68 rocznica powstania „Żegoty”
Żegota powstała wskutek przekształcenia Tymczasowego Komitetu Pomocy Żydom, który powstał we wrześniu 1942 roku z inicjatywy Zofii Kossak-Szczuckiej i Wandy Krahelskiej-Filipowiczowej.
Zadaniem Żegoty była pomoc Żydom w gettach i poza nimi. Organizacja prowadziła swoją działalność dzięki środkom, jakie przekazywał jej Rząd RP na Uchodźstwie oraz dzięki funduszom zebranym pośród zwolenników w kraju i za granicą.
Nazwę organizacji wymyśliła Zofia Kossak-Szczucka – pochodzi ona od imienia jednego z konspiratorów z III części „Dziadów” Adama Mickiewicza.
Pierwszym przewodniczącym Żegoty został polityk Polskiej Partii Socjalistycznej Julian Grobelny.
W skład organizacji wchodzili między innymi członkowie Stronnictwa Demokratycznego, Bundu, Stronnictwa Ludowego, Frontu Odrodzenia Polski i Żydowskiego Komitetu Narodowego.
Żegota pomagała Żydom znajdować schronienie u polskich rodzin, w sierocińcach, klasztorach i innych tego typu instytucjach. Dostarczała konspiracyjnej prasie materiały i informacje dotyczące Zagłady Żydów.
W Warszawie komórka Żegoty, którą prowadziła Irena Sendlerowa, uhonorowana później za swoją działalność tytułem „Sprawiedliwy wśród Narodów Świata”, opiekowała się 2,5 tysiącami dzieci żydowskich ukradkiem wyprowadzonych z getta warszawskiego.
We współpracy ze wspólnotami zakonnymi Żegota zaopatrywała Żydów w katolickie metryki chrztu. Udało się w ten sposób zorganizować ponad 50 tysięcy fałszywych dokumentów. Wsparcia materialnego udzielono około 4 tys. osób. Żegota starała się też zapewniać Żydom opiekę medyczną.
Oto jak jeden z najbardziej znanych członków Żegoty, Władysław Bartoszewski, opisywał działalność organizacji: „(…) przedstawiciele kompetentnych, miarodajnych żydowskich organizacji politycznych różnego odcienia, niejednokrotnie z sobą nawet skłóconych, wspólnie z przedstawicielami demokratycznych ośrodków polskiego podziemia podjęli działanie na rzecz ratowania ludzi, i ostrzegania, i zbierania materiałów dotyczących zbrodni hitlerowskich, i kontaktów z wolnym światem. Jest to zjawisko, którego nie znam w żadnym innym kraju okupowanej Europy”.
Żegota została przez Instytut Yad Vashem uhonorowana medalem „Sprawiedliwy wśród Narodów Świata” a jej członków upamiętniono drzewkiem zasadzonym w Alei Sprawiedliwych w Yad Vashem.
