Nowe publikacje Centrum Badań nad Zagładą Żydów

„W ostatnich latach pisaliśmy o pogarszającej się atmosferze wokół badań nad Zagładą w Polsce i narastającej instrumentalizacji tej tematyki. W mijającym roku tendencja ta jeszcze się nasiliła. (…) Oddajemy do rąk Czytelników trzynasty, mając nadzieję, że nie ostatni, numer pisma »Zagłada Żydów. Studia i Materiały«. Tak jak w poprzednich, znalazło się w nim kilkadziesiąt tekstów: artykułów, materiałów źródłowych, omówień i recenzji autorstwa badaczy z kraju i zagranicy” – czytamy we wstępie do rocznika „Zagłada. Studia i materiały”.

W 13. numerze pisma Centrum Badań nad Zagładą Żydów IFIS PAN m.in.: Dariusz Libionka i Jacek Leociak o 75. rocznicy akcji „Reinhardt”, Grzegorz Rossoliński-Liebe o roli ukraińskiej policji w eksterminacji Żydów w Galicji Wschodniej i na Wołyniu, Christoph Dieckmann o niemieckiej polityce okupacyjnej i Zagładzie na Litwie, Agnieszka Haska i Tadeusz Paweł Rutkowski o 70. rocznicy powstania ŻIH, Stephan Stach o Żydowskim Instytucie Historycznym i jego funkcjonowaniu w PRL, Judith Lyon-Caen o Michale Borwiczu, Martyna Grądzka-Rejak o neofitach w Krakowie, Adam Puławski o urzędzie powierniczym w Chełmie, Dariusz Libionka i Jan Grabowski o kolaboracji ks. Stanisława Trzeciaka oraz okupacyjnych losach ks. Tadeusza Pudra, Alina Skibińska o integralnej wersji dziennika Stanisława Żemińskiego z Łukowa, Jan Tomasz Gross o miejscu Zagłady w polskiej historii, Andrzej Leder o książce „Przemoc filosemicka?”, Nawojka Cieślińska-Lobkowicz o Muzeum II Wojny Światowej w Gdańsku. Więcej»

Ponadto w serii wydawniczej „Biblioteka Świadectw Zagłady” ukazały się kolejne trzy pozycje: 

Tyleśmy już przeszli… Dziennik pisany w bunkrze (Żółkiew 1942-1944) to dziennik Clary Kramer (Klary Schwarz), córki Meira (1886-1959) i Salki z d. Reitzfeld (1904-1959), która spisała swoje przeżycia z czasów Zagłady w Żółkwi w latach 1942-1944. Publikację opracowała i poprzedziła wstępem Anna Wylegała.

„Doprawdy, człowiek siedzi na tej dziurze między robactwem i myszami i czeka na tę dobrą wiadomość, i tylko chce żyć. I pomyśleć, co myśmy tu swoje wycierpieli, aleśmy przeszli dla tego życia, i to jeszcze nie wiemy, czy nie męczymy się na darmo” – czytamy we fragmencie dziennika Clary Kramer.

Wśród zatrutych noży. Zapiski z getta i okupowanej Warszawy to dziennik z getta warszawskiego i okupowanej Warszawy Stanisława Obremskiego (1900-1944?), współwłaściciela znanej przed wojną firmy obuwniczej H. Obremski i S-wie. Notatki, pisane podczas ukrywania się po tzw. aryjskiej stronie, to przede wszystkim emocjonalny zapis, będący jednym z najpełniejszych obrazów doświadczenia Żydów po tzw. aryjskiej stronie. Publikację opracowała i poprzedziła wstępem Agnieszka Haska.

„Chwilami czuję się bliski obłędu. Chciałbym wyjść na balkon naszego obecnego mieszkania i krzyczeć z całych sił: – Dlaczego nas mordujecie? Czym nasz naród zawinił? I jednocześnie chciałbym naszym ciemiężcom rzucić oskarżenie takie, które nie rozpłynie się jako słowo powiedziane, tylko jak bicz chłostałoby ich aż do opamiętania” – pisał Tadeusz Obremski.

Żadna blaga, żadne kłamstwo… Wspomnienia z warszawskiego getta to wspomnienia Stanisława Adlera (1903-1946), które po raz pierwszy ukazały się w przekładzie na język polski. Raul Hilberg, jeden z najważniejszych badaczy Zagłady, zaliczył je do najbardziej przenikliwych i inspirujących przemyśleń na temat getta, jakie zdarzyło mu się czytać. Publikację opracowała i poprzedziła wstępem Marta Janczewska.

„Spala mnie pragnienie jak najszybszego spisania tych wszystkich zdarzeń, których byłem świadkiem w latach wojny, zwłaszcza w ostatnim półroczu. Ogarnia mnie lęk na myśl, że niebezpieczeństwo, które mi zewsząd zagraża, przeszkodzi wykończeniu tej pracy” – pisał Stanisław Adler.

* * *

Premierowe spotkanie wokół książek odbędzie się 5 kwietnia. W rozmowie udział wezmą autorki opracowań – Anna Wylegała, Agnieszka Haska i Marta Janczewska. Szczegóły dostępne będą wkrótce na stronie internetowej Centrum Badań nad Zagładą Żydów IFIS PAN. Więcej»

W ubiegłym roku w serii „Biblioteka świadectw Zagłady” ukazały się m.in. Sny chociaż mamy wspaniałe. Okupacyjne dzienniki Żydów z okolic Mińska Mazowieckiego oraz Dobrze jest posiadać dom pod ziemią. Losy kobiet ocalałych z Zagłady w okolicach Dąbrowy Tarnowskiej. Twórcy serii podkreślają, że „wbrew oczekiwaniom, wbrew potocznym wyobrażeniom, wbrew regułom prawdopodobieństwa pisanych świadectw z czasów Zagłady ocalało dużo. Ci, którzy nadludzkim wysiłkiem podejmowali próbę pisania o katastrofie podczas trwania katastrofy, najczęściej adresowali swoje zapiski »do przyszłego czytelnika«”.