystwa Wychowawczo-Oświatowego „Przyszłość” mieściło się przed wojną przy ul. Śniadeckich 17 w Warszawie. W maju 1939 r. zdał w nim maturę Władysław Bartoszewski.

Do tej szkoły chodził dziadek mojej żony, Katarzyny Kulik-Urzykowskiej, Stanisław Kulik. Próbujemy odtworzyć historię rodziny na podstawię strzępów informacji, ponieważ wszystkie świadectwa szkolne uległy spaleniu w ruinach Warszawy. Nie mamy pewności, czy na fotografii znajduje się Władysław Bartoszewski, więc chcielibyśmy to ustalić. Ważną motywacją w tej sprawie stanowi dla nas wielki szacunek, jakim zawsze darzyliśmy pana Bartoszewskiego – napisał Michał Urzykowski do Muzeum POLIN.

Odnalezione zdjęcie zostało podpisane na odwrocie: „17.III.1938”. Władysław Bartoszewski prawdopodobnie znajduje się w pierwszym rzędzie, pierwszy od lewej strony. Rękę na jego lewym ramieniu trzyma Stanisław Kulik. Porównanie fotografii z innymi zdjęciami ze zbiorów Muzeum Historii Żydów Polskich POLIN potwierdza przypuszczenia rodziny pani Katarzyny Kulik-Urzykowskiej – na fotografii widać osoby z bliskiego otoczenia Władysława Bartoszewskiego, które znajdują się na wielu zdjęciach.

Wątpliwości wzbudza jednak podpis na powojennej odbitce: „klasa maturalna”. Informacja ta nie pokrywa się z życiorysem Bartoszewskiego, który maturę zdał rok później. Prawdopodobnie, jest to kwestia trwającej wówczas reformy szkolnictwa, którą opisał Wł. Bartoszewski w swojej książce Życie trudne, lecz nie nudne:

„Na miejsce ośmioklasowych gimnazjów powstały gimnazja czteroklasowe, których ukończenie dawało tak zwaną małą maturę, oraz licea ogólnokształcące dwuletnie, ukierunkowane już nieco bardziej specjalistycznie (…) lub trzyletnie zawodowe. Reformę tę wprowadzono rok po roku, tak że przejściowo funkcjonowały w tych samych szkołach oba systemy obok siebie. I tak – gdy przeszliśmy po ukończeniu drugiej klasy ośmioklasowego gimnazjum do klasy pierwszej gimnazjum nowego typu, to starsi koledzy uczyli się nadal w wyższych klasach gimnazjum ośmioklasowego i według starego porządku robili maturę”.

Za pośrednictwem Marcina Barcza, długoletniego asystenta Władysława Bartoszewskiego, zwróciliśmy się w tej sprawie do Stefana Meissnera. Jego brat Jan chodził z Bartoszewskim do tej samej klasy. Kłopoty ze wzrokiem uniemożliwiają mu ostateczne potwierdzenie tożsamości osób na zdjęciu, lecz przypuszcza, że jego brat znajduje się na odnalezionej fotografii  w drugim rzędzie, trzeci od lewej strony, zaś wśród uczniów znajduje się nauczyciel, pan Szczypiorski.

Prawdopodobnie nie żyje już nikt, kto byłby w stanie jednoznacznie zidentyfikować pozostałe osoby na fotografii. Ja nadal uważam, że jest to cenna fotografia klasy maturalnej Władysława Bartoszewskiego – powiedział Marcin Barcz.

Tę cenną pamiątkę z archiwum rodzinnego Katarzyny Kulik-Urzykowskiej dodaliśmy do historii Władysława Bartoszewskiego na naszym portalu.

Cieszymy się, że fotografia ta zyska nowe życie, a my dołożymy w ten sposób swoją cegiełkę do państwa projektu – dodał Michał Urzykowski.


Czytaj historię Władysława Bartoszewskiego