Uroczystości w Łodzi
W uroczystości wzięli udział Prezydent RP Lech Kaczyński wraz z Małżonką oraz Ewa Junczyk-Ziomecka, Sekretarz Stanu w Kancelarii Prezydenta RP, Mariusz Handzlik, Podsekretarz Stanu w Kancelarii Prezydenta RP, ks. Roman Indrzejczyk, Kapelan Prezydenta RP, korpus dyplomatyczny, przedstawiciele władz państwowych, samorządowych, Sprawiedliwi Wśród Narodów Świata, Polacy, ratujący Żydów w czasie II wojny światowej, Ocaleni z Holocaustu, przedstawiciele środowisk żydowskich.
Prezydent RP Lech Kaczyński oraz Prezydent Kropiwnicki odsłonili tam pomnik Polaków Ratujących Żydów: w ramiona dużej budowli tworzącej kształt gwiazdy Dawida wmurowane są tabliczki z nazwiskami wszystkich polskich Sprawiedliwych. Innym znakiem pamięci są w Parku wmurowane w jego alejki tabliczki z nazwiskami kilkuset Żydów ocalałych z łódzkiego getta. Udział przedstawicieli obu tych grup – Sprawiedliwych i Ocalonych, ludzi w bardzo podeszłym już wieku, przybyłych z różnych stron Polski i z innych krajów – był najbardziej wzruszającym elementem czwartkowych uroczystości.
Podczas uroczystości Prezydent RP Lech Kaczyński wręczył ordery za bohaterską postawę i niezwykłą odwagę wykazaną w ratowaniu życia Żydom podczas II wojny światowej, za wybitne zasługi w obronie godności człowieczeństwa i praw ludzkich.
Zespół projektu Polscy Sprawiedliwi – Przywracanie Pamięci, który miał okazję brać udział w łódzkich uroczystościach i przygotował w związku z tym wydarzeniem kolejną edycję albumu prezentującego sylwetki odznaczonych – przyłącza się do kierowanych pod ich adresem gratulacji i najlepszych życzeń.
Odznaczeni zostali:
KRZYŻEM KOMANDORSKIM ORDERU ODRODZENIA POLSKI
1. Helena Bąkała*
2. Kazimierz Brzuszkiewicz*
3. Maria Bytnar
4. Zofia Celińska*
5. Danuta Ciecierska*
6. Ryszard Ciszewski
7. Marianna Gajowniczek
8. Stanisław Galas
9. Marian Garbuliński
10. Irena Gwozdowicz*
11. Irena Hamerska
12. Henryka Kabacińska-Szczęsna*
13. Halina Koczorowska*
14. Mieczysław Korczak
15. Jan Kostrzewa*
16. Helena Kowalewska*
17. Jadwiga Krzywicka
18. Stanisław Laska
19. Jan Łukaszewski
20. Honorata Mucha*
21. Marian Piwowarski
22. Tadeusz Stankiewicz
23. Julian Szklarski
24. Maria Śpiewak
25. Aniela Tatur
26. Antonina Tomaszewska
27. Krystyna Wiśniewska*
28. Ryszard Witkowski
29. Halina Wittig
30. Helena Wyganowska*
31. Józefa Zaleska
32. Czesława Żak
POŚMIERTNIE
33. Stefania Dubiniecka
34. Albin Dubiniecki
35. Andrzej Garbuliński
36. Władysław Garbuliński
37. Tadeusz Grzesiak
38. Anna Iwaszkiewicz*
39. Franciszek Korczak
40. Ludwik Krępa
41. Wanda Krępa
42. Zbigniew Kuszewski
43. Ryszard Lerczyński
44. Sabina Leszczyńska
45. Apolonia Machczyńska-Świątek*
46. Henryk Piwowarski
47. Julianna Postek
48. Stanisław Postek
49. Tadeusz Potężny
50. Elżbieta Pruska
51. Marian Pruski
52. Władysław Stańczykowski
53. Emilia Waszkinel
54. Piotr Waszkinel
55. Irmgard Wieth
Prezydent RP Lech Kaczyński za wybitne zasługi w działalności na rzecz dialogu polsko-żydowskiego oraz w rozwijaniu współpracy między narodami nadał ordery. Odznaczeni zostali:
Krzyżem Komandorskim z gwiazdą
Orderu Zasługi Rzeczypospolitej Polskiej
56. Josef Buchmann
57. Ron Huldai
Krzyżem Komandorskim Orderu Zasługi
Rzeczypospolitej Polskiej
58. Guy Billauer
59. Benzion Miller
Krzyżem Oficerskim Orderu Zasługi
Rzeczypospolitej Polskiej
60. Aleksander Klugman*
61. Uri Zvi Wizenberg
Krzyżem Kawalerskim Orderu Zasługi
Rzeczypospolitej Polskiej
62. Zvi Hersh Bergman*
63. Chaim Kozienicki
64. Jehuda Aharon Widawski
