„Nie mam innych pamiątek po dziadkach, dlatego ten medal jest dla mnie bezcenny” – ceremonia Sprawiedliwych w Łodzi

Mateusz Szczepaniak, 30 sierpnia 2016
Jednym z punktów programu 72. rocznicy likwidacji Litzmannstadt Getto była ceremonia przyznania tytułów Sprawiedliwych wśród Narodów Świata w Centrum Dialogu im. Marka Edelmana w Łodzi. Podczas uroczystości pośmiertnie uhonorowano Helenę i Stanisława Podrzyckich oraz Walerię i Marcina Świetlików.

29 sierpnia 1944 roku ze stacji Radegast do obozu zagłady Auschwitz-Birkenau odszedł ostatni transport Żydów z Litzmannstadt Getto – najdłużej istniejącego getta w okupowanej Polsce. W 72. rocznicę tego wydarzenia w Łodzi odbyły się uroczystości upamiętniające ofiary likwidacji getta. W programie obchodów znalazła się także ceremonia uhonorowania Sprawiedliwych wśród Narodów Świata w Centrum Dialogu im. Marka Edelmana, które otacza Park Ocalałych oraz pomnik polskich Sprawiedliwych i ławeczka Jana Karskiego.

Z rąk ambasador Izraela w Polsce Anny Azari i w obecności ocalałych z łódzkiego getta – Mariana Turskiego i Leona Weintrauba – medale i dyplomy honorowe odebrali potomkowie Heleny i Stanisława Podrzyckich – Roksana Dejmanowska-Zemko z córką Slobodanką Zemko oraz Walerii i Marcina Świetlików – Dorota Janiszewska.

Podczas II wojny światowej Helena i Stanisław Podrzyccy mieszkali w Końskim (województwo świętokrzyskie). Helena zajmowała się domem i wychowywaniem trojga dzieci – Magdaleny, Bohdana i Małgorzaty – a jej mąż Stanisław był sędzią i adwokatem. Przez wiele lat utrzymywali bliskie kontakty z żydowską rodziną Kapilmanów. Gdy w 1940 roku Niemcy utworzyli w mieście getto, Abraham Kapilman oddał im na przechowanie książki medyczne i inne wartościowe przedmioty. Helena wielokrotnie wchodziła do getta, starając się pomóc żydowskim znajomym.

W przededniu likwidacji getta w listopadzie 1942 roku Kapilman zwrócił się do Podrzyckich z prośbą o uratowanie jego siedmioletniej córki, Broni. Helena wyprowadziła dziewczynkę z getta i ukryła w swoim domu. Podczas jej nieobecności, dotarło do domu jeszcze jedenastu innych żydowskich uciekinierów. W ukryciu spędzili kilka dni, Bronia dwa tygodnie. Następnie Helena znalazła dla dziewczynki schronienie u zaprzyjaźnionej rodziny Grabińskich, a później u doktora Litryńkiego. Ostatecznie Bronia doczekała końca wojny w klasztorze w Kielcach. Z rodziny Kapilmanów ocalała jako jedyna.     

Waleria i Marcin Świetlikowie mieszkali we wsi Sietesz (województwo podkarpackie), gdzie prowadzili gospodarstwo rolne. Byli szczególnie aktywni społecznie, angażując się w edukację wsi.

W 1942 roku w ich domu znalazła schronienie Fajga Rosenbluth. Dziewczynka uciekła z getta w pobliskiej Kańczudze. Razem z bratem Eliezerem błąkali się, szukając  pomocy, lecz ostatecznie musieli się rozdzielić. Fajga, będąc już u kresu sił, wstąpiła do gospodarstwa rodziny Świetlików. Tam uzyskała pomoc.

26 stycznia 1944 roku Niemcy wkroczyli do wsi w poszukiwaniu osób współpracujących z Armią Krajową. Dokonali przeszukiwań we wszystkich gospodarstwach, także u Świetlików. W tym czasie Fajga ukrywała się w stojącej na podwórzu stodole. Szczęśliwie nie została odkryta i rodzinie Świetlików udało się przeżyć rewizję.

Po wojnie Fajga wraz z bratem wyemigrowała do USA. Przez pewien czas utrzymywała kontakt ze swoimi dobroczyńcami.

Historia pomocy żyła w gronie rodziny Świetlików. Poszukując potwierdzenia opowieści swojego ojca – jedynego żyjącego świadka ocalenia żydowskiej dziewczynki – Dorota Janiszewska trafiła w Internecie na zbiór relacji ocalałych z Zagłady, które gromadzi Shoah Foundation. Odnalazła tam dowód bohaterstwa swoich dziadków w postaci relacji Fajgi Rosenbluth.

 „Nie mam innych pamiątek po dziadkach, dlatego ten medal jest dla mnie bezcenny. To dowód, jak niezwykłymi byli ludźmi” – mówiła podczas ceremonii Dorota Janiszewska.

Gospodarzem ceremonii było Centrum Dialogu im. Marka Edelmana w Łodzi. W tym roku instytucja ta rozpoczęła nowy projekt edukacyjny skierowany do młodzieży. W ramach niego uczniowie łódzkich szkół ponadgimnazjalnych publikują pod okiem specjalistów kwartalnik o Polakach ratujących Żydów podczas Zagłady. Czytaj więcej na temat projektu „Raport 2016: Sprawiedliwi”.