Książka „Sprawiedliwi. Jak Polacy ratowali Żydów przed Zagładą”

Sprawiedliwi. Jak Polacy ratowali Żydów przed Zagładą to bogato ilustrowane opracowanie ukazujące konkretne historie pomocy w szerokim kontekście politycznym i społecznym czasów okupacji hitlerowskiej i przeprowadzanej na terenach Polski Zagłady. Opisane historie dotyczą zarówno osób odznaczonych przez Instytut Yad Vashem, jak i tych nieuhonorowanych.

Fragment ze wstępu Normana Daviesa:

Inne wojenne sprawy wciąż oczekują na swoją właściwą odsłonę. Należy do nich wzruszająca opowieść o heroicznych Polakach ratujących Żydów wbrew wszelkim przeciwnościom. Żaden naród nie składa się z samych bohaterów i Polacy nie stanowią wyjątku, chociaż przypadła im w udziale całkiem pokaźna ich liczba. Historia II wojny światowej nie może się obyć bez wyjaśnienia, czym była Żegota i kim byli ludzie, tacy jak Irena Sendlerowa czy katolickie zakonnice przygarniające żydowskie dzieci. Zwykła sprawiedliwość wymaga stosownego upamiętnienia tych osób, nie dlatego, że byli Polakami, tylko dlatego, że zachowali się, jak przystało na chrześcijanina oraz wrażliwą istotę ludzką.
Myli się ten, kto sądzi, że imiona zapisane w Yad Vashem to ostateczny rachunek. Władze Izraela mogą upamiętnić jedynie tych, których nazwiska zostały im przekazane i przeszły niezwykle surową weryfikację. Nie wiemy nic o bardzo wielu innych ludziach: tych, którzy dawali schronienie żydowskim rodzinom, nawet jeśli tylko na dwa lub trzy dni w chwilach największego zagrożenia, tych, których naziści mordowali razem z ich żydowskimi gośćmi, zacierając tym samym wszelkie ślady ich bohaterstwa, tych, którzy spełnili swój obowiązek podczas wojny, a potem zachowali milczenie. Istnieje zatem jeszcze jedno istotne rozróżnienie: „sprawiedliwi Polacy” znani Yad Vashem i inni Polacy, znani jedynie Bogu. 


Grzegorz Górny, Sprawiedliwi. Jak Polacy ratowali Żydów przed Zagładą, wstęp Norman Davies, Rosikon Press, 2013