Prezydent RP Lech Kaczyński za zasługi w działalności na rzecz dialogu polsko-żydowskiego oraz w rozwijaniu współpracy między narodami nadał odznaczenia. Odznaczeni zostali:
Osoby odznaczone na stacji Radegast
Złotym Krzyżem Zasługi
1. Małgorzata Burzyńska-Keller
2. Jankiel Chaim Mitelman
3. Lilianna Mitelman
4. Jarosław Nowak
5. Grażyna Ojrzyńska*
Srebrnym Krzyżem Zasługi
6. Małgorzata Andrzejewska-Psarska
*osoby nieobecne na uroczystości - odbiorą odznaczenia w późniejszym terminie
Wśród odznaczonych osób znaleźli się m.in.: Stanisław Laska, który uratował dziesięcioletnią uciekinierkę z łódzkiego getta; Anna Iwaszkiewiczowa (pośmiertnie) - pisarka i tłumaczka, żona pisarza Jarosława Iwaszkiewicza, Sprawiedliwa Wśród Narodów Świata, a także Piotr i Emilia Waszkinelowie (pośmiertnie), którzy uratowali Romualda Jakuba Wekslera-Waszkinela, polskiego księdza katolickiego, filozofa żydowskiego pochodzenia, urodzonego w getcie koło Wilna, oddanego na kilka dni przed likwidacją getta przez jego matkę.
Prezydent RP, Lech Kaczyński w ramach polityki „Przywracania pamięci” honoruje nieznanych bądź zapomnianych bohaterów walk o wolność i suwerenność Polski. Należą do nich Polacy ratujący Żydów w czasie II wojny światowej, których czyny przez dziesiątki lat powojennych nie istniały w naszej świadomości. Z miesiąca na miesiąc jest ich coraz mniej. Według ogłaszanych co roku danych Instytutu Pamięci Męczenników i Bohaterów Holocaustu Yad Vashem, w styczniu 2009 roku tytułem Sprawiedliwy Wśród Narodów Świata zostało uhonorowanych 22.765 osób, z czego najliczniejsza grupa - 6.135 osób - to obywatele polscy.
27 sierpnia 2009, podczas obchodów 65. rocznicy likwidacji Litzmannstadt Ghetto w Łodzi odznaczona została trzecia grupa Polaków ratujących Żydów w czasie II wojny światowej, a także osób działających na rzecz dialogu polsko-żydowskiego. Uroczystość w dniu 10 października 2007 roku w Teatrze Wielkim w Warszawie była pierwszym wydarzeniem oddającym hołd Polskim Sprawiedliwym Wśród Narodów Świata za ich bezprzykładną heroiczną postawę nie na polu walki, ale w mieszkaniach, w domach i leśnych kryjówkach - w sytuacji bezpośredniego zagrożenia życia własnego, swojej rodziny, sąsiadów, całej wsi. Rok później, 17 listopada 2008 roku w Teatrze Narodowym w Warszawie po raz drugi uhonorowani zostali Polacy, którzy ratowali Żydów w czasie Zagłady.
ODZNACZENI - noty biograficzne:
Andrzejewska-Psarska Małgorzata – działa na rzecz dialogu polsko-żydowskiego. Koordynuje przedsięwzięcia kulturalne, edukacyjne i naukowe związane z upamiętnieniem polskiej społeczności żydowskiej. Angażuje się w działania na rzecz upamiętnienia pokoleń łódzkich Żydów. Społecznie pomaga w badaniach genealogicznych i archiwalnych prowadzonych przez potomków łodzian z całego świata. Uczestniczy w pracach na rzecz powstającego Centrum Dialogu.
Bąkała Helena - wraz z mężem Tadeuszem oraz swoją matką Julianną Raszkiewicz przyjęli do swego domu w Warszawie 13-letniego Chaima Birenbauma. 8 września 1996 roku Instytut Yad Vashem nadał Helenie Bąkale, jej mężowi Tadeuszowi oraz matce Juliannie Raszkiewicz tytuły Sprawiedliwych wśród Narodów Świata.
Bergman Zvi – ocalały z Litzmannstadt Getto. Aktywnie zaangażowany w działalność Organizacji Byłych łodzian w Izraelu. Uczestnik dialogu polsko-żydowskiego. Podczas licznych podróży do Polski propaguje idee pojednania i wspólnej dyskusji. Uczestniczy w pracach m.in. Muzeum Holocaustu w Waszyngtonie, Instytutu Yad Vashem, Instytutu Massuah w Izraelu.
Billauer Guy – od 2000 roku zajmuje się działalnością na rzecz dialogu polsko-żydowskiego. Zorganizował wiele spotkań i dyskusji prowadzących do pojednania stron. Nieustannie czyni wysiłki na rzecz uświadomienia światowej opinii publicznej niewłaściwości określenia „polskie obozy koncentracyjne”. Koordynował m.in. prace nad powstaniem pomnika w Bełżcu, polsko-izraelsko-amerykański projekt edukacyjny „Trudne pytania”.
Brzuszkiewicz Kazimierz - pomógł przetrwać czas okupacji niemieckiej zbiegłym z getta w Stoczku w pow. węgrowskim - Tadeuszowi Wolpertowi i jego matce Reginie Wolpert. 22 marca 1998 r. Instytut Yad Vashem nadał Kazimierzowi Brzuszkiewiczowi tytuł Sprawiedliwego wśród Narodów Świata.
Buchmann Josef – od lat działa na rzecz dialogu polsko-żydowskiego oraz upamiętnienia pokoleń polskich Żydów. Od lat 80. wspiera działanie stołówki w Gminie Wyznaniowej Żydowskiej w Łodzi. W latach 90. wspierał finansowo odnowienie 6000 grobów na łódzkim cmentarzu żydowskim. Od 2004 roku uczestniczy w działaniach upamiętniających likwidację Litzmannstadt Getto. W 2006 roku przekazał darowiznę na rzecz budowy Pomnika Polaków Ratujących Żydów podczas II wojny światowej. W 2005 roku sfinansował tworzenie bazy danych cmentarza żydowskiego.
Burzyńska-Keller Małgorzata – prezes Fundacji Ochrony Dziedzictwa Kultury Żydów. Scenarzystka i reżyserka filmów dokumentalnych dotyczących historii łódzkich Żydów. W 2003 roku założyła Centrum Kultury i Historii Żydów w Łodzi. Organizuje koncerty muzyki klezmerskiej, wystawy historyczne i działania edukacyjne adresowane do młodzieży. Prowadzi wykłady prezentujące historię polskiej społeczności żydowskiej. Współzałożycielka archiwum przy Gminie Wyznaniowej Żydowskiej w Łodzi.
Bytnar Maria - wraz z matką Stefanią Święcicką pomogły przeżyć w Warszawie okupację hitlerowską trzem Żydówkom: Braunrot Rozalii, jej córce Elżbiecie i ich krewnej Róży Mery. 22 maja 1983 r. Instytut Yad Vashem nadał Stefanii Święcickiej i jej córce Krystynie Święcickiej-Bytnar tytuł Sprawiedliwej wśród Narodów Świata.
Celińska Zofia - osoby, którym w Warszawie udzieliła pomocy: Zofia Lewinówna (przybrane nazwisko: Zofia Lipkowska) Rachela Helena Kohan, Władysław Kohan, Karola Zweibaum (Ola Zweibaum, Ola Karłowicz). W 2001 r. Instytut Yad Vashem nadał Zofii Celińskiej tytuł Sprawiedliwej wśród Narodów Świata.
Ciecierska Danuta - osoba, której udzieliła w Warszawie pomocy: Lidia Leokadia Birsten, z domu Gutmer (przybrane nazwisko: Aniela Kowalska). 22 marca 1998 roku Instytut Yad Vashem nadał Danucie Ciecierskiej tytuł Sprawiedliwej wśród Narodów Świata.
Ciszewski Ryszard - wraz z matką Janiną oraz bratem Ryszardem dali schronienie dziesięciorgu Żydom, którym udało się we wrześniu 1942 roku zbiec z transportu z likwidowanego getta w Stanisławowie do obozu w Bełżcu. 23 grudnia 1987 roku Instytut Yad Vashem nadał Janinie Ciszewskiej i jej synom, Ryszardowi i Zdzisławowi, tytuły Sprawiedliwych wśród Narodów Świata.
Dubiniecki Albin (zm. 1952) i Dubiniecka Stefania (zm. 21 XI 1958) - zaadoptowali w Warszawie żydowską dziewczynkę. 26 lutego 1989 r. Instytut Yad Vashem nadał Albinowi i Stefanii Dubinieckim tytuły Sprawiedliwych wśród Narodów Świata.
Gajowniczek Marianna (z domu Imiołek) - rodzina Imiołków ukrywała uciekinierów z getta warszawskiego – Leona Szafrana i jego szwagierkę Bronisławę Szafran od sierpnia 1943 r. Leon i Bronisława wyszli z ukrycia we wrześniu 1944 r. Przeżyli wojnę.
Galas Stanisław - uratował życie swemu żydowskiemu rówieśnikowi Dawidowi Efroimowiczowi. 29 stycznia 1984 r. Instytut Yad Vashem nadał Janowi oraz jego synowi Stanisławowi tytuł Sprawiedliwych wśród Narodów Świata.
Garbuliński Marian, Garbuliński Andrzej (zm. 1943), Garbuliński Władysław (zm. 1943) - do domu Garbulińskich przyszła była mieszkanka Czermnej Sara Elfenbein licząca wówczas około 60 lat z dwójką dorosłych dzieci. Żydzi zostali zastrzeleni przez hitlerowców. Andrzej i jego syn Władysław zostali zamordowani w nieznanym miejscu latem 1943 r. Andrzej, Władysław i Marian Garbulińscy zostali odznaczeni medalem Sprawiedliwy wśród Narodów Świata 21 V 1997 r.
Grzesiak Tadeusz (zm. 1998) - w 1941 roku, po zajęciu przez Niemcy jego wsi Kryczalsk w powiecie Sarny (Wołyńskie), zdecydował się na ucieczkę z sąsiadką Nechumą Szwarcblat i jej córką Wandą. Zapisali się do pracy w Niemczech jako polska para i rodzice Wandy, co potwierdzały ich podrobione dokumenty. Po wojnie wrócili do Polski, osiedlili się w Lublinie. 18 lipca 1995 roku Instytut Yad Vashem nadał Tadeuszowi Grzesiakowi tytuł Sprawiedliwego wśród Narodów Świata.
Gwozdowicz Irena - dzięki pomocy Ireny, jej matki i siostry Heleny niemiecką okupację przeżyła Ludwika Rozen. W czasie wojny posługiwała się ukraińską kenkartą, którą załatwiła jej matka Ireny. Od 1940 r. Ludwika Rozen mieszkała razem z rodziną Ireny w Przemyślu i uchodziła za ukraińską służącą. Irena, jej matka Matylda i siostra Helena zostały odznaczone medalami Sprawiedliwych wśród Narodów Świata 25 V 1988 r.
Hamerska Irena - zamieszkała z Leokadią Jaromirską we wsi Białołęka w listopadzie 1942 roku. Miesiąc wcześniej zaopiekowała się żydowskim dzieckiem – Szyfrą Jonisz. 24 czerwca 1984 roku Instytut Yad Vashem nadał Irenie Hamerskiej tytuł Sprawiedliwej wśród Narodów Świata.
Huldai Ron – od 1998 roku burmistrz miasta Tel Awiw- Jafo. Zaangażowany w dialog polsko-izraelski. Dzięki jego wsparciu możliwe było utworzenie Memoriału Radegast. Wspiera projekty edukacyjne, inicjuje programy wymiany i spotkań młodzieży. W 2008 roku włączył się w organizację Roku Polskiego w Izraelu. Wspiera Stowarzyszenie Byłych Łodzian w Izraelu.
Iwaszkiewicz Anna (zm. 1979) - wraz ze swoim mężem Jarosławem, znanym polskim pisarzem, mieszkając w swoim majątku w Podkowie Leśnej pod Warszawą, w czasie okupacji pomagali wielu swoim żydowskim znajomym. Pomogli m.in. małżeństwu Muszkatów i ich córce Anieli, żydowskiemu uchodźcy Gelbertowi i jego synowi Wiesławowi, rodzinie Karwasserów. Iwaszkiewiczowie ukrywali też panią Kramsztyk wraz z córką Joanną, które musiały uciekać z poprzedniego miejsca ukrycia. Iwaszkiewiczowie pomogli również ocalić życie lekarzowi żydowskiemu, profesorowi Ludwikowi Wertensteinowi i jego córce Wandzie. 21 stycznia 1988 r. Instytut Yad Vashem nadał Annie i Jarosławowi Iwaszkiewiczom tytuły Sprawiedliwych wśród Narodów Świata.
Kabacińska-Szczęsna Henryka - osoba, której udzieliła, wraz z rodzicami i rodzeństwem, pomocy: Estera (Konstancja Królikowska). Do domu państwa Kabacińskich żona znajomego przyprowadziła córkę Esterę. Prawie cała rodzina dziewczynki zginęła w Zagładzie. Estera dostała polskie papiery, dzięki którym przeżyła wojnę. 18 września 1966 roku Instytut Yad Vashem nadał Michalinie i Józefowi Kabacińskim, ich dzieciom Tadeuszowi, Wandzie i Henryce Kabacińskim tytuły Sprawiedliwych wśród Narodów Świata.
Klugman Aleksander – ocalały z Litzmannstadt Ghetto. Publicysta. Członek sekcji autorów piszących po polsku przy Związku Pisarzy Izraelskich. Członek i założyciel Fundacji Polonica w Izraelu. Autor kilkunastu książek w języku polskim i hebrajskim oraz słowników polsko-hebrajskich.
Koczorowska Halina - podczas okupacji starała się pomagać swojej przyjaciółce Wandzie Gottlieb i jej rodzinie przemycając dla nich jedzenie do getta warszawskiego. Pod koniec 1941 roku Koczorowska zdecydowała się przemycić swoją przyjaciółkę na „aryjską” stronę. Wanda przeżyła wojnę. 3 listopada 1992 roku Instytut Yad Vashem nadał Halinie Koczorowskiej tytuł Sprawiedliwej wśród Narodów Świata.
Korczak Mieczysław, Korczak Franciszek (pośmiertnie) - czterech Żydów z Połańca – Kalman Kaufman, Abraham Kaufman, Wolf Kaufman, Mosze Szlachter - w powiecie sandomierskim powierzyło swoje życie Franciszkowi Korczakowi i jego synowi Mieczysławowi. Korczakowie byli znanymi działaczami konspiracji. 19 września 1989 r. Korczakowie otrzymali tytuły Sprawiedliwych wśród Narodów Świata.
Kostrzewa Jan - wraz ze swoimi rodzicami Tomaszem i Katarzyną oraz bratem Mieczysławem dali schronienie Jonie Brandt i jej przyrodniemu bratu Szmuelowi Berkowiczowi, którzy uciekli z transportu do Treblinki po likwidacji getta w Rawie Mazowieckiej w październiku 1942 roku. 14 kwietnia 1993 roku nadał Janowi Kostrzewie, jego bratu Mieczysławowi oraz rodzicom Tomaszowi i Katarzynie tytuły Sprawiedliwych wśród Narodów Świata.
Kowalewska Helena (z domu Gwozdowicz) - dzięki pomocy Heleny, jej matki i siostry Ireny niemiecką okupację przeżyła Ludwika Rozen. W czasie wojny posługiwała się ukraińską kenkartą, którą załatwiła jej matka Ireny. Od 1940 r. Ludwika Rozen mieszkała razem z rodziną Ireny i uchodziła za ukraińską służącą. Po wojnie wyemigrowała do Izraela. Helena, jej matka Matylda i siostra Irena zostały odznaczone medalem Sprawiedliwy wśród Narodów Świata 25 V 1988 r.
Kozienicki Chaim – ocalały z Litzmannstadt Getto. Aktywnie działa na rzecz dialogu polsko-żydowskiego. Szczególną wagę przykłada do współpracy i spotkań młodzieży. Od 2004 roku kilka razy w roku odwiedza Polskę z młodzieżą izraelską oraz żołnierzami armii Państwa Izrael, opowiadając o wspólnym losie Polaków i Żydów podczas wojny
Krępa Ludwik (zm. 1962), Krępa Wanda (zm. 2001) - podczas okupacji hitlerowskiej państwo Krępowie pomagali żydowskim znajomym, którym udało się zbiec z getta warszawskiego na „aryjską stronę”. Państwo Krępowie pomogli też Adamowi i Marii Gąsiorom. 31 stycznia 1993 roku Instytut Yad Vashem nadał Julianowi i Wandzie Krępom tytuł Sprawiedliwych wśród Narodów Świata.
Krzywicka Jadwiga - osoby, którym udzieliła pomocy: Sonia Hercyk (przybrane nazwisko: Janka Ptasińska), pani Majewska i jej córka Jola, pani Wiśniewska i jej córka Irena, kilku chłopców z getta warszawskiego.
Kuszewski Zbigniew (zm. 2009) - mieszkał w Warszawie i czynnie działał w AK. W marcu 1942 roku zwrócili się do niego członkowie podziemia z Krakowa, prosząc o natychmiastową pomoc dla Adolfa i Eugenii Żeberków, również członków podziemia poszukiwanych przez gestapo. Kilka dni później Żeberkowie przybyli do Kuszewskiego, który ukrył ich w swoim mieszkaniu. 22 sierpnia 1993 roku Instytut Yad Vashem nadał Zbigniewowi Kuszewskiemu tytuł Sprawiedliwego wśród Narodów Świata.
Laska Stanisław - osoba, której udzielił pomocy: Miriam Hasen (Irena Lewandowska). Po wyjeździe do Izraela Miriam wystąpiła do Yad Vashem o tytuł Sprawiedliwego wśród Narodów Świata dla pana Stanisława - procedura w toku.
Lerczyński Ryszard (zm. 2006) - podczas okupacji pomagał swoim sąsiadom i przyjaciołom Chaimowi Putersznytowi i 13-letniej Ruchli Frymers, dostarczjąc im chleb oraz inne produkty żywnościowe. Dzięki jego pomocy Ptersznyt i Frymer przetrwali niezwykle ciężkie warunki panujące w łódzkim getcie. 1 września 1992 roku Instytut Yad Vashem nadał Ryszardowi Lerczyńskiemu tytuł Sprawiedliwego wśród Narodów Świata.
Łukaszewski Jan - wraz z rodzicami Franciszkiem i Aleksandrą od jesieni 1943 roku ukrywali w swoim domu rodzinę Nisenkornów. Nisenkornowie mieszkali w Pawłowie w powiecie chełmskim. 26 sierpnia 1997 Instytut Yad Vashem nadał Janowi Łukaszewskiemu tytuł Sprawiedliwego wśród Narodów Świata.
Machczyńska-Świątek Apolonia (zm. 1943) - w październiku 1942 roku kilku Żydom udało się uciec przed likwidacją getta w Kocku. Jedenaścioro uciekinierów dotarło do domu pani Apolonii, która zorganizowała im pomoc i wyekspediowała do Warszawy. Apolonia Machczyńska-Świątek pomagała Żydom ukrywającym się w lesie. Wszyscy zostali zabici przez nazistów. Pani Apolonia schroniła się z dwójką własnych dzieci we wsi Plebanki, gdzie mieszkał jej ojciec. Niemcy odnaleźli ją tam i zastrzelili. 23 września 1997 r. Instytut Yad Vashem nadał Apolonii Świątek-Machczyńskiej tytuł Sprawiedliwej wśród Narodów Świata.
Miller Benzion – kantor, aktywnie działa na rzecz dialogu polsko-żydowskiego. Od 1991 roku cyklicznie głosi wykłady, uczestniczy w spotkaniach, prowadzi warsztaty dla Polaków zainteresowanych kulturą żydowską.
Mitelman Jankiel – członek Gminy Wyznaniowej Żydowskiej w Łodzi. Popularyzator wiedzy na temat łódzkiej społeczności żydowskiej. Organizuje spotkania młodzieży polskiej i żydowskiej. Opiekuje się cmentarzem żydowskim w Łodzi, oprowadza po cmentarzu wycieczki, pomaga odnajdywać miejsca pochówku i prowadzić badania genealogiczne. Prowadzi organizację Bikur Cholim zapewniającą opiekę osobom starszym, samotnym, chorym.
Mitelman Liliana – członek Gminy Wyznaniowej Żydowskiej w Łodzi. Zajmuje się popularyzacją kultury żydowskiej wśród mieszkańców Łodzi, prowadząc lektoraty języka jidysz i przybliżając wiedzę o tradycji, obrzędowości i religii Żydów. Jako pierwsza w Polsce, w połowie lat 90. zorganizowała kursy języka jidysz. W latach 1998-2001 przewodnicząca łódzkiego oddziału Towarzystwa Społeczno-Kulturalnego Żydów w Polsce.
Mucha Honorata - osoby, którym, wraz z mężem Władysławem, udzieliła pomocy: Josek Federman, Chaim Federman, Pinkas Federman. Honorata Mucha całe życie mieszka w Bronowie (woj. świętokrzyskie). Bracia Josek, Chaim i Pinkas Federmanowie z Dzieduszyc przyszli do jej domu pod koniec 1943 r. Poprosili o schronienie. W 2003 r. Instytut Yad Vashem nadał Władysławowi i Honoracie Musze tytuły Sprawiedliwych wśród Narodów Świata.
Nowak Jarosław – prezes Instytutu Tolerancji w Łodzi. Działacz na rzecz dialogu polsko-żydowskiego. Od 2000 roku pomaga w badaniach genealogicznych i archiwalnych prowadzonych przez potomków łodzian z całego świata. W latach 1998-2001 organizował z Polonią amerykańską spotkania, podczas których dyskutowano o wspólnych losach Polaków i Żydów w trakcie II wojny światowej.
Ojrzyńska Grażyna – współpracuje z Gminą Wyznaniową Żydowską w Łodzi przy pracach rewitalizacyjnych cmentarza żydowskiego. W chwili powstania idei upamiętnienia Ocalałych z Litzmannstadt Ghetto w 2004 roku stworzyła kocepcję Parku Ocalałych i koordynowała jego budowę. W 2008 roku podjęła działania na rzecz realizacji Centrum Dialogu w Parku Ocalałych. Koordynowała prace przy powstaniu miejsc pamięci: Pomnika Dekalogu w Parku Staromiejskim, Monumentu Radegast.
Piwowarski Marian, Piwowarski Henryk (zm. 1946) – Marian Piwowarski wraz ze swoimi rodzicami Józefem i Stefanią oraz bratem Henrykiem zaopiekowali się Dawidem i Gutą Fridberg, ich przyrodnią siostrą Rywką Nisenbaum oraz jej synem. 8 kwietnia 1986 roku Instytut Yad Vaszem nadał Marianowi Piwowarskiemu, jego rodzicom Józefowi i Stefanii oraz bratu Henrykowi tytuły Sprawiedliwych wśród Narodów Świata.
Postek Julianna (zm. 1943), Postek Stanisław (zm. 1943/1944) - Postkowie prowadzili gospodarstwo rolne na obrzeżach Stoczka Węgrowskiego na Mazowszu. Udzielili schronienia kilku Żydom. Po denuncjacji ukrywający się zostali zamordowani przez Niemców. Julianna i Stanisław Postkowie także zginęli.
Potężny Tadeusz (zm. 2009) - osoby, którym udzielił pomocy: Gitł (Genia) Weiss, Meir Wolf Weiss, Aaron (Lonek) Weiss, Emilia (Mila) Weiss, Szejwach (Szewach) Weiss, Hinda, Szmuel (po wojnie Sem), Jakub, sąsiad Bachman. Tytuł Sprawiedliwy wśród Narodów Świata otrzymał w 2001 r.
Pruski Marian (zm. 2009), Pruska Elżbieta (zm. 2006) - Elżbieta i Marian Pruscy mieszkali w Łodzi, ale w czasie okupacji przenieśli się do Tomaszowa Mazowieckiego. W 1944 roku zgłosiła się do nich dawna znajoma Pruskiego Elżbieta Kawenoki. Przeżyła wojnę. 29 stycznia 1990 roku Instytut Yad Vashem nadał Elżbiecie i Marianowi Pruskim tytuły Sprawiedliwych wśród Narodów Świata.
Stankiewicz Tadeusz - osoby, którym udzielił pomocy: Szloma Szmulewicz, Sabina Wolfram, Elena Wolfram, Majer (Moniek) Gelb, Zejlig, Dorota (Dora), Róża (córka Dory). Opieka nad ok. 60 uciekinierami z getta w Opolu Lubelskim, zamieszkałymi w kryjówkach na terenie leśnictwa Głodno (zapamiętane imiona i nazwiska: Bas, rodzina Smerków). W 2006 r. Pan Tadeusz otrzymał tytuł Sprawiedliwy wśród Narodów Świata.
Stańczykowski Władysław (zm. 1994) - pan Władysław wraz z żoną Krystyną ukrywali w swym mieszkaniu uciekinierów z warszawskiego getta – Idę i Jechiela Kołobielskich. Przeżyli wojnę. 16 marca 1992 r. Władysław Stańczykowski otrzymał medal Sprawiedliwego wśród Narodów Świata.
Szklarski Julian - osoby, którym udzielił pomocy: rodzina Ringlerów, Alicja Feder (przybrane nazwisko: Maria Trzeciak), Paulina Feder-Rosta. W 1942 r. Julian Szklarski wyprowadził z getta Alicję Feder i jej córkę Paulinę. Z rodzinnego Borysławia odwiózł je do Krosna. Ostatecznie wszyscy troje uciekli do Warszawy. Przeżyli wojnę.
Śpiewak Maria - Maria Śpiewak i jej siostra Justyna Danuta Trybusówna przyjaźniły się przed wojną z Sabiną Zimering i jej siostrą Heleną (później Bigos). Tuż przed rozpoczęciem likwidacji getta w Piotrkowie Trybunalskim Danuta i Maria załatwiły dla swych przyjaciółek „aryjskie” dokumenty. Przeżyły. 4 października 1979 roku Instytut Yad Vashem nadał Marii Śpiewak i jej siostrze Justynie Danucie Trybus tytuły Sprawiedliwych wśród Narodów Świata.
Tatur Aniela (z domu Witkowska) - Ryszard Witkowski z siostrą Anielą oraz matką Felicją mieszkali w Milanówku pod Warszawą. Na początku sierpnia 1944 roku zaopiekowali się chłopcem o imieniu Roman. Jesienią 1944 roku u Witkowskich zatrzymywało się wielu uchodźców z Warszawy, wśród nich dwaj Żydzi Józef i Bronisław Miodowscy. 28 lutego 1993 roku Instytut Yad Vashem nadał Ryszardowi Witkowskiemu, jego siostrze Anieli Witkowskiej-Tatur oraz ich matce Felicji Witkowskiej tytuły Sprawiedliwych wśród Narodów Świata.
Tomaszewska Antonina - osoby, którym udzieliła pomocy: Sima Rozliwker, Samuel Klepacz, Lina Nusinow. W 1942 r. rozpoczęła się likwidacja getta w Ostrogu nad Horyniem. Do domu Szczawińskich zapukali znajomi: Samuel Klepacz z narzeczoną Simą Rozliwkier. Zostali do wkroczenia Armii Czerwonej. 8 czerwca 1986 roku Instytut Yad Vashem nadał Eugenii Szczawińskiej, Antoninie Tomaszewskiej (z d. Szczawińskiej) oraz Tadeuszowi i Edwardowi Szczawińskim, tytuły Sprawiedliwych wśród Narodów Świata.
Waszkinel Piotr (zm. 1960), Waszkinel Emilia (zm. 1989) - w 1943 roku małżeństwo Piotr i Emilia Waszkinelowie spotkali Batię Weksler, która poprosiła ich aby zaadoptowali jej nowonarodzonego synka. Do 35 roku życia Romuald nic nie wiedział o swoim pochodzeniu. 25 kwietnia 1995 roku Instytut Yad Vashem nadał Piotrowi i Emilii Waszkinelom tytuły Sprawiedliwych wśród Narodów Świata.
Widawski Jehuda – ocalały z Litzmannstadt Ghetto. Członek Fundacji Monumentum ludaicum Lodzense. Od wielu lat angażuje się w życie łódzkiej społeczności żydowskiej. Od wielu lat uczestniczy w spotkaniach z młodzieżą, opowiadając nie tylko o codziennym życiu w getcie, ale uświadamiając obecnym pokoleniom, jak ważne jest pojednanie i dialog. Bierze udział w programach edukacyjnych. Darczyńca na rzecz Pomnika Polaków Ratujących Żydów Podczas II wojny światowej, który powstał w Parku Ocalałych.
Wiśniewska Krystyna - pod koniec 1941 r. kolega Mieczysława, brata Krystyny, przyprowadził do domu Jakubowskich trzyletniego Michała Hochberga. Chłopiec został do końca wojny. Mieszkał w jednym pokoju z siostrami Zofią, Heleną, Krystyną i Danutą. W 2007 r. Instytut Yad Vashem nadał Krystynie Wiśniewskiej tytuł Sprawiedliwej wśród Narodów Świata.
Witkowski Ryszard – Ryszard Witkowski wraz z siostrą Anielą oraz matką Felicją mieszkali w Milanówku pod Warszawą. Na początku sierpnia 1944 roku zaopiekowali się chłopcem o imieniu Roman. Jesienią 1944 roku u Witkowskich zatrzymywało się wielu uchodźców z Warszawy, wśród nich dwaj Żydzi: Józef i Bronisław Miodowscy. 28 lutego 1993 roku Instytut Yad Vashem nadał Ryszardowi Witkowskiemu, jego siostrze Anieli Witkowskiej-Tatur oraz ich matce Felicji Witkowskiej tytuły Sprawiedliwych wśród Narodów Świata.
Wittig Halina - Lech i Halina Wittingowie mieszkali w Otwocku. W czerwcu 1943 roku wprowadzili się tam nowi mieszkańcy, Maria Spielrein, jej 12-letnia córka Aleksandra i syn Ryszard. Dzięki poświęceniu i pomocy Haliny Witting i jej męża Spielreinowie przeżyli wojnę. 19 marca 1987 roku Instytut Yad Vashem nadał Halinie i Lechowi Wittingom tytuły Sprawiedliwych wśród Narodów Świata.
Wizenberg Uri Zvi – syn ocalałych z Holocaustu. Działacz na rzecz upamiętnienia polskiej społeczności żydowskiej. Od 1996 rok dyrektor wykonawczy oraz członek Zarządu Związku Byłych Mieszkańców Łodzi w Izraelu. Od 2004 roku organizuje wymianę młodzieży i nauczycieli polskich i izraelskich, prowadzi prelekcje dla przewodników izraelskich, organizuje wystawy dotyczące historii łódzkich Żydów.
Wyganowska Helena - w sierpniu 1941 roku Helena Kopcińska (później Wyganowska) przyjęła w swoim mieszkaniu dwójkę swoich żydowskich znajomych, Ewelinę Winter i jej brata Romana, którym udało się uciec z warszawskiego getta. 2 grudnia 1996 roku Instytut Yad Vashem nadał Helenie Wyganowskiej z domu Kopcińskiej tytuł Sprawiedliwej wśród Narodów Świata.
Wieth Irmgard (zm. 1981) - w latach 1942-1943 we Lwowie, ukrywała w swoim mieszkaniu 4 obywateli polskich z lwowskiego getta: Lili Pohlman z d. Stern wraz z matką Cecylią Stern oraz małżeństwo aptekarzy, których następnie przekazała pod opiekę Metropolity Lwowa Andrzeja Szeptyckiego. 13 lutego 1968 r. Instytut Yad Vashem nadał Irmgard Wieth tytuł Sprawiedliwy wśród Narodów Świata.
Zaleska Józefa - Józefa Zaleska razem z siostrą Marią Lewczuk oraz Jadwigą Kosk uratowały rodzinę Rezników. Przed wojną Józefa Kosk i Joel Reznik chodzili do jednego gimnazjum w Białymstoku, a ich rodziny się przyjaźniły. 27 października 1983 roku Instytut Yad Vashem nadał Józefie Zaleskiej oraz Marii Lewczuk i Jadwidze Kosk tytuły Sprawiedliwych wśród Narodów Świata.
Żak Czesława - pani Czesława, wraz z rodzicami, stryjem Czesławem i młodszą siostrą, uratowała od śmierci trzy żydowskie rodziny – razem 14 osób. Kryjówka znajdowała się w Warszawie, w niewielkim pokoiku na Placu Grzybowskim. Wszyscy doczekali końca wojny. W 1993 r. Pani Czesława otrzymała tytuł Sprawiedliwej wśród Narodów Świata.
